Plaatjes vullen geen gaatjes
2012-11-10
Wie tegenwoordig de christelijke boekhandel binnenstapt om een kinderbijbel aan te schaffen, weet niet wat hij ziet. Er zijn inmiddels zo veel verschillende kinderbijbels verschenen dat het knap moeilijk wordt om een goede keuze te maken. Ze ogen stuk voor stuk allemaal erg aantrekkelijk. Waar moet je dan op letten? Welke kinderbijbel is de goede voor jouw kind? Wat is een verantwoorde keuze?- Jaargang 56
- nummer 22
Onze (groot)ouders hadden het maar gemakkelijk. In de wederopbouwperiode na de oorlog waren er weliswaar ook meer dan drie of vier kinderbijbels te koop, maar de keuze viel toen al gauw op die van W.G. van der Hulst of die van Anne de Vries, van wie ik overigens decennialang abusievelijk heb aangenomen dat het een vrouw betrof.
Sinds de jaren zeventig nam het aantal kinderbijbels gestaag toe en dankzij de invloed van de groeiende evangelische beweging en de sterk toegenomen marktwerking staat de teller van de in het Nederlandse taalgebied uitgebrachte kinderbijbels inmiddels op ruim negenhonderd. En waar de keuze voor een bepaalde versie eertijds nog voornamelijk bepaald werd door de kerkelijke richting, die het eigen geloofsgelijk graag geprolongeerd zag in een kinderbijbel naar eigen smaak en geloofsgrond, is die beschermende factor nu bijna geheel weggevallen. Alleen in orthodox-gereformeerde kringen kan in dit opzicht nog ruimschoots een beroep worden gedaan op kinderbijbels van het eigen erf, die naar het eigen geloofsinzicht zijn geschreven.
In feite zijn we op dit vlak wat verweesd geraakt. Een ieder mag schrijven en kopen wat goed is in zijn ogen en de uitgeverijen pikken maar wat graag een graantje mee op deze in commercieel opzicht aantrekkelijke markt. Een kinderbijbel zonder illustraties is mede daarom allang niet meer denkbaar.
Vanwege die race om kind en koper te paaien, struikel je tegenwoordig in veel kinderbijbels over de plaatjes, die niet zelden het leeuwendeel van de bladspiegel voor zich opeisen.
Is dat erg? Nee, dat is het niet. Maar het geeft wel een tendens aan die niet altijd of allereerst gevoed wordt door bijbelse principes. Het is immers niet ondenkbaar dat de aarzelende kinderbijbelkoper zich zal laten verleiden door het exemplaar met de aantrekkelijkste illustraties (om nog maar te zwijgen van andere leukigheden en gadgets),
waardoor het Woord letterlijk naar de achtergrond verhuist.
Feelgoodstory
Elke kinderbijbel weerspiegelt de tijdgeest waarin hij geschreven is. Waren zo’n vijftig jaar geleden veel kinderbijbels bepaald niet vrij van moralisme, tegenwoordig loert uit tegenovergestelde richting een geheel ander gevaar.
Omdat een kinderbijbel moet verkopen doen sommige uitgevers graag flink wat water bij de soms wel erg zuur lijkende wijn.
Dat de Bijbel bepaald geen kinderboek is, is genoegzaam bekend. Maar als je dan een kindvriendelijke kinderbijbel wilt schrijven – waarbij het vooral goed, leuk en gezellig moet blijven – heb je een probleem van jewelste. Niet zelden wordt daarom in nieuwe kinderbijbels gekozen voor het uitlichten en onderstrepen van de plezierige kanten van het verhaal of vooral gekozen voor verhalen die prettig vertelbaar zijn, hoewel dat laatste een euvel is waar helaas de meeste kinderbijbels mank aan gaan. Geen kinderbijbeluitgever zal het in zijn hoofd halen het stoere verhaal van David en Goliath weg te laten, hoewel het maar zeer de vraag is of juist deze gebeurtenis de meest essentiële is uit Davids leven.
Maar als het offer van Isaak op de Moria wordt weggelaten omdat het zo’n gruwelijk verhaal is, klopt er iets niet. Dat geldt ook als het verhaal van de ark wordt verteld vanaf het moment dat de boot eigenlijk al vaart of als bijvoorbeeld de geboorte van Christus voornamelijk romantisch en dus zonder kindermoordenaar Herodes wordt verhaald. Of als David nooit naar buurvrouw Batseba zou hebben gelonkt. Dan dreigt de Bijbel vooral een feelgoodstory te worden, waarin de zonde en de zondige natuur van de mens en daarmee ook de straffende maar tevens vergevende God worden weggemoffeld ten gunste van de presentatie van stoere of anderszins prettig in het gehoor liggende verhalen.
