Oud en nieuw in de CGK
2005-04-22
Zo dichtbij en soms ook weer zo ver van elkaar vandaan. Dat is het gevoel dat je kan bekruipen over de verhouding tussen de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlands Gereformeerde Kerken. In tien plaatselijke gemeenten worden alle kerkdiensten gezamenlijk gehouden, in 35 gemeenten gaan predikanten uit de beide kerken in elkaar’s diensten voor. In andere plaatsen zijn de verschillen zo groot dat samenwerking onbespreekbaar is.- Jaargang 49
- nummer 8
De Christelijke Gereformeerde Kerken vormen een veel ouder kerkgenootschap dan de Nederlands gereformeerden.
Dat gegeven wordt al direct duidelijk als we kijken welke predikanten in het verleden aan de plaatselijke gemeenten verbonden waren.
Deze lijst begint meer dan 100 jaar geleden. Toch valt ook op dat er in later jaren veel nieuwe gemeenten zijn ontstaan. Soms zijn het plaatselijke gemeenten die uit een ander kerkverband over zijn gekomen, maar er werden ook nieuwe gemeenten gesticht.
Een lange kerkgeschiedenis betekent ook een lange kerkelijke traditie, met een groot aantal organisaties, verenigingen en deputaatschappen. Eén van de samenbindende organen is de Theologische Universiteit van Apeldoorn.
Tegelijkertijd is er sprake van grote verschillen ‘qua ligging’ binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken.
Aan de ene kant weet men elkaar vast te houden, aan de andere kant hebben de plaatselijke kerken soms nauwelijks contact met elkaar. De verschillen komen in het Jaarboek o.a.
tot uiting in het feit dat gemeenteleden in een plaats met een Christelijke Gereformeerde Kerk wonen, maar vanwege de ‘ligging’ van de gemeente in hun eigen woonplaats elders kerken. Ook in persoonlijke notities over het leven van predikanten worden de verschillen genoemd. 'Voor onze broeder was dit niet een gemakkelijke periode, gezien het verschil in liggingen binnen de gemeente.' In aansluiting op een onderzoek door ds. D. Quant merkt ds. G.P.M. van der Linden in het jaaroverzicht op dat ook het beroepingswerk als gevolg van deze verschillen stagneert. Er komt zelfs een nieuwe complicerende factor bij. 'Waren het voorheen de uiterlijke kenmerken van behoudend, traditioneel of vooruitstrevend die de kerkenraden hanteerden, nu komt er een vierde groep bij: gemeenten die op een specialistische manier actief zijn met gemeenteopbouw.'
| Bunker In de Zuiderpoort in Almere werden in een half jaar tijds één keer de ramen ingegooid en vier maal geprobeerd brand te stichten. 'We willen graag een open kerk zijn, maar we voelen ons meer een bunker.' |
Kleine oecumene
'Het elkaar zoeken van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, de Nederlands Gereformeerde Kerken en onze kerken verliep niet zoals gehoopt. We wisten van stroefheid, omdat er binnen de CGK nog steeds aarzeling is omtrent de onderscheidenlijke prediking in de GKV en omdat de NGK de weg hebben ingeslagen van de vrouw in het ambt. Van de zijde van de GKV is er nog steeds de aarzeling of de pluriformiteit in de CGK wel de toets van Schrift en belijdenis kan doorstaan.
Onze Generale Synode besloot opnieuw een wat afwachtende houding aan te nemen, terwijl de GKV een loyaler houding hebben naar onze kerken. Het besluit van de Landelijke Vergadering van de NGK om ook het ambt van ouderling daarbij een duidelijk signaal dat dit in feite betekent dat het ambt van predikant open staat voor de vrouw, maar om praktische redenen voorlopig niet wordt uitgevoerd, werpt een grote blokkade op voor de verdere samenwerking met onze kerken. Hoe het verder moet met de hartelijke samenwerking in een aantal samenwerkingsgemeenten is op dit moment een moeilijk te beantwoorden vraag.' Aldus een citaat uit het Jaaroverzicht.
Deze zinnen geven de dubbele problematiek aan ten aanzien van de verhouding GKV-CGK. Door een deel van de achterban van de CGK wordt de GKV te licht bevonden (nog altijd de kwestie van de toeëigening van het heil), terwijl anderzijds een deel van de GKV juist moeite heeft met als te ruim ervaren opvattingen bij een aantal predikanten binnen de CGK. Dit toont ook aan dat onderlinge verschillen binnen het eigen kerkverband de landelijke samenwerking bemoeilijken.
Dat de besluitvorming van de LV van de NGK inzake de vrouw in het ambt de samenwerking op landelijk niveau veel lastiger zou maken viel van tevoren te voorspellen. De indruk bestaat totnutoe dat de samenwerkingsgemeenten vanwege het thema van de vrouw in het ambt zeker niet de bestaande plaatselijke samenwerking op het spel zullen zetten. Anderzijds is het de vraag of er binnen de samenwerkingsting bestaan over de vrouw in het ambt tussen de (van oorsprong) CGK- en de NGK- leden van deze gemeenten.
