Terloops ...
1976-02-06
Levensvreugd - Jaargang 20
- nummer 6
In het Rijksmuseum Vincent van Gogh hangt o.a. het schilderij, dat Van Gogh in oktober 1885 maakte: de opengeslagen bijbel met een kaart in een kandelaar en daarnaast het boek van Emile Zola "La Joie de vivre" (Levensvreugd).
Voor Van Gogh was dit schilderij min of meer een nieuw begin. Zelf legt hij er van, dat aan een bepaalde manier van schilderen een eind is gekomen. Tevoren probeerde hij naar zijn mening te veel de natuur te volgen om, als dit niet lukte, "stil uit (de) palet te scheppen om dan te ontdekken, dat de natuur er mee klopt." Het schilderij van de bijbel maakte hij in één dag.
Een mooi schilderij om te zien, een triest schilderij als je de achtergrond kent. Want Van Gogh tekende deze twee boeken (de bijbel én het werk van Zola) niet "zo maar".
De bijbel ligt volgens zijn eigen toelichting opengeslagen bij Jesaja 53, het bekende hoofdstuk over het komende lijden van de Messias.
Mag ik enkele gedeelte aanhalen?
"Geminacht en gemeden werd hij door de mensen, geminacht en niet de moeite waard beschouwd.
Hij werd doorstoken om onze weerspannigheid, dank zij zijn striemen is er voor ons genezing.
... op hem heeft Jahwe laten neerkomen de schuld van ons allen.
Waarlijk, als een zoenoffer gaf hij zijn leven.
Omwille van het doorstane lijden zal hij het licht magen zien ... "
Een boodschap uit de bijbel, die reden geeft om blij te zijn. Dank zij de striemen van de Here Jezus is er voor ons genezing, dank zij zijn dood is er voor ons léven, dank zij zijn lijden is er voor ons vreugde. Maar van deze levensvreugde heeft Vincent van Gogh in zijn omgeving niet zoveel gemerkt. In de pastorie van Nuenen - zijn vader was predikant - heeft hij wel kennis gemaakt met een streng Christendom, een stoer Calvinisme. En zo werd de godsdienst voor hem geen vreugdevolle, maar een droevige zaak.
Zo werd ook de bijbel, waaruit hij zo vaak had horen voorlezen en die hij ook zelf wel gelezen had, voor hem een boek, waarover hij wel met eerbied spreken kon, maar dat hem verder toch niets deed. Dat lag niet aan de bijbel, ook niet aan de boodschap in die bijbel. Het lag wel aan de wijze waarop mensen die bijbel in hun leven hebben "vertaald".
En zo zocht Van Gogh zijn troost bij Zola, die in .Levensvreugd" een hoed andere wereld tekent, een loven van plezier, echter zonder bijbel, zonder Jesaja 53.
Za is dit schilderij van Van Gogh eigenlijk een aanklacht, een aanklacht aan het adres van allen, die van het Christen-zijn een zwart-gallige zaak hebben gemaakt. Ook een aanklacht aan het adres van allen, die ook vandaag oog aan het geloof zijn blijdschap ontnemen en het zo tot een stuk ongeloof maken.
Zullen we eens wat vrolijker kijken in onze kerkdiensten", eens wat blijer avondmaal vieren, eens wat vreugdevoller zingen? 't Zal onze kinderen goed doen. En laten we niet te bang zijn dingen te doen die we vroeger niet deden Laten onze kinderen ons niet het verwijt hoeven te maken, dat we hen een star, een stoer, een strak christendom hebben geleerd en voorgehouden. Denk eens aan dat schilderij van Van Gogh.