Over het voorportaal van de Kerk (4)
1976-06-18
Terug naar de natuur (vervolg)- Jaargang 20
- nummer 25
Na de middeleeuwen is er veel gebeurd wat de relatie van die mens tot de natuur diepgaand beïnvloed heeft.
De ontwikkeling van, de natuurwetenschappen zeker ná de tijd van Descartes hebben de moderne mens achtergelaten met het gevoel dat wij in de natuur in aanraking komen met één grote machine.
Alles werkt en functioneert naar vaste wetten. De basis van alles zijn genen en atomen, die in processen betrokken worden, en bot een bepaald gevolg of effekt leiden, Het is een gesloten systeem van oorzaak en gevolg. Dit levensgevoel heeft ertoe bijgedragen dat wij vandaag zo zeer met een milieu-krisis te maken hebben. De mens ging oneerbiedig om met de natuur, zette die naer zijn hand en buitte ze uit.
Wij leven in een tijd waarin de natuur in veel opzichten stervende is.
Hier ligt dan ook de eerste serie vragen waarmee de mens uit onze tijd bezig is. Kennen wij de dieren en sterren en bomen wel zoals zij zijn, als wij ze hebben geanalyseerd tot op hun laatste atomen of genen en als wij weten hoe zij werken, groeien of draaien, ja zelfs ze naar onze hand runnen zetten? Is ons in dit proces niet iets wezenlijks ontsnapt, waar de middeleeuwse mens en de Oosterling dichterbij staan? Hoe moeten wij nu heel konkreet de problemen in het milieu - de luchtvervuiling, de visarme Rijn, de sloten zonder kikkers etc. - te lijf gaan?
Hier ligt de reden, voor het feit dat wij in l'Abri een boomgaard bezitten, die wij als proefboomgaard ter beschikking hebben gesteld aan de landbouwhogeschool in Wageningen. Er worden geen insecticiden gebruikt als bestrijdingsmiddel in onze boomgaard en er is opnieuw een bijzonder soort van evenwicht in de insektenwereld ontstaan, waar verschillende onderzoekers van opkijken, Naast dit praktische punt zoeken wij naar antwoorden, die meer bezig zijn met die wortel van onze natuurbeleving. Bedoelt de bijlbel niet iets anders met het woord "bewerken en bewaren" (Gen. 2 : 15), dan wat wij ervan gemaakt hebben? Is niet vooral} de nadruk op de autonomie van die mens, die in het centrum is komen te staan, . sinds de Franse Revolutie, de oorzaak van een mens-centrale natuurbeleving?
W,at zijn de economische konsekwentles van een ander natuur-beheer? Is de natuur wel een gesloten systeem van oorzaak en gevolg? Is er niet vrijheid in die beweging van de kleinste delen van de atomen?
Die vragen houden ons vandaag bezig. Niet alleen ons, ook de nietchristenen.
Van hieruit zien wij in onze tijd dan ook een tegenbeweging opkomen in een richting, die wij goed kunnen verstaan en die ik "mystiek panteïsme" zou willen noemen.
Vele jongeren weken naar de harteklop van het universum in de dingen, in de natuur, de wind, het water en die vogels. Wie zich overgeeft aan de natuur doet een ervaring op die dieper gaat en veel rijker maakt dan de materialistische analyse van de wetenschapsman of de genoegens van de consumptiemaatschappij. Hij komt tot een diep besef van eenheid met het Al. Die ervaring staat centraal bij veel natuurliefhebbers in onze tijd. Hier is ook de sympathie voor de religies uit het Oosten uit te verklaren. Verwant hiermee is de biologisch-dynamische methode in de landbouw, die vele jongeren fascineert.
Moeten wij het in die richting weken?
Ik geloof dat er een derde weg is, tussen materialisme en pantheïsme in.
Wie die zoekt mag ik misschien twee boeken aanbevelen: Milieuhygiëne en de dood van die mens van F. A. Schaeffer en vooral C. S. Lewis, Miracles, hfdst. 9. Het is de bijbelse weg van het beleven van de natuur als kunstwerk van God. God schiep de dingen naar hun aard, Zij hebben een eigen geheel uniek karakter. Zij zijn waardevol en fascinerend in zichzelf.
Dit onderscheidt deze derde weg van de middeleeuwse natuur; beleving waar de natuur alleen maar diende als medium, als brief van God waarmee Hij hogere waarheden aan ons meedeelde, Neen, de natuur is niet goddelijk, of een spiegel van de heilswaarheden.
Ook niet de noot van Adam van St. Viktor, maar wel: zij laat ons in haar uniekheid iets zien van de Grote Kunstenaar - zoals een schilderij van Rembrandt de meesterhand verraadt' zelfs tot in het detail.
Wie de natuur bestudeert, moet op nieuwe wijze gaan beseffen dat hij. de tweede is die de dingen in hun samenhang doorziet. Hij volgt de sporen van een Ander, die hij "van achteren" mag zien (Ex. 33 : 23). Zegt Ps. 19 niet iets dergelijks: "het zijn geen woorden en het is geen sprake. Toch wordt hun prediking gehoord tot aan de einden der aarde."? (Vg1.Rom. 1 : 20).
Maar laat mij hier niet breder uitwijden.
Het ging ons in deze artikelen over de voorhal immers meer om de vragen, dan om de antwoorden.