Wat is Sensitivity-Training? (3)
1974-11-08
Vooronderstellingen - Jaargang 18
- nummer 41
Sensitivity-training is op de volgende vooronderstellingen gebaseerd:
a. openhartige eerlijkheid is mogelijk en, mits de groep goed funktioneert, heilzaam.
b. na een soms onthullende konfrontatie met zichzelf en de ander, die tot een identiteitskrisis aanleiding kan geven, is de mens in staat zichzelf en zijn relaties op een nieuwe wijze op te bouwen.
Na een krissis is het gemakkelijk leren.
c. de groep oefent een heilzame werking uit op de persoon die het avontuur van de training aandurft. Konstruktieve terugkoppeling en wederzijdse aanvaarding van elkaar brengen de meeste van dergelijke groepen teweeg.
d. de omgeving maakt of kraakt de mens, maar in zijn diepste wezen is de mens goed. Zodra de omgeving (trainingsgroep) de mens aanvaardt zoals hij is, zal de mens zich veilig voelen en zich spoedig van zijn beste kanten tonen.
e. de kortstondige doch schokkende ervaring met ST is in het algemeen in staat de mens een nieuwe start in het leven te bieden. Via het individu worden ook organisaties op positieve wijze hervormd.
Evaluatie
Waarheidselementen zijn:
a. de moderne mens is dikwijls zo gesloten als een pot en daardoor vereenzaamd; hij bedriegt zichzelf door een ideaal beeld van zichzelf te koesteren (hoevelen staan niet op hun tenen om karriere te kunnen maken en lijden aan een hartkwaal?);
b. hij worstelt met schuldgevoelens; hij is stijf en harkerig.
Ons lichaam is een last i.p.v. een tempel; geld verdienen of een opleiding volgen gaat hem makkelijk af, maar met mensen omgaan ... ?
c. menselijke relaties zijn vluchtig.
De technokratische geest die in vele organisaties waait, maakt van de mens een eenvoudig vervangbare funktionaris, die, uitgerust met een diploma, niets meer dan een rol speelt. Als mens buiten spel gezet?
Grote vraagtekens die achter het ST-gebeuren geplaatst kunnen worden zijn:
1. wetenschappelijk onderzoek heeft niet kunnen aantonen, dat de 'gevoeligheid' van de deelnemers toeneemt. Wel voelen (subjektief) iets meer dan 'n helft van de deelnemers zich gedurende enige tijd (tot ca. een jaar) méér mens. Overigens vaak ten koste van vroegere relaties (ouders, vrouw, man, kerk, vrienden)! Ca. 10% van de deelnemers loopt psychisch letsel op. Uiteraard variëren deze percentages van trainingsinstituut tot trainingsinstituut eri bovendien van groep tot groep.
2. De duurzaamheid van het prettige 'gevoel' na ST wordt door de meeste onderzoekers in twijfel getrokken, evenals het positieve effect op de omgeving.
3. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het normbesef van de deelnemers verzwakt. Menselijke gevoelens en emoties vormen tijdens ST de boventoon en worden als veel 'echter' en 'authentieker' gezien, dan 'geweten' of 'wil' of 'engagement' of 'verstand'. Dit betekent niet dat de deelnemers 'gevoeliger' worden in de gebruikelijke zin van het woord. Want gevoel zonder geweten, zonder norm, zonder liefde, is stuurloos en werkt tenslotte egocentriciteit in de hand. Het gevoel moet de juiste plaats krijgen in het menselijk leven, niet de allerhoogste plaats. Losweking van het gevoel uit de totaliteit van het menselijk zijn en het verabsolutering ervan, maakt de mens stuurloos.
Overigens is het beslist waar dat in het moderne leven het gevoel er te minnetjes afkomt.
4. De oorspronkelijke goedheid van de mens en de heilzame werking van het groepsgebeuren zijn op zijn minst twijfelachtig. De voorstanders van ST gelóven erin, maar schieten tekort in het funderen van dit geloof. Vermoedelijk is de wens hier de vader van de gedachten.
Hun mensbeeld vertoont een verdacht aspekt: men gaat er namelijk vanuit, dat ieder individu zichzelf met behulp van anderen en van de groep ontplooit. De Bijbelse mensvisie daarentegen stelt voorop dat de mens zichzelf verloochent en zich behoort in te zetten voor de naaste, dus i.p.v. zelfverwezenlijking spreekt de Bijbel van zelfontlediging (Phil. 2 : 1-11). Vaak zijn het de 'zwakken' die het leermateriaal opwerpen.
