SCOTISCH COCKTAIL
1973-10-05
Als u op de landengte tussen Knapdale en Kintyre het plaatsje Tarbert weet te vinden (het grootste schiereiland in West-Schotland) moet u er bij gelegenheid eens de Free Church binnenlopen. De zusteren doen goed als ze met gedekten hoofde binnentreden - anders vallen ze onaangenaam op. Er liggen kerkboekjes klaar, mannen in het zwart neigen nauwelijks zichtbaar en op de lessenaar voor u ligt een Boodschap aan de gasten. Een gedrukte kaart. U leest: "Welkom aan onze gasten. Hier volgen de belangrijkste dingen van onze eredienst.- Jaargang 17
- nummer 36
Wij aanvaarden de Bijbel in zijn geheel als het geïnspireerde Woord van God en als regel van onderwijs. Wij zijn presbyteriaans, dat wil zeggen: ouderlingen en predikanten hebben gelijke stem bij de leiding van onze gemeente, overeenkomstig de regel in het oude testament.
Wij gebruiken alleen het boek der psalmen en zingen zonder instrumentale begeleiding, overeenkomstig de liturgie in de kerk der apostelen, zoals door de hervormers is hersteld. We hopen ook een zegen uit uw aanwezigheid te ontvangen".
Jawel, dat is klare taal. Het menselijke element moge er dan van af druipen (want van mij hadden die beide regels ook aan de beide andere testamenten mogen zijn ontleend) het is alles goed bedoeld. Want stel u even voor, dat de kerkelijke leiding aan het nieuwe testament was ontleend - dan had men er een "engel der gemeente", een bisschop zogezegd, en de Free Church zou een Episcopale Kerk zijn geweest.
En stel u vervolgens voor, dat de kerkzang op het oude testament ware geënt ... de kerk zou vol zijn van instrumentale en koorzang.
U moet er niet aan denken! .
De laatste zin, dat de inboorlingen een zegen uit uw aanwezigheid mogen krijgen, impliceert dat de voorgaande zinnen als een zegen voor de gasten zijn bedoeld. Daarvan zijn alle gasten niet altijd overtuigd.
Want waarom zijn de "instrumenten der muziek Gods", zoals de Bijbel die noemt, door de hervormers weggelaten? Omdat de apostelen er niet aan toe kwamen in hun slavenkerkjes? U krijgt geen kans uw vragen af te vuren, want vlak bij de dienaar (die in het oud-Éngels met Boy wordt aangeduid) zit of staat een klein gemengd koor, dat duidelijk leiding geeft aan de kerkzang en deze kerkzang bovendien ...
correct vierstemmig ondersteunt. Hetgeen zeker niet aan het nieuwe testament is ontleend, maar de gasten wel tot zegen verstrekt. De preek zal u wellicht bevallen - wanneer u sterk dogmatisch bent ingesteld met een accent op de 19de eeuwse theologie - en wanneer u de smaak van oude gebruiken te pakken hebt. Dus u denkt er bij gelegenheid aan: de vrouwen met gedekten hoofde?
Tarbert - dat vertelde me die handelsreiziger in geestelijke goederen op de Hebriden-boot - Tarbert komt van een latijnse term. De naam komt ook voor op het eiland Skye; dat is dat eiland, waar die verrukkelijke likeur Drambuie of Skye gestookt wordt. En Tarberb of Tarbet komt ook voor aan de oever van het Loch Lomond, het schoonste meer van Schotland, waar een nationale hymne aan gewijd is. In alle drie gevallen gaat het om een landengte, een istmus zogezegd, waar vroeger scheepsladingen over land moesten worden overgeladen.
Tarbert zou dan komen van trans bare = overdragen.
Zoals u weet uit de betere kolommen van dit blad is de Free Church of Scotland het best te vergelijken bij onze Gereformeerde Gemeenten, hoewel veel later ontstaan. Er heerst een krampachtig conservatisme, dat alle theologische ontwikkeling frustreert en het ergste voor de jonge generatie doet vrezen. Op dit punt staat de Free Church model voor alle leuke Schotse televisie-series.
Als u toch hier en daar een kerkje binnenloopt (en dat is een goede gewoonte; ook kerkhoven moet u bezoeken: u leert veel, waar dood en leven aan elkaar grenzen) dan weet ik u nog een mooi kerkje te noemen.
Kort ten zuiden van het westelijke havenstadje Oban (Oban betekent gewoon "open"; het is hetzelfde woord als het deense Aabenraa = open rede, fjordhaven) ten zuiden van Oban dus vindt u het aardige eilandje Seil. Het is met een stenen brug aan het mainland verbonden. Een kleine toogbrug over een smal water, dat bij eb droogvalt. Maar wat voor water, wat voor brug! Water, regelrecht uit de Atlantische Oceaan komend en regelrecht weer in de Atlantische Oceaan stromend. Wat een wonder, dat deze brug de "Brug over de Atlantic" is genoemd.
Goed, u rijdt de Bridge over the Atlantic over en gaat het eilandje Seil op. Een visserseiland. Ergens vindt u het enige dorpje, Balvicar.
En ergens buiten dat dorpje: een kapel, boven op een rots, in een weelderig blomrijk kerkhof. Beneden bij het hek staat de uitnodiging: kom binnen en bezie de gebrandschilderde ramen.
Dat doet u dus. De sleutel steekt in het voordeurslot. In het portaal wordt u begroet met de tekst: de genade van
de Heer Jezus Christus zij met u. Is dat geen fijne begroeting op een doordeweekse dag?
U gaat dankbaar de kapel binnen.
Nee, afblijven van het orgel - dat zit op slot. Op de preekstoel staat het kruis met de letters IHC. U weet toch de betekenis van In Hoc Signo? In dit teken zou Ignatius de Loyola, stichter van de Jezuietenorde, overwinnen. En in het kruis zal ieder die gelooft vromelijk strijden en overwinnen.
