Wat hij deed, dat deed hij grondig
2013-02-09
Op dinsdag 8 januari overleed ds. Jan Scheltens, emeritus predikant van de NGK Zalk en Veecaten. Een in memoriam van een predikant van de oude stempel, een doorwrocht prediker die bijna 34 jaar met hart en ziel het Woord diende.- Jaargang 57
- nummer 3
We waren een dag na elkaar jarig, al verschilden we wel twintig jaar in leeftijd. We belden elkaar om elkaar geluk te wensen met weer een nieuw jaar en soms lukte het me, als zijn wijkpredikant, hem persoonlijk de hand te drukken. We behoorden tot twee verschillende generaties, hij van voor de oorlog en ik van na. We keken daardoor ook verschillend aan tegen het werk van een predikant.
Maar we wisten ons verbonden door het geloof in onze Heiland Jezus Christus.
Grondig
Jan was nog een predikant van de oude stempel. Degelijk en volgens strakke principes en regels. Voor zichzelf was hij daarin streng en kritisch, maar ook voor anderen.
Toen hij na zijn emeritering samen met Anneke terugkeerde in zijn geboortestad, zat hij geregeld onder het gehoor van de Kamper predikanten.
Eerst samen met Anneke, maar toen zij door ziekte aan huis gebonden was, kwam hij alleen naar de kerk en zat dan helemaal achter in de kerk, op de laatste bank.
Jan was kritisch op de prediking. Je deed het niet gauw goed in zijn ogen.
Hijzelf maakte veel en grondig werk van zijn preken, maar zijn preken waren wel erg lang. Broeder Henk van Raalte uit Zalk schreef in zijn in memoriam in de Veerbel: ‘De dominee besteedde veel aandacht aan een doorwrochte exegese. Zijn preken besloegen zeker drie kwartier.
Wat met zich meebracht: de kans op herhaling. Opvallende opmerkingen aan het eind van de preek: ‘tot slot nog dit’ (+/- 10 minuten), ‘ik moet nodig eindigen’ (nog enige tijd) en ‘om helemaal te eindigen’ (+/- 5 mininuten)...
Als je zelf je best deed om aandachtig te luisteren, deed je veel schriftkennis op.’ In Kampen zat hij vaak naast ds.
Hans Stolk en ds. Henk Doorenbos.
Drie geëmeriteerden op een rij, alle drie erg kritisch. En dat lieten ze elkaar en de in hun omgeving zittende broeders en zusters ook weten.
Halfluid mompelend was hun commentaar voor de naaste omgeving te volgen. Drie oude baasjes die het natuurlijk veel beter zouden hebben gedaan.
Wanten
Na zijn emeritering preekte Jan nog slechts een enkele keer, maar al snel stopte hij met al het predikantswerk.
‘Een last was van hem af gevallen, het moeten was weggevallen’, zo verwoordde zijn schoonzoon Jan Michiel de Groot het in de dankdienst voor Jans leven.
Jan deed zijn werk met hart en ziel, maar het viel hem ook zwaar.
Daarom voelde het emeritaat voor hem ook als een bevrijding. Hij hoefde niet meer. Ook niet van hemzelf.
Eindelijk kreeg hij de gelegenheid om van het leven te genieten en te doen waar hij zelf veel plezier aan beleefde. En dat deed hij met volle teugen.
Hij kreeg tijd voor de dingen waar hij plezier in had. Met name het surfen.
Op zijn leeftijd, op de surfplank op het Randmeer. Ik zou het hem niet na durven doen, maar hij genoot ervan.
Daarnaast zat hij ook niet stil. Tien jaar is hij in Kampen voorzitter geweest van de plaatselijke werkgroep van het NBG. Hij heeft dat werk met grote inzet en liefde gedaan. Jarenlang was hij een vaste kracht bij de Stichting Een helpende hand voor Roemenië. Bij het laden van een grote transportwagen (een honderdtonner) stond hij samen met een hele ploeg 65-plussers zijn mannetje. Hij was niet te beroerd en niet te groots om de handen uit de mouwen te steken.
Al gingen de grollen en grappen van de gewone Kampenaren wel eens langs hem heen.
Jan is ook jarenlang lid geweest van de mannenvereniging, samen met Hans Stolk, die een vriend van hem was geworden. Een klein groepje mannen (te klein voor Kamper begrippen) die eenmaal in de veertien dagen op de dinsdagavond zich over de Schrift bogen. Er werd gedegen studie gemaakt en er werd stevig geboomd. Maar wat wil je ook, met twee predikanten die beiden van wanten wisten.
Dat alles hield op toen zijn geheugen hem in de steek ging laten. Dat vond hij verschrikkelijk. Net als dat zijn Anneke steeds hulpbehoevender werd en hem ten slotte ontviel. Dat was voor hem verschrikkelijk moeilijk.
In die tijd heeft hij veel met Hans Stolk opgetrokken. Twee totaal verschillende persoonlijkheden, in alle opzichten. Hans een flapuit, heel extravert, Jan veel introverter en conservatiever. Maar ze verstonden elkaar. Ze kenden elkaar als gekenden door Christus en dat schiep een band.
Bovendien was Hans één van de weinigen die tegen Jan was opgewassen en van wie hij iets aannam. Het was mooi om te zien hoe de één zich steeds meer over de ander ontfermde.
Ook nadat Jan eerst in de Wendhorst in Heerde en later in de Turfhorst in Wezep was opgenomen, bleef Hans trouw via de telefoon contact met hem houden.
Zwoegen
Jan begon zijn predikantswerk in het Friese Blija op 7 december 1958 waar hij ruim 6,5 jaar gestaan heeft.
Een rustige gemeente, al begon het in het kerkelijk leven te rommelen.
Dat heeft hij zeker gemerkt toen hij en Anneke Blija in augustus 1965 verwisselden voor het Drentse Zuidwolde, onder de rook van Hoogeveen.
Kerkelijk geen gemakkelijke omgeving. Dat bleek wel toen de inmiddels buitenverbandse kerk van Zalk en Veecaten op bezoek kwam om hem te polsen voor een beroep.
Het feit dat hij serieus met Zalk in gesprek ging en een beroep wilde overwegen, was voldoende reden om hem te verbieden zijn ambtsdienst uit te oefenen.
Toen Jan en Anneke op kennismakingsbezoek gingen in Zalk was de zaak snel beklonken. Op zondag 20 september 1970 werd Jan als predikant aan de gemeente van Zalk en Veecaten verbonden en deze gemeente heeft hij tot aan zijn emeritaat in 1993 mogen dienen.
Het zijn voor hem intensieve jaren geweest. Veel vrije zondagen had hij niet, een lange vakantie zat er ook niet in en veel geruild werd er ook al niet. Dat betekende vrijwel elke zondag twee keer voorgaan in de eigen gemeente. Zwoegen dus om op tijd de preken klaar te hebben. En Jan maakte zich er daarbij niet met een jantje-van-leiden vanaf. Hij maakte het zichzelf niet gemakkelijk en zocht nooit naar een excuus om te kunnen ruilen.
Wat Jan deed, dat deed hij grondig.
Zowel de catechese als het pastoraat eiste veel tijd van hem. Hij was daarin een perfectionist.
Jan was een geboren Kampenaar en natuurlijk had hij gestudeerd in Kampen. Hij was getrouwd met Anneke Doornbos, die hem ruim een jaar eerder ontvallen was. Hun huwelijk werd gezegend met drie kinderen.
Zo’n 34 jaar is Jan Dienaar van het Woord geweest.
Ds. Jan Bouma is emeritus predikant van de NGK Kampen.