TWEE OF DRIE
1978-10-06
leder van ons weet wat met "twee of drie" wordt bedoeld. Het is een deel van de tekst: in de mond van twee of drie getuigen zal alle woord vaststaan. 1) Minder getuigen zijn niet ontvankelijk, zegt dezelfde Schriftplaats; meer zijn niet nodig, zelfs niet voor een doodvonnis. Boaz nam omstanders tot getuigen, toen hij Ruth huwde. Op veel andere plaatsen worden twee of drie getuigen genomen, om samen voor de waarheid in te staan. Soms werden hemel en aarde tot getuigen gedagvaard, 2) of ook de bergen, 3) want die waren er bij geweest. Een getuigenis van een enkeling was nietig, onontvankelijk. Niet onwaar maar onbruikbaar. 4) - Jaargang 22
- nummer 37
En dan moesten de getuigen nog betrouwbaar zijn ook. Jesaja moest getrouwe getuigen nemen. 5) Want als getuigen onbetrouwbaar waren en samen hetzelfde beweerden, dan dreigde er onheil. Naboth is door twee valse getuigen de dood ingejaagd. 6) Stephanus is door twee valse getuigen de dood ingejaagd. 7) Jezus Christus is door twee valse getuigen de dood ingejaagd. 8) Want vals is niet: onaangenaam, kwaadwillend maar: onbetrouwbaar, leugenachtig.
De rechtsprekende mens moest dan ook zijn gezonde verstand gebruiken en onderzoeken of de getuigen wel betrouwbaar waren. De Bijbel geeft dat gebod er uitdrukkelijk bij; blijkbaar om te voorkomen dat iemand door twee vijanden een beentje zou worden gelicht. 9) Waarbij de letter van de wet iemand zou kunnen doden. En wee de valse getuigen, die eenmaal als leugenachtig ontmaskerd werden. Ze kregen precies datgene wat ze dachten de ander aan te doen. In het apocriefe deel van Daniël, bij de geschiedenis van Susanna, komen twee valse getuigen voor, die door Daniëls wijsheid ontmaskerd werden en hun verdiende straf kregen.
10)
Ook in het nieuwe testament is de wet van Mozes inzake de twee of drie getuigen uitgangspunt van alle recht. Bij het vermanend terechthelpen van een dwalende medemens wordt geraden een of twee anderen mee te nemen, opdat in de mond van twee of drie getuigen alle woord vast sta. 11) Paulus schreef aan Timotheus dat deze geen bezwarend materiaal tegen een ambtsdrager moest aannemen, wanneer daar geen twee of drie betrouwbare mensen voor instonden. 12) (Een punt dat op kerkelijke vergaderingen vele malen vergeten is; ambtsdragers zijn soms, alleen vanwege hun ambt, een schietschijf voor elke kwaadwillende nietsnut.)
Hiermee zitten we in de sfeer van recht en onrecht - terwijl dat vandaag niet de bedoeling was. We wilden de regel van het "twee- of driemaal" belichten, waar deze norm geldt, ook buiten de rechtspraak.
Want die herhaling, dat twee- of drie maal, is een zo vaak voorkomende zaak, dat we er - als aan alle gewone dingen - dreigen voorbij te lopen.
Toen de bekende Farao twee maal hetzelfde droomde zei Jozef reeds, opgevoed in de norm van 'twee of drie',: de zaak staat bij God vast. 13) Trouwens hoe kwam Jozef aan het hof? Doordat twee hovelingen in de zelfde nacht twee componenten van dezelfde toekomst droomden. 31) Toen Samuël door de Heere geroepen werd tot zijn ambt, speelde het twee- of driemaal een beslissende rol voor Eli.14) Paulus zegt vanwege zijn derde gang naar Corinthe 15) - met een woordspeling op Mozes dat dit een beslissend bezoek zal worden. Even eerder heeft hij de zekerheid van Gods beloften aangetoon 16) door Silas en Timotheüs als tweede en derde getuige van dezelfde boodschap te noemen.
Toen de Heiland onderwijs gaf over ons gebed zei Hij: wanneer twee van u eensgezind iets vragen, het moge zijn wat het wil (... I), zullen zij het verkrijgen van Mijn Vader. 17) Is u die regel opgevallen? Rekent u ermee?
