Het boek Prediker (1)
1975-01-17
Een welbesteed uur- Jaargang 19
- nummer 3
Willen we het boek Prediker recht verstaan, dan zullen we in de eerste plaats de inhoud van het boek aandachtig moeten nagaan.
In de tweede plaats zullen we dit boek moeten lezen als een onderdeel van de gehele Schriftopenbaring.
Gewoonlijk lezen we de Bijbelboeken bij gedeelten. hoofdstuksgewijs of volgens pericopen, We komen er niet zo gemakkelijk toe voor onszelf een "bepaald bijbelboek door te lezen.
Toch zou de zin en strekking van zo'n boek daardoor veel duidelijker kunnen worden. Wij zien dan ook de samenhang van de onderdelen en benaderen veel beter, wat de schrijver met zijn geschrift heeft bedoeld.
Niemand kan zich verontschuldigen met het bezwaar, dat zulk bijbellezen te veel tijd van ons zou vragen. Het nauwelijks tien bladzijden tellende boek Prediker vergt bij een aandachtig doorlezen niet veel langer dan een uur.
Maar dat is dan ook een welbesteed uur!
Het thema van Prediker
Het thema van Prediker zouden we kunnen samenvatten in de telkens terugkerende kernspreuk: 'IJdelheid der ijdelheden! Alles is ijdelheid!' Dit thema wordt op een zevenvoudige wijze uitgewerkt. We zouden kunnen spreken van een preek met zeven punten. Elk van deze zeven onderdelen eindigt met een conclusie.
De epiloog of het slot van de preek geeft daarna de eindconclusie: 'Vrees God en onderhoud zijn geboden, want dit geldt voor alle mensen'. Nog aangedrongen met het ernstig vermaan: 'Want God zal elke daad doen komen in het gericht over al het verborgene, hetzij goed, hetzij kwaad.' De zeven overwegingen van Prediker zijn achtereenvolgens: 1. IJdel is het najagen van wijsheid en genot (Hfdst. 1 en 2). 2.
IJ del is al het zwoegen van de mens (3 : 1-15). 3. IJdel is het leven, want iedereen moet sterven (3 : 16-22). 4. IJdel is het leven om zijn teleurstelling en leed (4-5 : 19) 5. IJdel is het menselijk geluk (6-8 : 15). 6. IJ del is ons menselijk streven (8 : 16-9 : 10). 7. IJdel is het talent (9 : 11-11 : 8).
Pessimisme?
De Prediker is tot deze overwegingen gekomen op grond van zijn levenservaring. Hij merkte op. Hij sloeg alles gade. Hij onderzocht vele dingen. Hij zag, keerde en wendde zich en dacht over de dingen na, om te illustreren wat hij met zijn thema bedoelde.
In zijn slotrede komt hij er nog eenmaal op terug.
Bij al zijn beschouwingen klinkt het als een refrein: IJdelheid der ijdelheden! Alles is ijdelheid!
Oppervlakkig beschouwd is heel zijn prediking niet anders dan de neerslag van een teleurstellende levenservaring. Maar wie wat aandachtiger gaat luisteren, merkt aan het eind bij elk van de zeven overwegingen een allerminst sombere conclusie op. En heel merkwaardig: het is, hoe genuanceerd ook, steeds dezelfde conclusie. Ze komt hierop neer: dat het leven een gave van God is, en als zodanig moet gewaardeerd worden.
Dat klinkt zeker niet pessimistisch.
Zo zegt de Prediker onder meer: 'Zie, wat ik als goed heb opgemerkt, is dit: Dat het voortreffelijk is te eten en te drinken en het goede te genieten bij al het zwoegen, waarmee iemand zich aftobt onder de zon gedurende de weinige dagen van zijn leven, die God hem schenkt. want dit is zijn deel. Ook ieder mens aan wie God rijkdom en schatten geeft en die Hij in staat stelt daarvan te eten en zijn deel te krijgen en zich bij zijn zwoegen te verheugen - dat is een gave Gods’ (5 :17, 18).
