Volwassen worden
1978-11-10
2. Hoe het geworden is- Jaargang 22
- nummer 42
Heel veel bewegingen vandaag spannen zich in om de mensen tot volwassenheid te brengen. Ik denk met name aan twee verschijnselen: het feminisme en de groeitrainingen.
Om met het laatste te beginnen: waarschijnlijk bent u allemaal wel eens in aanraking gekomen met zo'n kring of therapie. Het kan zijn via uw kinderen, als zij op (ik noem maar wat) een lerarenopleiding zijn, en in een werk-week zo'n training ondergaan. Het kan ook via uw bedrijf - op een speciaal bezinningsweek-end (of iets dergelijks).
"Het centrale begrip bij zulke trainingen is: persoonlijke groei. Dat heeft betrekking op het aktualiseren (het realiseren en gebruiken) van datgene wat bij de gezonde persoon potentieel (d.i. in kiem) aanwezig is." Zo beschrijft Jan Lievense deze trainingen in 'n boekje dat hij de veelzeggende titel gaf "Je rijpt je rot". Het gaat bij deze triningen om het losmaken van onderdrukte of onbewuste gevoelens, om het ontdekken van je eigen lichaam, om het bewustworden van wie je zèlf nu eigenlijk bent. Er valt
hier steeds weer eenzelfde woord,nl.: zelfaktualisatie of zelfverwerkelijking.
Tegenover vroegere tijden waarin volwassenheid bestond uit het je conformeren, aanpassen en imiteren van wat de ouderen je voorleefden (zie vorig artikel) slaat hier de balans door naar de andere kant.
Aanpassen is hier de grote doodzonde, conformisme is een heel verschrikkelijk woord, iets doen wat je ouders ook al deden is een teken van onvolwassenheid: je hebt blijkbaar nog nooit ontdekt wie je zelf eigenlijk bent en hoe je zèlf eigenlijk over de dingen voelt.
Daarbij willen allerlei soort trainingen je vandaag helpen.
In dit raam past ook de beweging van het feminisme. Want vrouwen hebben in vroeger tijden (en tot vandaag toe) dubbel geleden: niet alleen onder de oudere generatie die hen hun levenspatroon opdrong (dat geldt voor allen) maar ook onder de man, die haar geen ruimte bood tot de ontplooiing van haar eigen persoonlijkheid. De vrouw is op haar best als zij gedwee is en gewillig, tot dienst bereid, met de koffie klaar staat en als zij zichzelf wegcijfert voor man en kinderen.
Een handboek voor feministes heb ik hier voor mij liggen. Het heet 'Lichaamswerk' en is geschreven door Anne Kent Rush. Het draagt de ondertitel: Groeiboek voor vrouwen.
Dit woordgebruik laat al zien dat deze litteratuur en deze beweging eenzelfde geest ademt als de groeitrainingen waarover Jan Lievense schrijft. Het gaat weer om hetzelfde: bewustwording van eigen gevoelens en mogelijkheden, het leren luisteren naar je innerlijke zelf, en het durven opkomen voor je rechten.
Tegenover de vroegere deugden zoals gehoorzaamheid en trouw vormen zich nu nieuwe deugden als originaliteit en de drang tot experimenteren of creativiteit.
Er valt veel te beleven als je konsekwent leert luisteren naar de taal van je lichaam en je eigen gevoelens en als je de moed hebt om die als je kompas te gebruiken, waarnaar je je leven inricht. Ook hier draait het om zelfverwerkelijking.
Het volgende gedicht vond ik in een boek 'Bevrijding van de vrouw':
De bonzaiboom *)
in de glanzende pot
had kunnen groeien
wel 20 meter hoog,
op de helling van een gebergte
tot de bliksem haar velt.
Maar een tuinman
heeft haar zorgvuldig gesnoeid.
Ze is vijf centimeter.
Steeds als hij de takjes bijsnijdt
fluistert de tuinman:
Het is je natuur
om klein en gezellig te zijn,
huiselijk en zwak.
Wat een geluk, mijn boompje,
om in zo'n pot te groeien.
Met levende schepsels
moet men heel vroeg beginnen
om de groei te beknotten:
voetjes in windsels
geest verminkt
haren in krullen
handen die prettig zijn om aan te raken.
