Boekbesprekingen
1973-11-30
J. Kamphuis: Altijd met goed accoord.- Jaargang 17
- nummer 44
Uitgave van Ton Bolland, v.h. H. A. van Bottenburg B.V., Amsterdam 1973.
Ter gelegenheid van zijn 25-jarig jubileum als predikant gaf prof.
Kamphuis op verzoek van de uitgever deze bundel opstellen in het licht, Ze zijn allen geschreven in de tweede helft van deze 25 jaar, lezen we in het Ten Geleide. De titel is ontleend aan Datheen's berijming van Ps. 119: 63 en wil de eensgezindheid in de gemeente van Christus tot uitdrukking brengen; de bundel is opgedragen aan de kerken die prof. Kamphuis als predikant heeft gediend.
De meeste opstellen zijn van kerkhistorisch of kerkrechtelijke aard.
De volgende voerden in deze bundel een plaats: Om het recht van Gods liefde / Over het historisch-canonisch werk van prof. P. Deddens / Deelgenoten in verantwoordelijkheid / Over de affaire-Steketee aan de Theologische School te Kampen in de tachtiger jaren van de vorige eeuw / De Avondmaalsbrief van Cornelis Hoen; Het Gereformeerd karakter van het "Sohriftgeloof" van prof. dr S. Greijdanus; Nieuwere typen van geschiedbeschouwing; Diakenen en kerkeraad ; De kerk een corporatieve persoonlijkheid?
Deze opstellen zijn zonder uitzondering boeiend, met kennis van zaken en met brede literatuurverwijzing geschreven. Uiteraard is het ene van meer actuele betekenis dan het andere.
Mee vanuit dit oogpunt las ik de laatste twee wel met de meeste interesse, De wijze, waarop prof. Kamphuis aantoont dat er geen tegenstrijdigheid is tussen de belijdenis en de kerkorde in hun spreken over de kerkeraad (met al of niet de diakenen erbij), is overtuigend en knap. Of een speciaal opzicht van de ouderlingen (als kerkeraad) over het werk van de diakenen en niet maar over hun ijver daarin bijbels te funderen is, zou m.i. nog wel eens nader bekeken kunnen worden, Speelt misschien de reeds vroeg begonnen onderwaardering van 'het diakenambt ook ons nog wel eens niet parten?
Maar dit terzijde: een bundel boeiende opstellen, door Ton Bolland keurig uitgegeven.
Dr M. J. Arntzen: Ootmoed of hoogmoed
In dit bij Ooster-baan & Le Cointre uitgegeven geschrift van tegen de 150 pagina's wijst dr Arntzen de gevaren van de "nieuwe" theologie aan, zoals zij zich met name laat gelden in de Geref. Kerken (synodaal), met welke kerken de auteur voor enige jaren gebroken heeft.
Maar uit heel dit geschrift blijkt dat hij er om zo te zeggen toch niet "los" van is. Hij worstelt in dit boek telgen de heersende mentaliteit in deze kerken in, waarschuwend, ontdekkend, weerleggend om nog iets goeds voor deze kerken te bewerken.
In het slot geeft hij aan de verontrusten aanwijzingen hoe zij te handelen hebben.
Het boek is eenvoudig geschreven, maar verraadt de hand van een bekwaam theoloog. Kernpunten, waar het in de huidige worsteling der geesten om gaat, worden er uitgelicht en duidelijk aangegeven. De indeling in hoofdstukken laat dit direkt zien: De eeuwige God des verbonds of aardse reisgenoot / Over het geloof in God / Gods onfeilbaar Woord of feilbare menselijke inzichten / Over het gezag van de Heilige Schrift / Uitverkoren gemeente of wereldse pressiegroep / Over de heilige, algemene, christelijke kerk / Getuigen voor de waarheid of capituleren voor de dwaling / Over de zg. dialoog.
Onder deze hoofden worden veel onderwerpen ter sprake gebracht en passeren heel wat schrijvers de revue.
Een groot aantal noten dient ter verificatie van de tekst en biedt soms ook gelegenheid tot verdere polemiek.
Wie wil weten wat er momenteel aan de hand is in de Geref. Kerken (synodaal) kan in dit met diepe eerbied voor de hoge God en Zijn heilig Woord geschreven werk van dr Arntzen goed terecht. Natuurlijk was het de auteur niet mogelijk in dit betrekkelijk kort bestek alle kwesties volledig te behandelen. Soms moest het meer bij aanduidingen en korte weerleggingen blijven, maar de literatuurverwijzing in de noten kan de belangstellende lezer verder helpen.
Dit boek roept het verlangen wakker naar positieve studies over de omstreden zaken, die ook voor het kerkvolk goed leesbaar zijn en ook onze jongeren kunnen helpen in deze tijd.