En als bij climax klinkt het later: 'Welaan dan. eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart, want als gij dit doet, dan heeft God dit reeds lang zo gewild. Laten uw klederen te allen tijde wit zijn en olie ontbreke niet op uw hoofd. Geniet het leven met de vrouw die gij liefhebt al de dagen des ijdelen levens, die Hij u geeft onder de zon, al uw ijdele dagen, want dat is uw deel onder de levenden en bij het zwoegen, waarmee ge u aftobt onder de zon' (9: 7-9).
Tot hij aan het eind van zijn beschouwingen opmerkt: 'Verheug u, o jongeling in uw jeugd en uw hart zij vrolijk in uw jongelingsjaren. Ja, volg de lust van uw hart en wat uw ogen aanschouwen' (11 : 7, 9).
Zo hebben we in de conclusies van de Prediker een telkens terugkerend: Geniet van het goede en verheug u in de gave van God.
Het wordt zijn hoorders en lezers als het ware steeds sterker op het hart gebonden.
Wie zó met aandacht en onderscheiding naar de Prediker heeft geluisterd, moet wel constateren: Nee, dat is geen pessimisme!
Toch staat alles onder het thema: IJdelheid der ijdelheden! Alles is ijdelheid!
De strekking van het boek Prediker
Om de strekking van het boek Prediker te verstaan, moeten wij acht geven op wat de auteur in zijn epL100g de conclusie van al het gelhoorde noemt: 'Vrees God en onderhoud zijn geboden, want dit geldt voor alle mensen'. Of, zoals de laatste woorden ook wel worden weergegeven: 'dat is eerst de hele mens'.
Hiermee wordt ons de sleutel in de hand gegeven, waardoor de zin van Prediker voor ons open gaat: Het komt op de vreze des HEREN aan.
De bekende Oud-Testamenticus Fr. Delitzsch heeft dan ook dit bijbelboek genoemd: Het hooglied der Godsvrucht.
Wat is die Godsvrucht, die vreze des HEREN?
Daarmee wordt de ware religie getypeerd: het leven in verbondenheid met de HERE, het kennen en dienen en liefhebben van de God Israëls, die de Vader van onze Heer Jezus Christus is.
De juiste levenswaardering
Wordt ons in het boek Spreuken ingescherpt, dat de vreze des HEREN het beginsel der wijsheid is, het boek Prediker wil ons op het hart binden, dat het vrezen van de HERE de voorwaarde is voor een rechte levensbeschouwing en een juiste levenswaardering.
Zonder de Godsvrucht is het leven een bittere teleurstelling, niet meer dan een gestadige dood, een droeve desillusie, een schrijnend fiasco.
Van zulk een leven geldt, dat het aan de ijdelheid onderworpen is.
Dat het dienstbaar is aan het verderf.
Dat het niemand bevrediging schenkt: het toppunt van ijdelheid!
Buiten God en zonder God is alle bezit en genot, alle arbeid en inspanning, ook het beste en edelste, zonder waarachtige en wezenlijke waarde: vruchteloosheid, rusteloosheid, onbestendigheid, eentonigheid.
Buiten het licht van Gods openbaring is al het gebeuren in de wereld en het schepselenleven vreemd en raadselachtig en enkel maar teleurstellend. Alles opgenomen in de maalstroom der vergankelijkheid. Waar werken we voor? Geslachten komen en gaan. Wat is het natuurgebeuren?
Een rusteloze kringloop. Wat is de geschiedenis? Een opkomen, bloeien en vergaan van cultuurkringen.
Straks is alles vergeten.
IJdelheid.
Inderdaad - zegt de Prediker.
Maar er is in het licht van de Godsopenbaring nog veel meer te zeggen. Begin maar eerst naar God te luisteren en in Zijn licht zien wij het Licht.
De volgende week sluiten we hierop aan.