Boekbespreking
1976-03-12
N.a.v.: Joh. Francke, v.d.m., De jongste theologie.- Jaargang 20
- nummer 11
Een informatieve inleiding tot de theologie der bevrijding.
Uitgave: de Vuurbaak, Groningen, 1975; prijs f 16,90.
Ds Francke is een veel belezen man. Dat blijkt weer eens uit zijn laatste publicatie. Daarin heeft hij een naar eigen zeggen beperkte en persoonlijk gekleurde selektie uit de literatuur over en rond de theologie der bevrijding gebundeld.
Citaten uit en korte overzichten van boeken en artikelen, veel literatuurverwijzingen, korte biografische notities over bevrijdingstheologen zijn hier samen gebracht.
In kort, soms al te kort bestek, wil Franeke zijn lezers informeren, vandaar dat hij de vertegenwoordigers van genoemde theologie zonder veel eigen kritische evaluatie aan het woord laat, op een paar insinuerende suggestieve opmerkingen na, bijv. op p. 75, 100.
Wel laat hij in een slothoofdstuk een aantal kritische stemmen horen, van wie die van dr J. D. Verster best gemist had kunnen worden.
Ook andere stemmen zijn niet allen evenzeer de moeite van het aanhoren waard.
Maar informatie doorgeven is natuurlijk geen neutrale, objektleve aangelegenheid.
De bedoeling die Francke heeft met zijn boek bepaalt uiteraard de keuze van zijn informatie, ook de manier en de toon waarop hij die doengeeft. Duidelijk spreekt hij uit op p. 7 dat hij waarschuwen wil tegen "deze over heel de wereld verspreide oecumenistische theologie" die "een gevaar vormt voor de ware kerk van Christus en voor de ware vrede van de volken der aarde". Francke wil met zijn informatie bepaald geen sympathie wekken of ook zelfs maar begrip voor de theologie der bevrijding.
Dat blijkt dan ook heel het boek door. Hij geeft informatie maar vanuit een volstrekt antithetische houding.
Ik vraag me af of dat eigendijk wel goed mogelijk is: een eerlijke, informatieve inleiding geven op een theologie zonder een spoor van invoelingsvermogen en begrip te tonen voor achtergrond en motieven van deze theologie, met name van haar beoefenaren in de derde wereld. Daarom verdient het m.i. toch aanbeveling en naast deze inleiding van Francke boeken te raadplegen die met meer begrip en Invoelingsvermogen voor de problemen zijn geschreven. En dit .lijkt me juist voor ons Manke westerlingen voorwaarde om echt zicht te krijgen op wat de theologen in de derde wereld drijft, Als tegenpool van Francke verwijs ik naar Verkuyl), Inleiding in de nieuwere zendingswetenschap, Kok, Kampen, 1975, p. 353 e.v.
Daar geeft Verkuyl in een kleine gids, uitvoerig genoeg overigens, in de literatuur betreffende theologische ontwikkelingen in Azië, Afrika, Latijns-Amerika en "Black Theology".
Ik weet niet of het wel juist is om, zoals Francke doet, zo wat heel de huidige theologische ontwikkeling onder de ene noemer te brengen van de theologie der bevrijding.
Ik zou die term liever gereserveerd zien voor theologie in de derde wereld. Al heeft hij zeker gelijk als hij verbindingslijnen legt tussen de theologie daar en hier in het westen (o.a. Moltmann).
Ik zal niet ontkennen dat er reden is om dringend te waarschuwen tegen wat Francke dan noemt "de oecumenistische theologie". En daarom, wie een zeventien gulden over heeft, doet er geen kwaad aan dit boek te kopen. Hij ontvangt zeker veel.
Maar ik zit toch op andere boeken te wachten, ook van gereformeerde (in brede zin) theologen, die de uitdaging van de theologie der bevrijding, waar dan ook ter wereld, opnemen en er op in gaan, die mee helpen zoeken in alle bescheidenheid, dat vooral, naar bijbels verantwoorde, bruikbare alternatieven.
Ik moet ook eerlijk bekennen dat boeken als het hier aangekondigde, niet erg inspirerend werken. En dat is toch eigenlijk jammer.