God is niet na te rekenen
2012-10-13
Op woensdag 26 september werd ds. Paul Kurpershoek begraven. Tijdens de dienst hield Jan Mudde een preek, gebaseerd op een preek die Kurpershoek zelf ooit eens over Prediker 7:15-18 hield. In dit Opschrift een bewerking van Muddes verhaal. Over het kwetsbare leven, te rechtvaardig en te goddeloos zijn en de troost van het kruis. - Jaargang 56
- nummer 20
Paul hield zijn preek over Prediker 7 bijna 25 jaar geleden, op 24 januari 1988. Het was in Assen, zijn eerste gemeente.
De tekst luidde: ‘Wees niet te rechtvaardig… Wees niet te goddeloos…’ Toen ik de preek hoorde, sprak die me zo aan dat ik hem bij Paul heb opgevraagd en later heb gebruikt voor mijn eigen preek over deze tekst. En ook nu wil ik hem gebruiken.
Omdat het een preek voor vandaag is. En omdat het kostbaar is samen woorden te delen die Paul ooit sprak.
Geen middenweg
Allereerst merkt Paul op dat het kopje ‘Het juiste midden’ in dit hoofdstuk niet klopt. Het gaat hier helemaal niet over de gulden middenweg. ‘De opschriftjes boven de verschillende bijbelhoofdstukken horen niet bij de tekst van de Bijbel zelf. Ze zijn er door de vertalers van het NBG bovengezet en dus vatbaar voor kritiek.’ Paul was heel veel. Predikant, journalist, sportman, techneut...
Maar hij was ook onderwijzer en daarvan heeft hij altijd iets gehouden.
Niet het bleke midden dus, maar waarover gaat het dan wel? Paul schrijft : ‘Dat er zoveel in deze wereld niet klopt.
Stel, je hebt een vriend. Eerlijk als goud, serieus, meelevend in de gemeente, goed voor zijn werk, een echte vader voor zijn gezin. Maar hij sterft op veel te jonge leeft ijd.’ 25 jaar geleden kon Paul niet weten dat het hem zelf zo zou vergaan. Al wist hij dat het zo zou kunnen gaan. Onlangs nog schreef hij samen met Wilma naar aanleiding van Prediker: ‘Het bestaan is kwetsbaar en ijl, als het wolkje waterdamp dat een mens op een koude winterdag uitademt.’ Kwetsbaar en ijl is ieders bestaan, ook dat van de rechtvaardige.
Een rechtvaardige
Ik durf vrijuit te zeggen dat Paul Kurpershoek een rechtvaardige was. Een heel integer mens, die hongerde en dorstte naar gerechtigheid. Hij leefde in het besef dat deze wereld niet ons eigendom is. We zijn rentmeesters en aan de Here God zijn we verantwoording schuldig voor hoe we omgaan met elkaar, zijn schepping, dier en milieu. Dat werkte door in hoe hij preekte en in zijn journalistieke werk. Angola… Lampedusa… Gerechtigheid, ook de afgelopen maanden nog. Zijn laatste levensdag fietste hij 150 kilometer en 1000 euro bij elkaar voor het missionair-diaconaal centrum ‘Het Pand’.
Een rechtvaardige is niet volmaakt. Paul had net als iedere andere zondaar het bloed van Jezus Christus nodig om rein gemaakt te worden, om gerechtvaardigd te worden.
Hij zou het me hoogst kwalijk nemen als ik nu aan een potje mensverheerlijking zou gaan doen. Maar een rechtvaardige was hij.
Maar ook een rechtvaardige kan, ondanks zijn gerechtigheid, te gronde gaan. Te vroeg sterven. Onbegrijpelijk. Hoe kan dat nou? In zijn preek herinnert Paul aan een lied dat hij ooit met het jeugdkoor zong. De eerste regel daarvan luidde: ‘Antwoord op alle vragen geeft ons Gods Woord.’ Maar, zegt Paul: ‘Daar waarschuwt de prediker juist tegen.
Antwoord op alle vragen geeft God niet. Wie toch te veel van God wil weten, brengt zichzelf tot verstandsverbijstering.