Waarschijnlijk kent u beter het vervolg van dit vers: want waar twee of drie verenigd zijn in mijn Naam, daar ben Ik in hun midden. Nu dan, de laatste helft geeft met zijn "want" de reden voor de eerste helft. De eerste helft is de belangrijkste en het "want" slaat op Mozes, dacht u ook niet?
Want waar twee of drie hetzelfde verklaren ... daar is geen juridische puzzel opgelost - maar daar is de waarheid, de wáárheid, de Waarheid aanwezig.
Dat is geloof ik het geheim achter Mozes' woorden. Getuigen, betrouwbare getuigen wel te weten, zijn mensen die openlijk uitspreken wat ze gezien en gehoord hebben. Ze geven der waarheid getuigenis. Opdat daar dood of leven op zal volgen. Zonder naar het gezicht van de betrokkene te kijken zeggen ze de waarheid. Hun oog mag niet verschonen. En als de waarheid gesproken wordt is de Waarheid tegenwoordig. In ons midden.
Waar de enkele getuige geen zeggenskracht had, of heeft, is die eenzaamheid een groot ongenoegen. Men zou willen zeggen wat men op het hart heeft - maar moet zwijgen. Mozes zei het duidelijk: 18) een enkele getuige zal tegen niemand kunnen optreden. Die getuige behoeft geen leugenachtige getuige te zijn - maar hij is niet ontvankelijk, hoogstens interessant. 19) Paulus vertelt ergens dat hij weet van "iemand" die in de derde hemel is opgetrokken geweest. . . maar hij wil er niet over opscheppen. 20) Hij zou daar geen onwaarheid mee zeggen - maar hij wil niet verder gaan dan de anderen kunnen volgen 21) met oog en oor. En als iemand toch in extase spreekt, zegt hij elders, 22) best - maar laat hij er dan 'uitleg' bij geven: refereren aan wat daar geschreven staat. Dan kan een ander het volgen en beoordelen als juist of als passend in Gods arsenaal.
Die twee of drie maal. Ze luiden de gemeenschap der heiligen in!
Wanneer iemand met een blij geheim zit, groeit zijn geluk wanneer een ander de waarheid van het geheim bevestigt. Het geheim is er groter, belangrijker, door geworden. Een aanstaande moeder, die van de dokter een bevestigend knikje krijgt. En denk eens aan de ontmoeting van Maria en Elisabeth; de eerste kon er met niemand over spreken - maar haar nicht gaf de bevestiging van haar geheim, nog eer Maria haar iets vertelde. 23) Twee vrouwen plus Zacharias plus Johannes de Doperdaar was de Heiland in hun midden! De kerk bloeide open.
En wanneer een zaak onder twee of drie getuigen eenmaal vast staat, is er dan niet alle reden om meerderen hiervan deelgenoot te maken? De waarheid plant zich voort als een lopend vuur. Zodra twee of drie overtuigingskracht in zich voelen, spreken zij er met anderen over. Elk getuige met een of twee anderen. Elk getuige overtuigt een of twee anderen.
Want Christus is er bij en zegt: ge zult Mijn getuigen zijn.
Een enkele getuige, een enkele waarneming is onbruikbaar. Wanneer mijn vrouw zegt, dat ik vannacht in mijn slaap heb rondgewandeld, door het raam naar buiten heb gekeken, dan kán ze gelijk hebben. Het is ook mogelijk dat ze - een beetje verkouden, een beetje koortsachtig gehallucineerd heeft. Ik weet niets van die nachtwandeling en zou zelf de tweede getuige moeten zijn. Derhalve blijft de zaak in het onzekere hangen; we doen er niets mee.
