BETHLEHEM
1978-12-15
Van een 70-jarige Duitse dominee, die lang geleden enige tijd theologie gestudeerd heeft in Hongarije, samen met één van "onze" Hongaarse broederpredikanten, ontvingen wij een boekje met enkele van zijn levenservaringen, met name enkele uit de Tweede Wereldoorlog van achter het IJzeren Gordijn. Met veel genoegen heb ik een ervan voor U vertaald.- Jaargang 22
- nummer 47
Gaarne betuig ik hierbij nog mijn grote dank aan de oorspronkelijke schrijver en broeder voor zijn vriendelijke toestemming tot publicatie in ons blad.
Waar ligt Bethlehem?
Bethlehem, dat is de plaats waar Gods Zoon, zelf ook God, op deze wereld kwam, waar zich voor korte tijd de hemel opende, en de engelen zongen: "Gloria in Excelsis Deo".
En op aarde in een stal lag Gods Zoon in de kribbe. Sindsdien vieren wij het Kerstfeest. Hebben wij ook in Rusland wel eens Kerstfeest gevierd?
Een broeder van mij was nog enkele jaren na het einde van de oorlog werkzaam als arts in een Russisch veldhospitaal, waar Duitse krijgsgevangenen behandeld werden, tenminste als ze het geluk hadden om door een Russische arts hiervoor "geschikt" te worden geacht.
Het liep naar de eerste Kerst in krijgsgevangenschap in 1945. Hoe zouden de kameraden het doorstaan?
Zouden ze het vieren, en zo ja, hoe? Of zouden ze het verdringen?
Op 24 december van dat jaar maakte mijn broeder nog een ronde door de verschillende vertrekken en kwam ook in de grote barak in het midden van het complex.
Achter in een hoek waren een paar kameraden bij elkaar gaan zitten om Kerstfeest te vieren. Ze hadden zich op de grote witgekalkte muur met houtskool een Kerstfeest voor ogen getoverd. In het midden een grote kerstboom met veel brandende kaarsen. Onder de boom de geschenken, zoals ze zich nog van thuis herinnerden of zoals ze het zich wensten, als ze eenmaal weer thuis zouden komen. Een kistje sigaren, een fles brandewijn, een omvangrijk gebraad en veel gebak.
Zo hokten ze daar bijeen en hun oor was gesloten voor het gezang van de engelen vanuit de hemel bij Bethlehem.
Mensen zonder hoop. Gevangenen, niet slechts krijgsgevangenen, maar gevangenen van hun aardse wensen en voorstellingen. Verstomd, zonder een woord op de lippen, of een melodie in het hart met toegesnoerde kelen en ingehouden tranen.
Op de vraag van de arts: "Vieren jullie dan geen Kerstfeest?" antwoordde één: "Hoe kan je nu Kerstfeest vieren in Rusland?"
En toch: precies daartegenover in een andere hoek van de barak zaten landgenoten die wel Kerstfeest vierden. Ze hadden dagenlang van te voren kleine gedeelten van hun broodrantsoen uit hun mond gespaard en dat gedroogd. Ook krantenpapier 1) en geruilde tabak was voorhanden. Ze zongen liederen; of eigenlijk waren het slechts flarden van kerstliederen, die in hun geheugen waren blijven hangen. Alleen de melodieën waren nog .,compleet", tenminste de bekende, zoals "Stille Nacht" en ,,0, die fröhliche ... " en "Es ist ein Ros entsprungen" .
En telkens was er ook wel iemand die kon helpen met de tekst.
Hun blikken werden gevangen door de tekening die één van hen daar op de kalkmuur had geschetst. Helemaal bovenaan een kolossale ster, van waaruit blinkende stralen gebundeld op een kribbe vielen, die in een stal stond. Daarin het kind Jezus. En een grote stroom van mensen was op weg naar deze kribbe.
Russische wachtposten ingepakt in gewatteerde jassen en met pelsmutsen op, die tot over hun oren kwamen en met het geweer over de schouder. En de gevangenenmet hun versleten en kale jassen, met een touw om het lichaam om ze bijelkaar te houden, waaraan ook het altijd meegenomen lege conservenblikje bungelde - met slepende gang.
Maar zie de "geest" in deze groep!
De gezichten staarden hier niet naar de grond, maar reikhalzend drongen zij naar het licht dat uit de hemel kwam en op de kribbe in Bethlehem viel. En in grote letters stond boven dit alles geschreven - voor iedereen leesbaar en daarom met Duitse en Russische letters - "U IS HEDEN DE HEILAND GEBOREN!"
Nee, kerststemming in gebruikelijke zin was dit echt niet. Maar de kerststem was er, die was niet tot zwijgen gebracht. Dezelfde boodschap, eens door engelen uit de hemel meegenomen en op aarde gebracht, ze leefde. ze had zich verbreid. Ze wordt in Bethlehem, in Rusland en waar dan ook gezonden en zal nooit meer verstommen: "De Wereld ging verloren, CHRISTUS is geboren.
Verblijdt U, Gij Christenen!"
1) Kranten waren er natuurlijk niet in de kampen. Men moest proberen of men een stuk van een Russische wachtpost kon bemachtigen. Van krantenpapier en tabak kon men dan sigaretten draaien.
Uit: Hinter Gottes Angesicht? Erfehrungen mit Gott in Russland von Gerrit Herlyn. Verlag H. Risius, 2952 Ween er (Ems) - Risiusstrasse 6-8.