Beelden en woorden voor de vastentijd
2013-02-09
- Jaargang 57
- nummer 3
De veertigdagentijd voor Pasen is voor steeds meer mensen een periode van bezinning en geestelijke verdieping.
Je kunt dan nadenken over je relatie met God en je levensstijl en tot vernieuwing komen. Nu is er een boek verschenen met zogenoemde beeldmeditaties. Elke dag staat er een ander kunstwerk centraal, waarbij iemand een overweging schrijft waarin hij dat kunstwerk verbindt met het leven, het lijden of de opstanding van Jezus.
Beeldtaal
In de calvinistische traditie staat het woord centraal, het beeld is lange tijd minder gewaardeerd geweest. Beide hebben echter hun eigen kracht. Met het woord kun je zaken doordenken en van enige afstand beschouwen.
Het beeld maakt dingen concreet, brengt de werkelijkheid dichtbij, ook dicht bij je hart.
Jezus is het Woord, maar ook het volmaakte beeld van God. Hij gaf zijn lering vaak in beelden, gelijkenissen.
Zo laat kunst ook zien, het gaat om beelden die je moet uitpakken. Met behulp van je verbeelding moet je in het beeld kruipen en zo ontdekken wat het inhoudt, de beeldtaal leren verstaan.
De kunstenaar laat ons met zijn ogen kijken, om zo nieuwe dingen te zien.
Wat hij in beelden gezien heeft , vertaalt hij in lijnen, vormen, kleuren, materialen. Om die beeldtaal te verstaan, moet je bewust en actief leren kijken, opmerkzaam zijn. En dat kost tijd. Wat zie ik? Waarom dat gebaar?
Wat betekent dit werk? Wat betekent het voor mij? Uiteindelijk komt dan het eigen gevoel, de beleving erbij en zo kan het kunstwerk tot bemoediging, troost, uitdaging leiden.
Honderdguldenprent
Voor elke dag in de veertigdagentijd is er een beeld met een overdenking.
Maar ook de paasweek zelf is in deze opzet meegenomen. Dat is verrassend en mooi, want het gaat toch om het wonder van Pasen.
Elke week is er dezelfde opzet: op zondag, woensdag en zaterdag staat Jezus centraal, op maandag en dinsdag gaat het om zonde, dood, vergankelijkheid en gebrokenheid en op donderdag en vrijdag draait het om thema’s als omkeer en groei. Elke meditatie legt verband met een bijbeltekst en stelt vragen ter overdenking.
Op woensdag, midden in de week, is er plaats voor een uitgebreide beeldbijbelstudie.
De kunstwerken zijn geheel verschillend.
Oud, nieuw, fi guratief of abstract. In de eerste bijbelstudiemeditatie staat de Honderdguldenprent van Rembrandt centraal, een prachtig beeldverhaal bij Matteüs 19, waar de Farizeeën Jezus vragen stellen over echtscheiding, moeders hun kinderen bij Jezus brengen en de rijke jongeling te horen krijgt dat hij zijn bezit zou moeten verkopen.
Jezus staat in het centrum met een lichtkrans om zijn hoofd, zijn ene hand omhoog gericht, de andere omlaag; een verwijzing naar het oordeel.
Ter rechterzijde staan de Farizeeën te overleggen en zit de rijke jongeling, maar ook staan daar de moeders met kinderen van wie er één wordt tegengehouden door Petrus. En er staat een man met een muts over zijn ogen en oren (ziende blind en horende doof).
Aan Jezus’ linkerhand (die omhoog geheven is, teken van genade) zie je veel zieken, kreupelen, een negroïde vrouw. Voor hen is het Koninkrijk.
Er wordt nog veel meer verteld, waardoor je het bijbelverhaal opnieuw en anders gaat lezen. Eén van de vragen is: met welke fi guur identifi ceer jij je het meest?
Maan
Een heel apart werk is Descent II van Christopher Clark, die de kruisafneming op de maan heeft gesitueerd.
Het is een soort ets waarbij het maanoppervlak een ovaal is waar een kruis op staat, met een ladder ertegenaan die boven het ovaal uitsteekt en suggereert dat er buiten beeld meer is.
Naast degenen die Jezus (met gapende wond in de zij) van het kruis afnemen, staat een astronaut. Wetenschap en geloof staan als het ware tegenover elkaar. Gagarin zag in de ruimte geen god, Aldrin vierde op de maan avondmaal. Misschien kun je zeggen dat twee prestaties tegenover elkaar staan: de mens die naar de hemel vliegt en terugkomt en God die de hemel verlaat en naar de aarde komt om te sterven en de mens te redden. De bijbehorende tekst is 1 Petrus 2, over de levende steen als struikelsteen.
Het is een prachtig boek waarin je blijft kijken en lezen, met steeds een andere benadering van het lijden en sterven van Jezus.
Hengelaar Rookmaaker, M. (red) (2012), Jezus voor ogen. Beelden en woorden voor de vastentijd. Buijten &SchipperheijnMotief, Amsterdam.
174p. € 10,90.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK Ede.