Ledentallen
Het ledental van de Christelijke Gereformeerde Kerken is vorig jaar opnieuw gedaald. Er was groei in het Noorden, maar vooral in het Westen daalde het aantal leden.
Het kerkelijk grensverkeer is bij de Christelijke Gereformeerde Kerken ieder jaar aanzienlijk. Vooral van en naar de PKN gaat het om honderden leden per jaar (winst ruim 800 leden, verlies ongeveer 600 leden). Ook het grensverkeer met de Gereformeerde Gemeenten is van oudsher aanzienlijk, waarbij vooral veel leden van deze kerken de overstap maken richting Christelijke Gereformeerde Kerken (het betrof vorig jaar ongeveer 200 leden).
Ook ongeveer 200 vrijgemaakt-Gereformeerden sloten zich aan bij de Christelijke Gereformeerde Kerken.
Het grensverkeer met de Nederlands Gereformeerde Kerken is veel kleiner, dat met de evangelische kerken is zeer beperkt.
Opnieuw moet gemeld worden dat het aantal leden dat naar ‘geen kerk’ is vertrokken groot is. Ongeveer 700 leden hebben met de kerk als instituut gebroken. 'Het kan niet anders dan dat we zulke opmerkingen maken en lezen met verschrikkelijk veel verdriet', schrijft de eindredacteur van het Jaarboek 2004.
| De samenwerkingsgemeenten NGK/CGK zijn: Alkmaar, Almere, Amsterdam- Tuinsteden Zuid-West, Arnhem, Haren Hengelo, Lelystad, Lisse, Nieuwegein Rotterdam-Alexanderpolder GKV en CGK samen: In Enkhuizen en in IJmuiden houden de CGK en de GKV alle diensten gemeenschappelijk. |
Omslag
Ds. Van der Linde toont zich dankbaar voor de omslag die zich lijkt af te gaan tekenen rond de positie van de kerk in de wereld. De Christelijke Gereformeerde Kerken waren sterk naar binnen gericht. Het ene na het andere kerkgebouw in de grote steden moest gesloten worden.
Toch zijn er hoopvolle tekens van een verandering in het denken. Vorig jaar werd in ‘Opbouw’ al geschreven over de gemeente van Rotterdam-Charlois.
Daar werd een vergrijsde gemeente opgeheven, maar er kwam een nieuwe zendingsgemeente voor terug. Ook in Amsterdam-Noord en Zaandam werden of worden gemeenten herplant.
Boeiend is ook de bijdrage van Miranda Renkema over de kerk in Haarlem.
Twee kerken fuseerden, maar was dat alleen achteruitgang? Ze gaf aan haar bijdrage als veelzeggende titel mee: 'Noodgreep of door God gegeven kans?' Daarnaast pakken de Christelijke Gereformeerde kerken in enkele nieuwbouwwijken kerkelijke activiteiten voortvarend aan. Als er gebouwd wordt moet ook de kerk present zijn.
Daar waar ds. F. Mallan van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland schrijft dat ‘zijn’ kerkleden de grote stad maar beter kunnen mijden klinken hier meer hoopvolle tekens van een verandering in denken. Kerk-zijn in de grote stad is moeilijk, maar het is niet meer vanzelfsprekend dat die kerk daar dan ook maar moet verdwijnen.
Uiteraard brengen deze nieuwe gemeenten ook vragen mee. Hoe wordt aan de erediensten vorm gegeven?
Wat is de positie van de werkers binnen deze gemeente? Er lijkt voorzichtig ruimte te komen voor een meer eigen benadering van het gemeentezijn in deze nieuwe situaties.
Tenslotte
Ver weg en dichtbij. Daar begon deze bespreking mee. En tóch zo dichtbij….. Want ligt hier niet een gezamenlijke taak van de reformatorische kerken in Nederland? Een lichtend licht en een zoutend zout zijn in een veranderende samenleving. Voor de leden van de eigen gemeente én voor hen die de weg naar de kerk nog niet hebben gevonden.
Naar aanleiding van: Jaarboek 2005 van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Onder redactie van: G.P.M. van der Linden, R.W.J. Soeters, H.J. Th. Velema. Uitgeverij D.J. van Brummen en Buijten & Schipperheijn, Amsterdam; 336 bladzijden.
| Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland 73.772 leden 183 plaatselijke gemeenten 142 gemeentepredikanten 24 predikanten in bijzondere dienst Grootsate gemeenten: Urk Maranatha (3276); Zwolle (2433); Veenendaal- Bethel: 1953 Kleinste gemeenten: Lutjegast (28); Rijnswoude (39); De Krim (60) |