Ongemakkelijke teksten van Paulus
2013-01-26
In het tweede boek in de serie Ongemakkelijke teksten van… wordt de apostel Paulus onder de loep genomen.- Jaargang 57
- nummer 2
Vorig jaar verscheen het eerste deel, over Jezus.
Bij Paulus liggen de schurende teksten voor het oprapen. Wellicht niet zo verwonderlijk, want hij is altijd al omstreden geweest. In bijbelse tijden werd hij al van nieuwlichterij verdacht. Volgens sommigen was de Thora bij hem niet in veilige handen. Besnijdenis en spijswetten zouden hun tijd hebben gehad. Ook de positie van het Joodse uitverkoren volk was danig veranderd (Handelingen 21:21, Kolossenzen 2:16, Romeinen 9:6). Anderen vonden hem maar moeilijk te begrijpen of verklaarden hem voor waanzinnig (2 Petrus 3:15 en Handelingen 26:24).
Tel daarbij op dat hij ook nog jaren in gevangenissen heeft doorgebracht en het zal niemand verbazen dat hij voor velen een wonderlijke apostel was. En daar is eigenlijk nooit veel verandering in gekomen. Hij zou een vrouwenhater
zijn, homo’s discrimineren, intolerant zijn…
Paulus: altijd verrassend
Samen met Van Houwelingen en Sonneveld heeft een groep schriftgeleerden – in de goede zin van het woord – zich over die ‘moeilijke Paulus’ gebogen.
75 ongemakkelijke teksten zijn er bij elkaar gebracht. De ene keer krijg je inderdaad met een schurend schriftwoord te maken, de andere keer wordt een tekst in een nieuw licht gezet.
Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan de laatste bijdrage, getiteld ‘Filemon als begeleidend schrijven, maar waarbij’.
Ik moet belijden dat ik me dat echt nog nooit had afgevraagd. En als je de vraag niet stelt, behoef je hem natuurlijk ook niet te beantwoorden! Dat neemt niet weg dat ik het antwoord wel heel interessant vond.
De schrijver beschouwt de brief aan Filemon, waarin Paulus het zo hartstochtelijk opneemt voor Filemons weggelopen slaaf Onesimus, als een begeleidend schrijven bij de brief aan Kolosse en maakt dat ook heel aannemelijk.
En stel je voor dat de Bisschop van Efeze genaamd Onesimus, 50 jaar na dato, diezelfde voormalige slaaf van Filemon was? Wat is hij dan ‘nuttig’ (Filemon 1:11) voor de kerk van Christus geweest!
Paulus: altijd weer anders
Handig vond ik ook het hoofdstukje over ‘Paulus in perspectief’. In het nieuwtestamentisch onderzoek wordt Paulus al een tijdje wat anders benaderd dan vroeger. Toen werd hij – kort door de bocht – voornamelijk beschouwd als een Joodse Luther uit de eerste eeuw na Christus, die fulmineerde tegen de leer van de verdienstelijkheid van de goede werken van de Farizeeën, die meenden door hun wetsonderhouding de hemel te kunnen verdienen.
Volgens het nieuwere onderzoek was dat echter helemaal niet het geval. Die wet van Mozes had juist ten doel om de identiteit van Israël te markeren. En als Paulus daar dynamiet onder legt, is dat niet vanwege een vermeende werkheiligheid, maar om de eenwording van Jood en niet-Jood in de gemeente van Christus te bevorderen. Veel Joodse wetten vormden een obstakel om die eenheid te bereiken.
Te waarderen valt in deze benadering dat Paulus weer ‘teruggeplaatst’ wordt in zijn historische context. En het is waar dat in de vroegchristelijke kerk één van de grote problemen de vraag was hoe Joden en niet-Joden samen één christelijke kerk konden gaan vormen. Toch laat dit mijns inziens onverlet dat Paulus ook streed tegen mensen die meenden te kunnen pochen op hun besneden staat en hun wetsonderhouding. En daar streed ook Luther tegen. Want niet de kerkelijke, Joodse of gereformeerde wet redt, maar Jezus redt! Dat moeten we in elke tijd altijd weer leren.
Paulus: je blijft ernaar grijpen
Ongemakkelijke teksten van Paulus.
Je blijft ernaar grijpen. Dat zal ook de bedoeling zijn, want het is geen boekje om in één adem uit te lezen. Lezen en overdenken, dat is waarschijnlijk de beste manier, als een bonbon om een tijdje op te zuigen.
De korte hoofdstukjes hebben nog wel eens tot gevolg dat een vraag wat al te snel wordt beantwoord of toch weer wordt geparkeerd. De vraag stellen is één ding, maar… Handig is het tekstregistertje achterin.
Het boekje biedt voldoende mogelijkheden tot nadere uitwerking in een preek of een gesprek op verenigingen en bijbelkringen.
Houwelingen R. van en R. Sonneveld (red.) (2012) Ongemakkelijke teksten van Paulus. Buijten en Schipperheijn Motief, Amsterdam. 256p. € 15,90.
Drs. J. Winter is predikant van de NGK Wezep.