Dit gedicht geeft een gekwetstheid weer, die ik heel goed kan aanvoelen en ook aanvaarden.
Het is het verdriet over mensen die nooit echt tot ontplooiing van zichzelf konden komen en hun eigen
persoonlijkheid bewust of onbewust altijd maar weer hebben moeten onderdrukken. Vaak onder het mom van christelijkheid. Gedwee zijn als christelijke deugd. Niet lang geleden heb ik 'n aantal gesprekken gevoerd met een duitse jongen, die pas buiten zijn eigen zeer gelovige kring op de sociale academie waar hij kwam mensen ontmoette die persoonlijke interesse in hem hadden en wilden weten hoe hij zelf dacht.
Wat de vrouwen betreft kan het gebeuren dat weduwen ineens na de dood van hun man zich ontplooien tot een echte persoonlijkheid.
Als ze daarvoor dan nog de energie hebben... Had dat nu niet tijdens hun huwelijk gekund?
Meer nog: zou nu juist het christelijke huwelijk niet de plaats moeten zijn waar men persoonlijke interesse heeft in het karakter van de ander cn de ontplooiing ervan? Wij geloven toch in een persoonlijk God ...
Daarom heeft veel van deze twee bovengenoemde bewegingen mijn sympathie.
Toch slaat de weegschaal van mijn kritiek hierop door naar de negatieve kant. Zelfverwerkelijking op zich-zelf genomen kan nooit het hoofddoel zijn van ons streven als mensen. Heel de nadruk op zelfverwerkelijking in en buiten het huwelijk is verbonden in onze tijd met de geest van het humanisme.
Volwassen worden is in deze bewegingen altijd: vrij worden van iedere structuur. Experimenteren met het leven. Anja Meulenbelt met haar boek "De schaamte voorbij" is er een voorbeeld van hoe groei dan ontaardt in wildgroei.
Als ze niet in staat is verantwoordelijke relaties met mannen aan te gaan, probeert ze het met man en vrouw. Zelfs kan het gebeuren dat zij een liefdesrelatie heeft met een man en zijn vrouw beiden. De ene avond gaat zij uit met de ene, de andere avond met de andere. Zij is geschokt als dit leidt tot hooglopende ruzies en conflicten en blijft tenslotte alleen achter. Ontworteld zoals zij zelf zegt (blz. 108).
De vrijheid waar men hierin uitmondt is die van Janis Joplin "Freedom is just another word for nothing left to loose (vrijheid is een ander woord voor 'niets meer te verliezen hebben').
Is dat volwassenheid?
De bijbel noemt dàt nu juist onmondigheid (Ef. 4 : 14).
Het beste is de bijbelse visie op volwassen worden te verduidelijken met het beeld van de wijnstok uit Johannes 15.
De bonzai-boom werd door het snoeimes in zijn groei gebroken.
Dat is erg. Maar wie het snoeimes weggooit en alle snoei ontwijkt wordt een wilde boom die geen vruchten draagt. Dat gebeurt waar zelfverwerkelijking mijn hoofddoel wordt. De wijnstok wordt door het snoeimes niet in zijn groei gebroken, maar juist tot groei geprikkeld.
Hoe subtiel ligt soms het ver schil tussen wijnstok en bonzaiboom!
Zij zijn soms voor mensenoog niet van elkaar te onderscheiden.
Misschien is het grootste verschil dit dat je de wijnstok herkent aan de vruchten die hij draagt voor de ander.
Kortom: zelfverwerkelijking en persoonlijke groei komen alleen dan op hun juiste plaats te staan als ik ze niet tot mijn hoofddoel maak.
Maar wat zou ik dàn als mens alleen gelaten in het universum tot mijn hoofddoel maken? De bijbel zegt: vrucht dragen. Dat kan alleen binnen structuren. Dat kan alleen als ik een basis heb. Zo dringen deze bewegingen ons tot het onder woorden brengen van de bijbelse visie op volwassenheid.
Daarover een volgende keer meer.
*) Bonzai boompjes zijn geen speciale klein-blijvende soorten, het zijn in feite 'normale' bomen die door speciale kweekmethoden maar enkele decimeters groot blijven. Je kan ze dan als sierboompjes in huis op de vensterbank zetten.