5. Is volledige eerlijkheid wel mogelijk? Kennen wij onszelf ooit goed? De gevoelstour is zeker geen garantie voor een beter kennen van onszelf. Het geweten en het nuchtere verstand, tijdelijk op non-aktief gesteld, zullen zich vroeg of laat wreken. Bovendien, hoe kan een schepsel het werk van de Schepper doorgronden? Wat weten wij van ons diepste zelf, van onze bestemming, onze toekomst en het uiteindelijke doel waartoe wij geschapen zijn? Het intensieve gemeenteleven en het 'wandelen met God' helpen ons beter onszelf te kennen en de weg te gaan, die Christus ons wijst. (Ps. 139)
6. Is volledige eerlijkheid wenselijk?
Is het niet dwaas om aan de eerste de beste je intiemste zieleleven te tonen? Deze gebroken wereld is niet gelijk aan het Koninkrijk Gods, waar allen volstrekt één zijn in de Heer en betrouwbaar.
Op aarde groeien de relaties, willen zij tot rijping komen, langzaam en meestal binnen kaders (gemeente, huwelijk, werk, gezin, etc.) Deze kaders waarborgen duurzaamheid, en juist om duurzaamheid zitten wij verlegen in een snel veranderende en individualistische maatschappij. Bovendien mogen wij een ander pijn doen omwille van de eerlijkheid?
Je mag en moet elkaar soms terecht wijzen, maar dan wel in liefde en alleen als men elkaar goed kent en het ervoor over heeft de ander in de toekomst zoveel als nodig te helpen (want wie weet wat er losgemaakt wordt?).
7. Is onze medemens wel een juiste spiegel? Als men zich bij het terugkoppelen aan elkaar spiegelt, heeft men met troebele spiegels te maken. Is Christus, niet de enig heldere spiegel. Daarin zien we onszelf zoals we in werkelijkheid zijn. Daarin is ook vergeving.
8. ST wordt meestal op commerciële basis gegeven. Zijn menselijke ontplooiing, liefde en relaties wel te koop? De prijzen zijn er dan ook naar ... !
9. Vaak gaat het bij ST niet om de mens, maar om de organisatie.
Een bedrijf stuurt de werknemer naar een training om hen beter te laten samenwerken, natuurlijk met het oog op een produktieverhoging.
Hier funktioneert ST als een techniek om de organisatie te oliën. Lijkt mij zeer laakbaar.
10. Een heleboel praktische kwesties: hoe staat het met de opleiding en bekwaamheid van de trainers (vaak zeer miserabel, het is een onbeschermd beroep); mag een bedrijf zijn werknemers verplichten deel te nemen?; hoe staat het met de nazorg vooral van degenen die psychisch ineengestort zijn?; worden niet gezonde mensen ziek gemaakt?; waarom geen nauwkeurige selektie vooraf? Zou een trainer niet aan het gevaar blootstaan de deelnemers, in labiele toestand, te gaan indoktrineren?
11. Tenslotte nog twee fundamentele punten. Er wordt te weinig onderscheid gemaakt tussen valse en echte schuldgevoelens.
Echte schuldgevoelens doen de mens de betekenis van Christus' kruis en opstanding kennen en de genade in dankbaarheid aanvaarden.
Als dit onderscheid bewust wordt vervaagd, wordt schade aan de menselijke ziel toegebracht, en de ene Weg gebarrikadeerd.
Het woord 'menselijke ontplooiing' klinkt ons mooi in de oren, maar welke voorstanders van ST kennen de wijze en de richting van de ontplooiing? Als de vermeende goedheid van de mens garant moet staan voor de verrassende schoonheid van de ontplooiing, valt er een duistere schaduw over heel de ST-kultus.
Echter deze kritische noten mag niemand ernstig nemen. die niet met vuur en ijver zich wil inzetten de Christelijke gemeente tot een vruchtbare oase te maken in een dorstige wereld. En het water is aanwezig!
S.T. en de Christelijke gemeente
1. Heeft de Christelijke Gemeente iets te maken met S.T. Bestaat er enige overeenkomst tussen S.T. kring en Christelijke Gemeente.
Laten we dit eens nader bekijken.
De S.T. kring bestaat uit een groep mensen die hun gevoelens tegen elkaar uitspreken en vooral hun negatief beleefde emoties, hun problemen, hun frustraties, die ze ondervinden in het contact met zichzelf en de ander.
De Christelijke Gemeente (geroepen Heiligen) bestaat ook uit een groep mensen, een grote groep weliswaar, maar geconcretiseerd in kleinere groepen (als het goed is) die elkaar kennen en liefhebben.
Ook hier moet ruimte zijn voor het uitspreken van (negatieve) gevoelservaringen, frustraties en wat dies meer zij. Ons geloofsleven en samenleven mag niet geforceerd zijn en gekunsteld. In liefde moeten er harde noten gekraakt kunnen worden, juist om de liefde ruimte te geven en om ingeslopen kwaad weg te doen. De zorg voor elkaar mag niet beperkt blijven tot vriendelijk glimlachen en het bevestigen van elkaars geloofsleven door te wedijveren met het geijkte jargon. Zien wij de ander als persóón, met een ziel en een hart? Voelen wij hem als hij ons iets wil meedelen wat niet gemakkelijk in woorden gezegd kan worden ? Weten wij de warmte van Christus uit te stralen, zodat ook buitenstaanders verbaasd uitroepen: ziet hoe lief zij elkander hebben!