Het doopvont is door de vrouwen vereniging geschonken. Door het Womans Guild, verstaat u? Op een lessenaar ligt een register voor gasten: schrijft u er uw naam maar in en kijk of die van de ondergetekende in juli 1973 er ook in staat. Zo'n gastenregister: u kunt er op een regenachtige dag uren in snuffelen. Eens heb ik mijn naam onder die van de Deense koning mogen schrijven; ik beschouwde dat als een eer, voor mij bedoel ik.
Maar goed, u kwam voor de gebrandschilderde ramen, nietwaar? Er zijn er vijf, in een halve cirkel rond en achter het liturgisch centrum geplaatst. De laatste werken van een vermaard glazenier, uit 1938, in een forse stijl en in warme kleuren als bloeiende Schotse planten opgehangen.
Alle zijn ze ontleend aan de evangeliën en meestal hebben ze betrekking op de zee, de visserij en de gevaren van het water en van reizen.
U ziet de Zee van Galilea. U ziet Johannes op het eiland Patmos. De Zoon des mensen op .een troon met zeven sterren, een boekrol en de kandelaren. Beelden uit Psalm 148. Het spreken van Christus in Matth. 13, waarbij Zacheus toevallig ook aanwezig is, zittende in een boom. Christus wandelt op het water: beeld van Gods zorg voor de zeevarenden. Een regenboog: symbool van Gods verbond. Een engel, die neergebogen weduwen en wezen (van vissers) opricht. Een stormtoneel op zee: een schip zonder roer en met gescheurde zeilen, zoals u tijdens een bliksemflits even kunt waarnemen. En ja heus: ook de Leviathan is half onder een golf te zien. Maar de Heiland is juist wakker gemaakt. Hij vraagt in het oud-Engels: Why are ye so fearfull, o ye of little faith? Wat zijn jullie bevreesd, kleingelovigen?
Als u Schotland langs de westelijke hoofdweg binnengaat, komt u langs het dorpje Gretna Green. Zodra u over de grensrivier bent, staat daar de wereldberoemde smidse. Kent u de geschiedenis van de smidse?
Hier werden vroeger de spoed-huwelijken gesloten van Engelse paartjes, die thuis geen toestemming kregen. Het oude gebruik stond alle Schotten namelijk toe, een huwelijk te voltrekken. Niet alzo in Engeland.
Daar kon de kerk de voltrekking tegenhouden, wanneer Pa of Ma hun veto spraken. Daarom trok ieder wanhopig paartje clandestien naar Schotland om zich daar levenslang te laten binden. Door de eerste beste Schot.
En laat die eerste Schot nu de dorpssmid zijn, die aan de ingang van het eerste dorpje, Gretna Green, woonde! Op zijn keurig geschilderd witte huisje staat een bord: Meer dan 10.000 huwelijken gesloten!
Over 10.000 marriages!
Er is in het dorp een ganse vreemdelingenindustrie ontstaan. De Schotse wet eiste namelijk, dat de jongelui tenminste 2 weken in Schotland moesten hebben gewoond. Voor hun huwelijk moesten ze zich dus melden en 2 weken in een pension gaan. En het Schotse gebruik verbood ongehuwden, onder eenzelfde dak te slapen. Ergo had elk paartje twee pensions nodig. Daar kwamen dan de ouderparen eventueel bij, die het vermoedelijke huwelijk van hun weggelopen kinderen tot elke prijs zouden trachten te voorkomen. Zo profiteerden al 3 of 4 pensions van die ene bezetenheid. En ieder zich maar schuil houden. En ieder maar achter gordijntjes spioneren, intrigeren, bodes uitzenden, hoge beloningen betalen, hogelijk in de boot genomen worden.
Om, als de climax gekomen was, in een noodvaart naar de Blacksmith te rennen. Meer dan 10.000 huwelijken gesloten. Hoevelen hebben berouw gekregen over die onberaden stap? Hoevelen hebben er levenslang geluk mee opgedaan? Een ding staat vast: wanneer u het dorp achter u laat en in zuidelijke richting de grens overgaat, leest u nog net even het bordje: haste ye back to Scotland; ga gauw terug naar Schotland. En dat spreekt ieder toe, die dit lieflijke, frisse, stoere en schone land heeft leren liefhebben.
Er zijn tal van anecdotes over Schotland. Ze zijn alle van Engelse oorsprong en daarom niet geheel objectief. In al die stories worden de Schotten als gierigaards, als halve wilden, als dronkaards en onopgevoede roodharige individuen geschilderd. De Engelsman is er vrij sterk in, andere volken (foreign people) minder te achten dan de eigen natie. Zegt niet een nationale Engelse hymne, dat Engeland de golven der zee regelt?
Dies vroeg ik aan een Schot, of hij ook een mop over de Engelsen kon vertellen. Dat kon hij niet, zelfs niet na lang piekeren. Maar om me niet met lege handen weg te sturen wilde hij me wel een ware gebeurtenis vertellen, die hij onlangs gehoord had.
Op een vliegveld in Istanbul of Athene of zo stonden de passagiers in een rij op een vliegtuig te wachten. Er werd omgeroepen, dat de ingezetenen in de rij konden blijven staan maar dat de vreemdelingen, de foreigners, zich met hun pas aan het loket moesten melden. Dat ging allemaal vrij goed. Toch trof een ambtenaar later bij de ingezetenen iemand aan, die een Engels paspoort toonde. De ambtenaar zei: u had zich aan het loket moeten melden, Sir! Waarop de Engelsman antwoordde: ik ben geen foreigner, meneer - ik ben Engelsman!