Het vreemdste Bijbelboek
2012-11-10
Ik zou wel eens willen weten hoeveel christenen belangstelling hebben voor de eindtijd.- Jaargang 56
- nummer 22
Mijn inschatting is 1 op de 10/20. De eschatologie (leer over de laatste dingen) maakt het de mensen ook niet zo gemakkelijk.
Ieder lijkt superovertuigd van zijn eigen inzicht, maar er lijken wel net zo veel toekomstvisioenen als mensen te zijn. En ze slaan nogal eens de plank mis.
Elaine Pagels – de schrijfster van Het vreemdste Bijbelboek – wordt alleen al beroepshalve geboeid door het laatste bijbelboek.
Ze is ‘professor of religion’ aan Princeton University en gespecialiseerd in de gnostiek. Ze vindt Openbaring een vreemd bijbelboek. Ze verbaast zich erover dat nu juist dit boek is opgenomen in de Bijbel. Er zijn zo veel boeken verschenen – zoals De Geheime Openbaring van Jakobus en Het Evangelie der Waarheid – die niet in de Bijbel zijn opgenomen. Ze doelt daarbij op de gnostische geschriften die in Nag Hammadi zijn gevonden in 1948.
Ik kan deze dame (Pagels) wel waarderen.
Ze is professor in de gnostiek. Ze vindt diep in haar hart dat de gnostische geschriften evenveel recht hadden op een plaatsje in de Bijbel, maar ze geeft heel eerlijk de reden waarom de Openbaring van Johannes wel en die van Jakobus niet in de Bijbel is gekomen. Dat vind ik klasse!
Wat is die reden dan? Wel, Openbaring vond in de eerste eeuwen na Christus veel herkenning bij een vervolgde kerk. De strijd die Johannes tekent en de uiteindelijke overwinning voor de trouwe gelovigen waren een grote bemoediging voor christenen die het zwaar hadden in het Romeinse Rijk. Rome was het beest. Zo dachten ze er toen over.
Maar toen keizer Constantijn de Grote het christelijk geloof omarmde en de staat de grote vriend van de kerk werd, zocht men de vijand meer binnen de eigen kring.
Bijvoorbeeld – daar heb je het – bij de gnostici. Die hadden het gedaan. Iemand als bisschop Athanasius kreeg het voor elkaar de gnostische geschriften te laten verbieden. Vandaar dat ze waarschijnlijk in een klooster verborgen werden om in 1948 op te duiken. Gnostici zijn mensen die wel met het hoofd in de hemel lopen, maar niet met beide benen op de grond staan. Het zijn de esoterische types met hun mysteries en inwijdingen in de goddelijke geest.
Eerlijk
Dit speelde allemaal in een tijd waarin het mens- en godzijn van Jezus in de belijdenis werd vastgelegd. Pagels doet daar wat laatdunkend over. Het raakt de gnostiek ook in het hart: die wil wel weten van een goddelijke Jezus, maar betwist zijn menszijn.
Zo heeft het boek iets dubbels: het gaat over de eindtijd, maar het maakt er in de beweging van de gnostiek ook zelf deel van uit. En dat niet in positieve zin.
De kerk wijst de gnostiek af. Trouwens, de Bijbel keert zich er al tegen (bijvoorbeeld de apostel Johannes in zijn brieven).
Maar zolang de schrijfster recht doet aan de totstandkoming van de Bijbel en de kerkgeschiedenis en eerlijk is over de gnostiek en wat hen beweegt, is het een lezenswaardig boek. Niemand heeft de visie op de eindtijd. Door alles te lezen wat los en vastzit, komen we dichter bij de waarheid. Je kunt dit boek met een gerust hart lezen, omdat de schrijfster eerlijk is over de beweging waarin ze doceert: de gnostiek.
Een boek van de hand van een docent gnostiek ontmoet normaliter evenveel vertrouwen in kerkelijke kring als een column van Willem Holleeder in de Nieuwe Revue bij justitie. Maar omdat Pagels eerlijk is, krijg je betrouwbare informatie over de reden waarom Openbaring in de Bijbel is opgenomen. Tegelijkertijd stuit je op een intrigerend verschijnsel, namelijk dat de interpretatie van Openbaring zich wijzigt al naar gelang de tijd verandert. En je leert een kant van de antichrist beter kennen, wanneer geest en lichaam tegen elkaar uitgespeeld worden. Kortom: je kunt veel van dit boek leren.
Pagels, E. (2012), Het vreemdste Bijbelboek.
Visioenen, voorspellingen en politiek in Openbaring. Uitgeverij Ten Have Utrecht. 198p. € 19,95.
Drs. Gerard de Lange is emeritus predikant van de NGK Ede.