Dat is geen braafheid. Het gaat erom dat men van elkaar weet en ervaart (!) dat de een de ander als persoon aksepteert, op grond van het feit dat God ons in Christus aksepteert.
2. Als we lellen op ons Bijbelgebruik in vele kerken, zien we een grote belangstelling voor dogmatische waarheden. De leerstellige gedeelten uit de brieven van Paulus worden met graagte gelezen en gebruikt voor de preek. Waarheid is het ene grote aspekt van het Evangelie dat aangevuld moet worden door liefde. Door Paulus allerminst veronachtzaamd, maar door sommige Christenen wel eens een beetje op de achtergrond geplaatst.
Wanneer de ander onware gedachten koestert of daden verricht verwerpen wij hem maar al te gauw als persoon. In ons theologisch denken en in de praktijk van ons leven dient er een evenwicht tussen liefde en waarheid te zijn.
3. Muziek, dans, spel en voordracht moeten binnen het gemeenteleven in ere hersteld worden. Zij die op een van deze gebieden een gave hebben ontvangen moeten gestimuleerd worden in het experimenteren en zoeken naar nieuwe vormen, die tot eer van onze Here God aangewend kunnen worden. David danste voor de ark.
De Bijbel spreekt verder over een heilige kus, over Johannes die aan de borst van Jezus lag en in het algemeen schijnt het leven in Bijbelse tijd emotioneel geladen te zijn.
4. In de praktijk van het gemeenteleven komt het al te dikwijls voor dat óf ieder gesprek, preek, of wat dies meer zij de dogmatische toets der kritiek moet kunnen doorstaan (dit kan tot starre orthodoxie leiden) óf onze gevoelens, geluimdheid, enthousiasme voor de een of andere mode etc. de maat aangeven (politieke theologie, liberale theologie en te subjektieve vormen van geloofsleven). Beide lijken mij onjuist. De eerste omdat de waarheid vaak op geforceerde wijze wordt uitgesproken. De tweede omdat onze situatie en onze persoonlijke subjektieve beleving nooit uitgangspunt en referentiepunt kan zijn voor onze relatie met de Here God.
Wanneer wij volmondig beamen dat de Bijbel Gods Wood is en ons vertrouwen stellen op Christus als onze Heiland, moeten wij desalniettemin omwille van de eerlijkheid en zuiverheid kunnen toegeven, dat wij op bepaalde momenten twijfels hebben (1 Joh. 1 : 10 heeft zowel betrekking op daden als op denken als op gevoelens).
Wie de schijn ophoudt dat zijn geloofsleven een en al succes is en dat ~ij de waarheid in zijn vestzak heeft zitten, maakt inderdaad Christus, die allèèn de Waarheid is, tot een leugenaar, en bezorgt zijn medemens een flink minderwaardigheidskomplex.
5. Veel frustraties, onrealistische zelfbeelden, ontgoochelingen en instrumentele relaties zijn het gevolg van het feit dat in onze kultuur het ambitienivo zo verschrikkelijk hoog lijkt en succes zo hoog staat aangeschreven. Krampachtig proberen we aan deze maatstaven te voldoen. Juist in de gemeente en op Christelijke scholen zouden kompetitiesysteem, karrièrezucht, status-zoeken e.d. aan de kaak gesteld moeten worden. Juist hier moeten we elkaar aksepteren zoals we zijn, als een. schepsel van God, en elkaar helpen de foute eigenschappen die het gevolg van de zonde zijn om te vormen. Laten we in 's Hemelsnaam ophouden van onszelf en de ander méér te maken dan hij is. In dankbaarheid mogen we ons leven uit Gods hand ontvangen.
De S.T. trainers hebben dikwijls niet in de gaten dat oneerlijkheid jegens elkaar en de ander, geremde ontplooiing van de totale persoon, ongevoeligheid etc. etc.
meestal het gevolg zijn van ons te individualistisch mensbeeld, dat zich op pijnlijke wijze in tal van menselijke relaties heeft gekonkretiseerd.
Alleen het besef van geschapen te zijn, de dankbaarheid en het liefdegebod kunnen het begin vormen van een herstel van relaties.
In prediking, onderricht en geschriften moet dit punt meer aandacht krijgen en ieder die deze, toch ietwat verwaarloosde dimensie van het Evangelie wil honoreren, moet het trachten in praktijk te brengen. Het is dus niet zo theoretisch als het op het eerste gezicht lijkt. Net zoals een individualistisch mensbeeld bepaalde voelbare gevolgen heeft, zo moet het Bijbelse mensheid een konkrete betekenis gaan krijgen. "Gij zijt het zout der aarde", althans, daartoe worden wij geroepen.
Deze publikatie kan plaats vinden met medewerking van de Studiekring, Internationaal Christelijk Studiecentrum, Baambrugge.