• Een "Stichting"
1973-11-02
Onder dit opschrift publiceerde het Friesch Dagblad een artikel over de droevige gang van zaken ten aanzien van de Sociale Academie "De Horst" van de Ned. Herv. Kerk en van een dergelijke Academie van de Geref. Kerk, "De Nijenburgh" te Baarn.- Jaargang 17
- nummer 40
De mensen die de krant goed lezen en naar de televisie kijken hebben daarvan wel iets vernomen.
"De Horst" is voluit neomarxistisch geworden. En, naar een "insider" mij vertelde, is er op "De Nijenburgh" nog maar één van de leerkrachten positief-reformatorisch.
En die éne is een Hervormde.
De toestand is zo ernstig dat tegenover "De Horst" een nieuwe Sociale Academie in oprichting is.
Onder de energieke en principiële leiding van Ir. J. van der Graaf is een plan daarvoor ontworpen.
Een half miljoen gulden is daarvoor al bij elkaar gebracht. En pet verheugende is dat broeders uit onderscheiden kerken die de reformatorische belijdenissen van harte onderschrijven daarin eendrachtig samenwerken! Het is één van de niet zo talrijke verheugende dingen in onze dagen, dat deze Reformatorische Sociale Academie er komt èn dat zij gedragen wordt door allerlei - op zondige wijze kerkelijk helaas nog steeds verdeelde - nuances van de "Gereformeerde Gezindte".
Zoals het met de Hervormde "De Horst", ging, ging het, zoals ik reeds zei, ook met het Gereformeerde "Nijenburgh". Het Friesch Dagblad schreef daarover een onthullend artikel. Het blad vertelt dat er in Baarn gevestigd is de sociale academie "De Nijenburgh".
En dat deze academie uitgaat van "de Stichting Gereformeerde opleidingen", maar dat onlangs een merkwaardig bericht daarover in de kranten verscheen.
Het luidde als volgt: "Er wordt naar gestreefd deze stichting nog in 1973 te vervangen door "de Stichting De Nijenburg"." Het woord "Gereformeerd" wordt dus uit de naam weggedaan.
Dit betekent een ingrijpende verandering!
"De Nijenburgh" wás in feite wel reeds lang geen gereformeerde inrichting meer!
Maar als deze vervanging heeft plaats gevonden is zij dat ook officieel niet meer! De situatie is dan wel eerlijker geworden, maar tegelijk ook veel slechter! Er is dan geen enkel appèl meer mogelijk op de normen die naar gereformeerde opvatting bij zo'n inrichting en haar onderwijs gehandhaafd dienen te worden!
Het Friesch Dagblad attendeert er dan op dat de "Nijenburgh" nog wel voorkomt in de "Cahiers voor het Christelijk onderwijs", maar dat dat eigenlijk ten onrechte is geschied. Het heeft alleen het voordeel dat we zo precies aan de weet komen wat er met deze academie aan de hand is, De Nijenburgh heeft namelijk nauwkeurig in zo'n Cahier opgegeven wat de doelstellingen ervan zijn.
lik geef nu letterlijk door wat het Friesch Dagblad daarover schrijft: "De "Nijenburgh" wil beroepskrachten opleiden:
1. die in solidariteit met mensen en groepen willen bijdragen aan de optimalisering van het persoonlijk en maatschappelijk welzijn van alle mensen, uitgaande van de fundamentele gelijkwaardigheid van ieder mens en het recht van ieder mens om zijn mogelijkheden in vrijheid en verantwoordelijkheid te ontplooien.
2. die op doeltreffende wijze vraagstukken van persoonlijke, maatschappelijke en mondiale aard hetzij afzonderlijk, hetzij in hun onderlinge samenhang benaderen en aanpakken,
3. die vanuit een persoonlijke stellingname veranderingsprocessen in de sociale werkelijkheid op gang kunnen brengen en begeleiden, om hiermede een bijdrage te leveren tot democratisering van de samenleving en zodoende tot gerechtigheid en vrijheid in het maatschappelijk leven".
Dat is het dan.