(…) Wie probeert te verklaren hoe het letterlijk in Gods naam kan bestaan dat het goede gestraft en het kwade beloond lijkt te worden, zal uiteindelijk merken dat zijn verstand knarsend en piepend tot stilstand komt.’ Precies zo beleven we dat vandaag. Hoe kan het bestaan dat we Paul nooit meer zullen zien en horen en spreken?
Hoe kan het bestaan zijn vrouw Wilma alleen verder moet? Dat de meiden en mannen hun (schoon)vader moeten missen? Dat vader en moeder Kurpershoek opnieuw een zoon verliezen? Dat mag niet zo zijn.
En dan weer de prediker: ga niet op Gods stoel zitten. God is in de hemel, jij bent op de aarde. Zeg niet: dit is Gods wil, dit is Gods plan. Daar word je echt gek van.
Niet te goddeloos
Prediker zegt ook: wees niet te goddeloos. Wat mag dat dan betekenen? Paul: ‘Hoeveel mensen hebben, juist vanuit de eerlijke erkenning dat het geloof in God zo veel open vragen kent, de goddeloze richting opgezocht, er zonder God uit willen komen?’ Ja, dat kan ook. Ik geloof niet in een God die Auschwitz toelaat. Die kankercellen laat woekeren. Die de Sahellanden een hel laat worden. Die toelaat dat een 55-jarige sterft . Ik geloof niet… In navolging van de prediker schrijft Paul: ‘God is zo groot, Hij gaat zozeer ons besef te boven. Ga Hem niet narekenen, ga ook niet zonder Hem rekenen, maar houdt rekening met Hem. Heb ontzag, eerbied voor God, voor zijn onbegrijpelijke grootheid en majesteit. Maak daarvoor pas op de plaats. (…) Houd de weg open, naar boven.’ Wat zijn dat kostbare woorden. Woorden ook die werkelijk aansluiten bij wat Paul in zijn leven uitdroeg, die nuchtere realiteitszin van de prediker. ‘Het leven is niet leuk, het leven is niet maakbaar.’ Wij kunnen deze wereld niet redden en hebben te leven in een wereld waaraan je kapot kunt gaan.
Kruis
En toch (ik zit nu in het hart van Pauls preek): juist dat doet je beseffen hoe klein en afhankelijk je bent. ‘Al die klemmende en onoplosbare vragen en problemen houden ons volstrekt afhankelijk van God. Aan die afhankelijkheid moeten we ons niet willen ontworstelen. We moeten heel veel overlaten aan God. Hij kan het ook niet verdragen en heeft er ook geen genoegen mee willen nemen. Op Golgotha is een rechtvaardige, een mens zonder zonden en schuld, kapotgegaan aan het onrecht, aan onze zonde en schuld. Hij is onze enige zekerheid dat we het alleen aan God kunnen overlaten.’ In de allerlaatste zinnen van zijn preek komt Paul bij Paulus uit en wat die schrijft over Jezus en het kruis. Wie is onze verlosser? Een gekruisigde Messias. Voor de Joden aanstootgevend, voor de wijze Grieken dwaas. Maar deze gekruisigde Messias is Gods kracht en wijsheid, want het dwaze van God is wijzer dan mensen, en het zwakke van God is sterker dan mensen.
Kunnen wij vandaag troost vinden bij Hem wiens wegen niet na te rekenen zijn? Ja, echt, dat kan. Maar via Golgotha, via het kruis.
Zelf heb ik niet zo heel veel met religieuze symbolen.
Maar met het kruis heb ik alles. Maar dan ook alles. Je kunt er bij knielen en er vergeving vragen. En je kunt er je lieve man onder begraven. Je vader, je zoon, je broer, je vriend, je dominee die op veel te jonge leeft ijd uit je leven is gerukt. En dat mag je hoopvol doen. Zelfs getroost, als de tijd daar is. Want wie onder het kruis ligt, ligt geborgen en goed.
Drs. Jan Mudde is predikant van de Wilhelminakerk in Haarlem.