Volwassen worden
1978-11-03
1. Hoe het was - Jaargang 22
- nummer 41
Ik las in een blad voor de militairen: "Tot voor kort werd gesteld, dat volwassenheid betekende, dat men op alle vragen een antwoord wist. Dit antwoord was geleerd; het was overgenomen van de vorige generatie, die van de gedachte uitging, dat alles bij het oude zou blijven.
Om volwassen te worden had men slechts a.h.w. de antwoorden uit het hoofd te leren, die middels opvoeding en onderwijs kant en klaar werden overgedragen. Kende men die antwoorden en wist men zich op die wijze aan te passen aan de bestaande samenlevingspatronen, dan werd men als volwassene geaksepteerd. Men kon een baan krijgen. Men kwam in aanmerking voor promotie, wanneer men 'aan de beurt was'. Volwassenheid was een bepaalde vorm van conformisme: na de opstandigheid der kinderjaren was men teruggekeerd tot het patroon der vaderen. Zo ontstond en bèstond er een statisch mens-zijn, dat omringd was door 'eeuwige zekerheden'. De dynamiek was meestal ver te zoeken."
Het enige commentaar wat hierbij wordt geleverd is: "volgens ons is volwassenheid de periode of het moment waarop men de juiste vragen weet te stellen. Een 80-jarige, die op alle vragen de uit zijn hoofd geleerde antwoorden weet te geven is minder volwassen dan het kind van 5 jaar, dat een levensechte vraag weet te stellen."
Met dit citaat uit de uitgave MPC 61, 6 zitten we midden in de vragen die ik in deze en volgende artikelen wil bespreken: Wat IS volwassenheid?
Wanneer worden wij volwassen?
Het is begrijpelijk met deze vragen bezig te zijn omdat zij door links en rechts aan de orde gesteld worden.
Freud zei: "godsdienst is niets anders dan een hopeloze, nooit slagende poging om met het probleem van infantiele schuldgevoelens klaar te komen." Het gaat mij in dit citaat om het woord infantiel = kinderlijk.
Wie gelovig is, is blijven steken in een kinderlijke onvolwassenheid.
Is dat zo? Is een gelovige per definitie onvolwassen?
Aan de andere kant heb ik zowel binnenverbanders als pinkstermensen het bijbelwoord horen gebruiken uit Hebr. 5 dat spreekt over "vaste spijs" die er is voor de volwassenen, tegenover "de melk" die zuigelingen nodig hebben. Met de suggestie: wie ónze prediking in zich kan opnemen en navolgt, die is pas echt volwassen. Wie daar nog niet aan toe is en zich steeds weer bezighoudt met grondvragen is nog een zuigeling: onvolwassen.
Wat is dan precies volwassenheid?
Toch wordt deze vraag ons niet alleen opgedrongen door eigentijdse bewegingen. Zoals hierboven al bleek houdt ook de bijbel zich met dit thema bezig. Blijkbaar is het ook in Gods oog belangrijk als wij ons ontwikkelen tot volwassen mensen. Dat mogen wij opmaken uit Paulus woorden in 1 Cor. 14: 20: "Weest geen kinderen in het verstand, maar in de boosheid; wordt in het verstand volwassenen."
Aan dit laatste woord is de titel ontleend van deze artikelen: volwassen worden.
Dat is niet alleen een eigentijdse vraag, maar ook en vooral een bijbelse opdracht.
Ik noemde dit eerste artikel: hoe het was.
Het citaat uit het militair tijdschrift aan het begin van dit artikel probeerde daar een typering van te geven. Op zijn kortst samengevat: vroeger was volwassenheid een bepaalde vorm van conformisme (= aanpassing). De samenleving waarin onze ouders zijn opgegroeid was een totaal andere dan de onze: een wereld zonder auto's, zonder asfaltwegen, zonder televisie, zonder vliegtuigen. Men noemt dit vandaag een gesloten maatschappij.