Twee dingen zijn duidelijk:
a. hier is geen spoor van enige aanwijzing, dat het hier gaat om een opleiding, die heenwijst naar, die wil werken in gebondenheid en gehoorzaamheid aan de H. Schrift.
b. deze doelstellingen zouden zonder enige reserve en met grote instemming kunnen worden overgeschreven en onderschreven door een academie, die uitgaat van het Humanistisch Verbond.
In elk geval is hier een academie, in het leven geroepen als een Gereformeerde opleiding, geruisloos gemaakt tot een geheel andere opleiding fundamenteel volstrekt anders.
Zonder dat er ooit een ledenvergadering aan te pas kón komen. Er was alleen maar een stichting, die dit jaar de school weer overdraagt aan een andere stichting ...
Het merkwaardigste van dit alles is evenwel, dat in het Kerkelijk Jaarboek van de Gereformeerde Kerken onder de Dienaren des Woords van de Gereformeerde Kerk van Amsterdam staat vermeld: Ds R. C. Harder, "Directeur van de Geref. Opleidingsschool voor maatschappelijk werk "De Nijenburgh", Baarn: Volgens de officiële gegevens van de Gereformeerde Kerken is dus een van haar dienstdoende predikanten directeur van een Gereformeerde opleidingsschool, "De Nijenburgh".
Het is een trieste gang van zaken.
Ik heb in de voorbije maanden nog al eens met prominenten in de Herv. en de Geref. Kerken over de fatale ontwikkeling in deze Academies gesproken. Ik wees er dan steeds op dat de schuld van deze ontaarding voor de volle honderd procent voor rekening komt van de Ned. Herv. en de Gereformeerde Kerken zèlf!
Tot mijn grote verbazing zagen zij dat vaak niet direct in. En als ik dan zei: "Maar U weet toch wel dat die kerken de opleiding van de maatschappelijke werkers die zij in haar diakonale arbeid willen gebruiken geheel hebben overgegeven aan een Stichting" was het vaak of ze het in Keulen hoorden donderen!
En toch is dat de eenvoudige waarheid.
Toen de Herv. en de Geref. Kerken een eigen opleiding voor maatschappelijke werkers in het leven wilden roepen hebben zij namelijk om dat werk uit te voeren een "Stichting" in het leven geroepen.
Een Stichting nu is een eigenaardige figuur die vooral na de tweede wereldoorlog zeer gebruikelijk is geworden.
Eenvoudig gezegd staat het daarmee als volgt: Men wil een of ander instituut in het leven roepen.
B.v. voor het maatschappelijk werk, het onderwijs, een krant, de radio enz. Een aantal mannen steken daartoe de koppen bij elkaar. Maken statuten waarin nauwkeurig wordt omschreven wat zo'n Stichting wil doen, hoe het bestuur wordt samengesteld enz. Als ze dat op papier hebben gezet gaan ze met z'n allen naar een notaris. Die maakt van wat zij zo opschreven een akte. En dan is de stichting er! In een kwartier is de zaak voor elkaar. Zo'n Stichting is rechtspersoon, kan dus bezittingen verwerven en -in eigendom hebben, subsidie aanvragen enz.
Zo'n Stichting heeft - veel vóór.
Ze heeft geen leden. Er behoeven dus geen, soms erg vervelende en lastige ledenvergaderingen gehouden te worden. Het bestuur hoeft dus daarvoor ook zijn beleid niet te verdedigen. Door het bestuur niet gewilde personen kunnen niet als bestuurslid worden gekozen.
Het bestuur kan evenmin worden weggestemd enz. enz. De oprichters van een Stichting zijn namelijk zèlf ook de eerste bestuursleden daarvan. En in hun Stichtingsakte bepalen ze meestal dat zij zèlf en zij alléén nieuwe bstuursleden zullen kiezen. Ze bepalen soms wel dat ze dat zullen doen na overleg met andere instanties: kerkelijke deputaten, raden van toezicht of advies.
Maai' ze houden de handen bij de feitelijke verkiezing daarvan volkomen vrij. Als zo'n overleg heeft plaats gevonden kan het bestuur nog precies doen wat het wil; Het resultaat van dat overleg is immers niet bindend!