Praatjes
Is het nu allemaal kommer en kwel in kinderbijbelland? Dat valt mee. Er zijn nog steeds goede uitgaven te vinden die de waarheidstoets ruim kunnen doorstaan. Hoe vind je die dan in het grote aanbod? Belangrijk is om een aantal essentiële zaken te checken.
Bijna alle kinderbijbels vertellen het scheppingsverhaal redelijk ongeschonden.
Maar dan. Hoe wordt de eerste zonde beschreven? En vooral: hoe reageert God?
Het kiezen van een kinderbijbel kost tijd. Zonder hele kinderbijbels te moeten doorlezen en zo met elkaar te vergelijken zijn er een aantal checkpunten te bedenken, aan de hand waarvan je vrij snel een redelijk betrouwbaar beeld kunt krijgen van de inhoud (zie kader ‘Checklist kinderbijbels’). Neem de tijd hiervoor en ga niet te snel over tot een aankoop. Kies een essentieel verhaal en lees dat vergelijkenderwijs in diverse kinderbijbels, zodat je de verschillen helder krijgt.
Nog even over die eerste zonde. De bijbelse boodschap is er één van uitzicht en hoop op verlossing. God zorgt er zelf voor dat het uiteindelijk goed zal (kunnen) komen tussen Hem en zijn schepselen. Noemt een auteur, verpakt in kindertaal, dat het zaad van de vrouw de kop van de slang zal vermorzelen? Of wordt juist dat weggelaten?
En wordt ook gemeld dat God Adam en Eva kleedt met dierenvellen voordat ze door Hem uit het paradijs worden verbannen? Zulke schijnbaar onbelangrijke zaken maken juist het verschil tussen een volledige en goed evangelische kinderbijbel en één waarbij het vooral gaat om een prettig praatje en een aardig plaatje. Maar zoals we al wisten: praatjes vullen geen gaatjes. Juist dat geldt ook voor veel verhullende plaatjes.
Silvester van der Pol recenseert kinderboeken, onder meer voor het christelijke opvoedblad Aan de Hand, waarin hij ook een droogkomische column schrijft over zijn vaderschap.
Als gastspreker verzorgt hij inleidingen over kinderbijbels.
| Goede voorbeelden De Prentenbijbel (4+), Marijke ten Cate e.a. – Uitgeverij Jongbloed - € 29,95 Geschreven door een keur van bekende christelijke auteurs. Prachtig uitgevoerd met fraaie en stemmige illustraties, met af en toe een grapje. De tekst blijft dicht bij het origineel en de verhalen worden zonder opsmuk verteld. Bijbelgetrouw en kindgericht. Alle mensen (8+), André Troost – Uitgeverij Boekencentrum - € 24,95 124 aansprekende verhalen waarin evenzoveel bijbelse personen veelal ‘zelf aan het woord komen’. Voordeel: een aantal onbekendere figuren zoal Kabel en Jerobeam (OT) en Lydia en Rhode (NT) worden ook belicht. Nadeel: deze schrijfmethode kan niet zonder te moeten fantaseren. Gelijkenissen ontbreken hiermee ook. Tienerbijbel (10+), Willem de Vink – Uitgeverij Jongbloed - € 34,95 Aantrekkelijke en lijvige Bijbel voor jonge tieners, met in totaal 250 verhalen (zelfs Hooglied staat erin). Inclusief korte introducties van hoofdpersonen, locaties en achtergronden. Uitgebreide en verzorgde uitgave met hedendaags taalgebruik en stoere illustraties. |
| Checklist kinderbijbels • Check de inhoudsopgave of er een gebalanceerde verdeling is tussen het Oude Testament en het Nieuwe Testament en bekijk welke verhalen daaruit zijn gekozen. • Check één of meerdere wonderverhalen. Is Jezus echt opgestaan uit de dood en liep Hij echt over het water? • Hoe is het taalgebruik? Pas op voor te populaire of juist te archaïsche taal. • Zijn de illustraties enigszins waarheidsgetrouw of zie je vooral stripachtige en voornamelijk vrolijke mensjes? • Houdt de auteur zich zo veel mogelijk aan het origineel of wordt er regelmatig gedramatiseerd, gefantaseerd en/of gemoraliseerd? • Wie doet de deur van de ark dicht? En vraag je daarbij ook eens af waarom het eigenlijk belangrijk is dat God dit zelf doet? |
| Wat kan ik doen? Het NGJ geeft tips. Jeugdleiders – Het is ook in het jeugdwerk boeiend om de checklist eens naast de verhalen te houden die we vertellen aan onze kinderen. Vraag – Wat zit er tussen moraal en feelgood in? De kern van het Evangelie ligt in Christus, in zijn persoon. Hoe verbinden we onze kinderen aan de levende Heer? Ouders – De momenten van geloofsopvoeding worden steeds schaarser, zo lijkt het wel. Daarom is het extra belangrijk om hier eens over na te denken. Nodig eens samen met andere ouders Silvester uit. Zie kinderbijbels.blogspot.nl. |