Ieder leefde in de eigen kleine wereld van zijn kerkgenoten, dorpsgenoten, en familie. Wat daarbuiten gebeurde in andere landen, in andere culturen, in andere kerken (om over andere godsdiensten maar niet te spreken), in gezinnen met een andere levensovertuiging, was onbekend en daarom ook vaak onbemind. De druk binnen in het eigen gezin en de eigen kerk om de lijn van de geslachten en de tradities daarvan voort te zetten was bijzonder zwaar. Er was geen andere weg. Wie het niet deed kwam eruit te liggen, en wie wil dat?
Aan deze wereld is de omschrijving van volwassenheid ontleend, die ik aan 't begin van dit artikel citeerde.
Volwassenheid als copieren van wat de vaderen altijd al deden.
Je invoegen in de statische wereld van de eeuwige waarheden. De antwoorden leren. Je aanpassen aan de wereld van de ouderen. Volwassenheid als jezelf conformeren.
Mijn vraag is: Zijn beschrijvingen en typeringen zoals ik hierboven doorgaf nu wel helemaal fair?
Je kunt ze overal lezen waar men zich bezighoudt met de "mannen broeders" of "het rijke roomse leven".
Maar ook als je Freud's analyse leest van de geloofswereld die hij bij zijn patiënten aantrof of als je de beschouwingen van Marx leest over de gelovige in zijn dagen, krijgt je typeringen en beschrijvingen voor je van het soort zoals ik die boven weergaf.
Bijna alles wat ze zeggen is waar en op veel punten is er geen speld tussen te krijgen. Toch blijft er een punt van kritiek (waar men zichzelf niet bewust van is geweest) en dat is: een onzichtbaar waas van superioriteit hangt over al deze uiteenzettingen.
Vroeger deed men het niet goed: wij doen het beter. Wij zijn in het proces van mens-wording, bewust-wording, volwassenwording een stap verder en wij kijken op vorige tijden neer.
Dat verhindert vereenzelving en schept afstand. Het verhindert dat wij liefhebben (een roeping ook tegenover de medemensen die ons voorgingen) en schept verwijdering.
Dat leidt vaak tot de vorming van karikaturen. Het blijft tenslotte mogelijk om niet alleen de antwoorden van de ouderen over te nemen, maar ook de vragen te begrijpen waarop deze antwoorden ingaan en die je als de jouwe erkent. Het blijft mogelijk om de levensstijl van je ouders over te nemen omdat je van binnenuit met heel je hart die als zuiver aanvoelt. Niet noodgedwongen, maar vrijwillig.
Toch doen wij er goed aan de waarheidsmomenten uit de kritische terugblik die ik aan het begin van dit artikel gaf recht te doen en serieus te nemen. Vragenderwijs gesteld: is het niet raak getypeerd dat vroeger heel veel dingen vanzelf spraken? Men deed ze omdat ze altijd zo gedaan werden. Men geloofde. .. op gezag. Is het niet een feit dat men zich daardoor vaak voor echte vragen afsloot? Men zwoer bij de stelregel: bewaar het pand, dat u is toevertrouwd. Maar een Schriftwoord als: waar de Geest des Heren is is verandering (11 Cor. 3: 18) was onbekend. Is het niet zó dat veel ouders slecht met hun kinderen kunnen praten, omdat ze inderdaad niets hebben dan antwoorden, zonder te weten op welke vragen deze antwoorden antwoorden zijn?
Volwassenheid als conformisme: gelukkig geldt dat zo in zijn algemeenheid niet voor vroeger. Als typering van een veel-voorkomende karikatuur van volwassenheid is zij echter wel raak. Wat is dan echte volwassenheid? Vandaag wordt ons gesuggereerd dat het precies het omgekeerde is: in reaktie op het conformisme van vroeger, zien wij nu een tegenbeweging, die de kern van volwassenheid ziet liggen in originaliteit.
Daarover verder in het volgende artikel dat de u welbekende en veel verwachte en daarom weinig originele titel zal dragen: hoe het geworden is.