Vooral ook houdt het bestuur van een Stichting de benoeming van alle funktionarissen in handen: leraren, journalisten, medewerkers enz. Ten aanzien daarvan kan het ook weer wel bepalen dat dat alleen mag gebeuren na overleg of advies met alle mogelijke instanties. Maar het houdt ook in deze de handen volkomen vrij!
Er bestaat geen zo autonome en autoritaire instantie om een of ander project in het leven te roepen als een Stichting!
Nu hebben de Herv. en de Geref. Kerken zulk een Stichting in het leven geroepen om een sociale academie op te richten en te besturen.
Dat geschiedde met de beste bedoelingen. En de mannen die door de kerken werden aangezocht om zo'n Stichting te creëren waren ook alleszins betrouwbaar!
En in het begin liep alles ook prachtig. Een Stichting kan, omdat het alleen maar een bestuur. heeft, vlot werken. Ze is buitengewoon besluitvaardig. De bestuurleden hebben de zaken waarover het gaat volkomen door.
Ze hoeven dat niet in langdurige vergaderingen aan leden duidelijk te maken - met de kans dat hun voorstellen geamendeerd of verworpen worden. Dat is allemaal prachtig.
Maar - toen de kerken de zaak van die opleiding van maatschappelijke werkers aan een Stichting hadden overgegeven beseften zij niet dat zij daarmee die zaak volledig uit handen hadden gegeven en die dus nu radicaal kwijt waren! De bestuursleden konden door die kerken niet meer worden ontslagen, op de verkiezing van nieuwe bestuursleden hadden ze geen enkele werkelijke invloed, op de arbeid van de Stichting geen werkelijk toezicht, en over een benoeming van de funktionarissen eveneens geen enkel wettelijk vastgelegd zeggenschap.
De Stichting ging een eigen leven leiden en volgde de koers die de alleen gezaghebbende bestuursleden uitstippelden.
En de gevolgen daarvan zien we in de beide genoemde academies!
Precies eenzelfde fatale gang van zaken deed zich voor in de wereld van televisie en radio! De gezamenlijke kerken ontvingen krachtens de omroepwet "zendtijd"
plus jaarlijks een groot bedrag voor de verzorging van haar uitzendingen. Om dit te realiseren riepen de kerken ook daarvoor een Stichting in het leven.
Die Stichting is het bekende "Ikor". Ook over die Stichting hebben de kerken geen enkel wettelijk zeggenschap meer. En we weten allen dat dat "Ikor" de machtige propagandist van de moderne "nieuwe theologie" is geworden!
En nu dreigt een zo mogelijk nog groter gevaar. Er is namelijk een machtige beweging op gang gekomen om een eind te maken aan het bestaan van de afzonderlijke "bijzondere" en de "openbare" scholen, Men wil lagere en middelbare scholen in het leven roepen die "algemeen" zijn. Scholen waaraan de vroegere voorstanders van openbaar, rooms-katholiek en protestants-christelijk onderwijs samenwerken. En ook dit wil men weer verwerkelijken door middel van "Stichtingen".
Vooral daarop wees het Friesch Dagblad.
Het schreef daarover: wijs ik er alleen op dat men de conceptie van zo'n nieuwe school wil trachten te verwerkelijken door middel van een Stichting.
Het is dus wel een zaak van het hoogste belang dat we scherp uitkijken als er in verband met de kerk, het onderwijs, het maatschappelijke werk enz. van een Stichting wordt gesproken.
Want het F.D. heeft het zeer juist gezien.
Een stichting is krachtens de wet het bevoegde, het alléén de gezag over alles wat de Stichting bezit en doet.
En wie een of andere taak aan een stichting heeft toevertrouwd heeft die volledig en onherroepelijk aan zo'n stichting uitgeleverd!
P.S. In de Persschouw van verleden week stonden twee drukfouten - mijn schuld! Prof. Rubinstein is geen "dief" maar een "duif".
En de secretaris van de Praagse Vredesbeweging heet niet dr Tonda maar dr Fonda. e.v.