Het boek van dr Arntzen is eenvoudig, maar keurig uitgegeven, gezet in kleine letter en kost f 10,75.
Dr G. Melles: Albertus Pighius en zijn strijd met Calvijn over het liberum arbitrium, Uitgave van J. H. Kok B.V., Kampen 1973.
In deze dissertatie behandelt dr G. Melles het vraagstuk van de wilsvrijheid, zoals daarover strijd is gevoerd tussen de Nederlandse Albertus Pighdus en Calvijn. Na een introductie, deels aan het onderwerp en deels aan Pghius gewijd, geeft hoofdstuk II een korte weergave van Pighius' geschrift "De libero hominis arbitrio et divina gratia".
Calvijns antwoord in hoofdtrekken wordt in het volgende hoofdstuk weergegeven, terwijl hoofdstuk IV een nadere vergelijking van beider standpunt biedt. In het laatste hoofdstuk geeft de auteur een korte evaluatie. Een literatuurlijst besluit het geheel.
Deze dissertatie is van zuiver dogma-historische aard en geeft op duidelijke wijze de standpunten van de beide tegenstanders weer.
Het onderwerp raakt een belangrijk gegeven in de theologische discussies en hangt met vele andere onderwerpen samen, die in dit boek dan ook ter sprake komen. Het specifiek Roomse en Reformatorische in de mensbeschouwing komt duidedelijk naar voren. Daarvoor leent zich het behandelende onderwerp ook bij uitstele Dr Melles stelt zich in de korte evaluatie geheel aan de zijde van Calvijn, hoewel hij in diens uiteenzetting soms fatalistische en deterministische trekken in de verdediging van Gods souvereiniteit aanneemt.
Nader aangetoond wordt dit echter niet.
De correctie had wel iets beter gekund, Het werk is overigens fraai uitgegeven, zoals we dat van Kok gewend zijn.
Dr Otto J. de Jong: Nederlandse kerkgeschiedenis.
Onder de Nederlandse, kerkgeschiedenis verstaat Prof. De Jong in aansluiting aan een algemene omschrijving van de kerkgeschiedenis door Karl Barth het door de bijbelse leerstof gevormde stuk nederlandse geschiedenis.
Deze omschrijving sluit naar het oordeel van de auteur geen enkele groep bij voorbaat uit, want hij wil niet weten van een belijdenis van die bijbelse boodschap als grens van de kerkelijke geschiedschrijving.
Zo valt het te verstaan, dat in dit boek alle "kerkelijke gemeenschappen" aan hun trekken komen: de Rooms-Katholieke Kerk, de Nederlandse Hervormde, de Gereformeerde Kerken in Nederland, welke schakering ook, enz. En dit gebeurt met een kennis van zaken vaak tot in details toe, die met respect vervult. Uiteraard valt het leeuwenaandeel van dit boek aan de grotere kerken toe, maar van de kleinere wordt toch ook vaak heel wat meegedeeld, wel op krappe, maar tegelijk knappe wijze.
Prof. De Jong's begripsbepaling van de kerkgeschiedenis brengt mee dat hij zoveel mogelijk zuiver refererend schrijft. De lezer moet zelf zijn oordeel maar opmaken, tenminste in vele gevallen, al wil dit niet zeggen dat de auteur geen achtergronden laat zien. Dat doet hij juist wel, maar op de boven omschreven wijze.
Voor wat de feiten betreft, in de weergave daarvan is wel een zeer grote mate van objectiviteit bereikt.
Typerend in dit opzicht is een zin als deze - het gaat om het bijeenkomen van de "generale synode" der Ned. Herv. Kerk op 31 oktober 1945 te Amsterdam: "Voorbijgaande aan het feit dat de gereformeerde kerken al in de vorige eeuw landelijke synoden hadden gekend werd deze hervormde synode als de eerste na die van Dordrecht aangeduid", pag. 400. Hier spreekt vermoedelijk tegelijk de "oecumenische gezichtshoek", waarvan de omslag van het boek melding maakt, een woordje mee.
Hiernaast treft - en ook in dit opzicht draagt dit boek het stempel van onze tijd - dat vrij brede aandacht gegeven wordt aan de betekenis van de kerken) voor de samenleving.
De mogelijkheid daartoe lag trouwens reeds in de begripsbepaling van wat kerkgeschiedenis is opgesloten.
Hoe men deze opzet waardeert hangt mede af van eigen standpunt t.a.v. kerk en confessie.
We volstaan met deze kenschetsing, merken echter op dat de jongste geschiedenis van onze kerken op pag. 416 niet geheel juist is weergegeven.
Het boek is keurig in stevige linnen band uitgegeven door G. F. Callenbach B.V. De prijs bedraagt f 49,50.