SIMONE WEIL
1978-08-25
Ik kocht het boekje "Gateway to God" (Poort tot God) van Simone Weil in Londen. Het lag op een stapel bij de kassa van een supermarkt.- Jaargang 22
- nummer 31
Zoals goedkope kauwgum, die je nog op het laatst wordt opgedrongen.
Het boekje boeide mij. Iets nieuws had ik niet gevangen. Want steeds meer ontmoette ik jongeren die haar al langer kenden en gelezen hadden. Is het een ster, die rijzende is: Simone Weil?
Als dat zo is dan is het wel wat laat. Simone Weil stierf namelijk nu al weer 25 jaar geleden in 1943 in Ashford in Kent in Engeland. Om precies te zijn 24 augustus 1943.
Dat wil zeggen precies deze week 25 jaar geleden. Haar dood was even bijzonder als haar leven. Zij stierf omdat zij in een radicale toewijding aan de franse arbeidersklasse weigerde meer voedsel tot zich te nemen dan de franse arbeiders konden krijgen onder de nazidictatuur.
Haar toch al zwakke gezondheid kon dit niet doorstaan en zij overleed door zwakte op 34-jarige leeftijd.
Daarmee leek zij vergeten. Tot later haar geschriften, opstellen en brieven gepubliceerd werden en de wereld een vrouw deden kennen, die :werd gekenmerkt door zeer bijzondere uitersten. Opgegroeid in een intellectueel frans-joods gezin in Straatsburg ontwikkelde zij zich al aan de universiteit van Parijs tot een politiek-linkse nieuwe Jeanne d' Arc, Zij is atheïst. Als zij klaar is met haar studie gaat zij één
jaar lang (1933) werken in een Renaultfabriek onder de eenvoudigste fabrieksarbeidsters om het leven van deze vrouwen van binnenuit te delen en te begrijpen. Zij gaat voorop bij allerlei protestmarsen, die georganiseerd worden door de proletarisch-revolutionaire beweging.
Dit leven ondermijnt haar gezondheid.
Vaak moet zij haar werk als lerares aan de middelbare school - onderbreken voor ziekteverlof.
In een van deze perioden van gedwongen vakantie is zij in Solesmes in Zuid-Frankrijk in een benedictijner abdij (1938). Daar, onder het gezang van de benedictijnen monniken ontvangt zij een bijzondere religieuze ervaring. Een jonge Amerikaan voert gesprekken met haar over het christendom. Zij leert het 'Onze Vader' bidden en zegt zelf hoe gedurende het geconcentreerd bidden van o.a. dit gebed "het was alsof Christus zelf naar beneden kwam en bezit nam van haar". Haar christelijk geloof zal van nu af aan altijd draaien rondom deze en soortgelijke mystieke ervaringen. Intussen schrijft zij brieven, pamfletten en brochures over "de liefde tot God" of "over het begrip arbeid" over "over de ontworteling", die een biograaf van Simone Weil de nieuwe ziekte van Weil noemt.
"De ontworteling is verreweg de gevaarlijkste zielsziekte in de menselijke samenleving, omdat zij zich vermenigvuldigt. Werkelijk ontwortelde mensen vervallen of in een traagheid van de ziel, die de dood nabijkomt óf storten zich in een aktiviteit, die er altijd op is ge gericht ook diegenen te ontwortelen die dit nog niet of slechts gedeeltelijk zijn."
In zeggingskracht en scherpzinnig heeft zij soms iets van haar franse voorganger Pascal.
Als de wereldoorlog aangebroken is blijft er voor Simone Weil als Jodin na enige tijd niets anders over dan de nazi’s te ontvluchten. Zij vlucht naar Engeland, waar zij in 1943 op 24 augustus sterft uit radicale toewijding aan haar franse medeburgers. Een felheid en radicaliteit, die ons bevreemdt, en verwondert.
Waarom is de naam van deze vrouw niet uit de herinnering weggevaagd?
Waarom liggen haar boeken op de toonbank in een supermarkt in Londen? Ik denk dat zij de twee stromingen in het geestesleven in de 20e eeuw in zich verenigt, die lijnrecht staan tegenover "de gevestigde orde" en "de verlichte wetenschap", nl. links-marxistisch sociale aktie en mystiek.
Deze twee stromingen zijn van nature elkaars vijanden. Wie mysticus is veracht alle maatschappelijke orde en onttrekt zich daaraan in eigen ervaringen. Wie sociale aktie voert kan moeilijk de wereld mijden.
Toch zien wij vandaag dat twee aartsvijanden vrienden worden.
Harvey Cox gaat naar de Indianen om er mystieke ervaringen op te doen, terwijl hij toch voorvechter was van revolutionaire bewegingen.
Dorothee Sölle, de marxistische theologe uit W.-Duitsland schreef laatst een boek 'De heenreis' over haar eigen en anderer mvstieke gevoelens. Hier past ook Simone Weil die beiden, maatschappij-
kritiek èn mystiek in zien verenigt. Bij nader dóórdenken is hier ook wel een brug te slaan. In Simone's mystieke gedachten komt het hij herhalins voor dat zij de geschapen wereld God's grote vergissing noemt, die hooguit nog mag dienen als afgeschoten trap van de raket die ons tot Gen moet voeren (Gatewav, blz. -1-7e v).
Met zo'n negatieve visie op de geschapen werkelijkheid laat zich een zeer kritische benadering van onze maatschappij zeer wel kombineren. Vele jongeren vandaag voelen een natuurlijke sympathie voor rechtsgelovigheid en linkse politiek. Ik kan die met hen delen. Maar hen en mij-zelf zou ik toch willen voorhouden dat vrouwen als Dorothee Sölle en Simone Weil hierbij uiteindelijk niet als gids kunnen functioneren.
Ik heb schroom om te oordelen over Simone Weils ontmoeting met Christus. Moeten wij niet juist leren om zó groot van Jezus Christus te denken dat ook mensen die op voor ons. vreemde wijze tot Hem komen door Hem worden aangeraakt? Toch blijft het zaak om daar waar zij zelf haar ontmoeting met Christus beschrijft als religieuze ervaring zoals die aan alle godsdiensten ten grondslag ligt (Wachten op God, blz. 39) de voet dwars te zetten en dat is-gelijk-teken te ontkennen. Wat Simone Weil en Dorothee Sölle beiden missen is de bijbel. Daardoor komt Simone Weil heel dicht bij de gnostische dwaling, die in het N.T. al afgewezen is. Trouwens op veel andere gebieden zien wij de gnostiek weer opkomen met haar verachting voor de geschapen wereld, haar nadruk op de inkeer in de diepten van het zieleleven en haar agressiviteit in plaats van barmhartigheid.
Tenslotte Simone Weil's groeiende populariteit laat zien dat de moderne mens wel degelijk gevoelig is voor heroïsche daden. Wie met een - ook al is het vreemde en aanvechtbare - daad de zaak waar zij in haar leven voor vocht bezegelt tot in de dood toe, die vindt respect en gehoor. Zelf zegt zij: "Vandaag is het niet genoeg zomaar een heilige te zijn, we moeten de heiligheid hebben die bij dit moment past, een nieuwe heiligheid, die zonder precedent is." Ik vind Simone maar een vreemde heilige, maar ben het met deze laatste uitspraak van haar wèl eens.