Maar toen ik eens een uur lang vergeefs zocht naar de Bijbelplaats, over Mozes die op de rots sloeg, en toen eindelijk mijn vrouw, de Bijbel ter hand nemende onmiddellijk voorlas: daarop hief Mozes zijn hand op en sloeg de rots met zijn staf twee maal 24) - dan zijn er ditmaal twee getuigen die voor de waarheid instaan. 25) En als Floris B. Bakels in zijn "Nacht und Nebel" vertelt dat de Heere hem keer op keer, zelfs in een Franse Bijbel, "toevallig" liet lezen: ga naar huis en vertel alles wat God u heeft gedaan 26) - dan is dit een vast staande zaak van levensbelang voor Bakels geweest. Hij geloofde Gods boodschap. En zo moest u ook maar doen. Het zou u alleen goed doen. Want deze dingen doet God een- of twee- of drie-maal aan de mens, zei Elihu 27) maar de mens let er meestal niet op. Voortaan dus beter opletten. 32)
Samen zingen in de kerk is zulk een gezamenlijk profeteren van zaken, die vast staan. Wonderschone dingen gebeuren hier op aarde. Niet alleen oren worden gestreeld door eenheid van tekst, maat en harmonie. Maar vooral worden waarden, waarheden, uitgesproken in meervoud; wordt der waarheid getuigenis gegeven door een wolk van getuigen. Daar is de Waarheid zelf in hun midden. Niet maar "voor het geloofsoog", zoals dat wordt uitgedrukt. Maar in waarheid: zo dat een kind het kan zien.
En zien we het niet dan moeten we maar als de kinderen worden.
Bakels en een terdoodveroordeelde zagen de Heiland. 28) En wij missen het recht, er om te lachen. Wie niet in zijn religieuze binnenste wordt aangesproken door deze zin kan er niets mee beginnen. Hij zal echter moeten toegeven dat Stephanus de Heiland wél zag. En Saulus ook. En hij zal eerlijkheidshalve zich moeten afvragen: en waarom Bernard van Clairvaux niet? En waarom Thérèse Neumann niet? En waarom Bakels niet? En waarom ik niet?
Wie eenzaamheid heeft gekend, kent ook het geluk van het deelgenootschap in twee of drie getuigen. Een bevrijdende beleving. Daarom zal niemand, van wat staat of kwaliteit hij zij 29) zich op zichzelf mogen houden. Maar ... je laten inschrijven in het register van een lang bestaande (of kort bestaande) kerkelijke organisatie is nog wat anders dan - onder de spanning van levensgevaar - anderen je geloof in Gods beloften toe te vertrouwen.
Dat laatste mogen we wel en degelijk leren onderscheiden. Wanneer we Gods voorzeggingen voor waarachtig houden staan ons moeilijke tijden te wachten. Dertig jaar geleden al zei een predikant in Nunspeet: "al die kerken met torens en kosters worden zomaar geregistreerd en opgeruimd, als de Boze komt. Maar we moeten weer Ieren omgaan met schuilkerkjes, als in vroegere boze dagen".
De heiligen der laatste dagen zullen waarlijk geen kerkelijk register, geen notulenboek en geen kerkverbandrommel meetorsen. Ze zullen vervuld zijn van de Waarheid: een hart vol van beloften, een mond vol profetie.
En zelfs als ze doodgeslagen worden 30) zullen ze nog in meervoud zijn: twee.
1) Deut. 19: 15 - 2) id. 30: 10 - 3) Micha 6: 1, 2 - 4) Num. 35 : 30 - 5) Jes. 8: 2 - 6) 1 Kon. 21: 10 - 7) Hand. 6: 13 - 8) Mtt. 26: 61 - 9) Deut. 19: 1810) Dan. 13: 62 - 11) Matt. 18: 16 - 12) 1 Tim. 5: 19 - 13) Gen. 41: 32 _ 14) 1 Sam. 3 : 8 - 15) 2 Cor. 13 : 1 - 16) id. 1 : 19 - 17) Matt. 18: 19 - 18) Deut. 19: 15 - 19) We spreken van 'anderhalve man en een paardekop', om aan te duiden dat het minimum niet wordt gehaald en het gezelschap onbruikbaar, onrein, is:20) 2 Cor. 12: 5 - 21) id. 6 - 22) 1 Cor. 14: 5 - 23) Luc. 1 : 42 - 24) Num. 20: 11 - 25) ik heb hierover geschreven in Ruimte, dec. 1958 - 26) zie dit blad van 8-9-78 - 27) Job 33: 14 en 29 - 28) Opbouw 1-9-78 - 29) art. 28 N.G.B. - 30) Op. 11 : 1 - 31) iets om te onthouden ten aanzien van onze terugkerende 'standaarddroom'.32) Mijn grootvader was, nog jong, ernstig ziek. In de nacht voor de crisis kregen mijn grootmoeder en haar zuster beiden in haar dromen een bemoediging uit Psalm 91 : 14-16. Ze vertrouwden, dat de zieke zou herstellen. Mijn grootvader is 78 jaar geworden.