• De kwestie-Kuitert
1973-02-09
Zoals ik in een van de vorige nummers beloofde wil ik hier nog wat overnemen van wat Waarheid en Eenheid, het orgaan der verontrusten, over de bekende zaak schreef.- Jaargang 17
- nummer 6
Dr Masselink gaf daarin op een zakelijke wijze een duidelijke tekening van wat op en om de synode geschiedde. Hij attendeerde daarbij ook op het vreemde feit dat èn Trouw èn het V. U.-magazine van de synode-uitspraken een wezenlijk verminkte weergave publiceerden.
Onder het opschrift: Onvolwassen Kuitert-stunt: Brutaal en ondankbaar, schreef Masseling het volgende:
Het is volkomen in strijd met het vrijwel unanieme synodebesluit en met de grote ernst waarmee dit eenheidsbewarend besluit uitkomst gaf toen een crisissituatie bijna onontkoombaar was, dat er lik-op-stuk 'n publiciteits-charge door het V.U.-magazine en Trouw werd ondernomen, die in toon en naar inhoud erbarmelijk ontzonken is aan wat men van de producers en die nieuwsmedia mocht verwachten.
Welke motivatie is het diede Magazineredacteuren (B. van Kaam en C. J. Los) er toe bracht de Synode der Gereformeerde Kerken zó te evaluëren, dat het aan een poging tot frustreren doet denken? Met een minimaal begrip kon iedereen weten dat de synode met zoveel zorg een leidinggevende uitspraak bereikt had, dat er toch wel even tijd voor bezinning moest zijn om tot een eerlijk oordeel te komen. Temeer daar de synode met een te ontwerpen geschrift de kerken tot een goed oordeel wilde helpen. Maar nee, prof. Kuitert liet zich helaas met hete adem interviewen; hij moest vooral in het V.U.-orgaan het eerste woord hebben voordat de synode althans tot de kerken nog uitgesproken was. Je zou zo zeggen, de Vrije Universiteit heeft de Gereformeerde Kerken gesticht en (in wezen) niet omgekeerd. En je zou er al helemaal niet aan denken dat als onze kerken de theologische candidaten van de V.U. niet meer begeerde, de theologische faculteit in de lucht kwam te hangen. En zonder enig sacraal sentiment, wat is het aan alle waarachtig oordeelsvermogen gespeend dat een populair contact-orgaan van een universiteit tegen de kerk een air aanneemt van minstens de gelijke te zijn en in intelligentie de meerdere te zijn. Zal de functie van de school het ambt in Christus' kerk nog eren, en zal de wetenschap het geloof naar zijn bijzondere aard nog ruimte geven?
Dr Masselink noemt hier iets dat velen zal zijn opgevallen en hebben geërgerd.
Wat de journalistieke behandeling van de synodebesluiten betreft vertoonde het V.U.-magazine, nota bene het orgaan van een Universiteit die christelijk wil zijn, bedenkelijke overeenkomst met de stijl van de Boulevardpers.
In zijn berichtgeving was het sensationeel, tendentieus, brutaal, onbetrouwbaar.
Het moet voor synodeleden en allen die eerlijk, bewogen, ernstig met deze kwestie hebben geworsteld en waarachtig het heil van Christus' kerk hebben gezocht een kwelling zijn geweest zó door het V.U.-magazine gemaltraiteerd te worden.
Er gaapt wel een brede kloof tussen b.v. de aristocratische, nobele, academische stijl van Bavinck en wat het V.U.-magazine ons in dezen demonstreerde.
Dr Masselink gaat daarna nader in op wat Kuitert in het bekende interview beweerde.
Hij constateert, m.i. terecht, dat het Magazine en Kuitert het synodebesluit "naar zich toehalen en dat ze het op zo'n ongeestelijke wijze doen maakt hun houding als geheel allerminst geloofwaardig."
Onder het kopje "Onwaarheid of zelfmisleiding" schrijft dr M. dan het volgende:
Je kunt onwaar en leugenachtig zijn door wat je zegt: maar ook door wat je weglaat. Het decembernummer van het V.U.-magazine laat één kant van de zaak zien. En doet dat op een verdacht overvloedige manier. Hele verslagen van de z.g. voorlichtingsavonden zoals die voor enkele jaren over allerlei z.g. kernvragen gehouden zijn, zijn opgenomen, compleet met foto's en tekeningen enz. Achtergrondinformatie zou je dat kunnen noemen; overdadige argumentatie en suggestie, in de trant van "fresz Vogel oder Stirb" ... (zie je het nou nog niet?).
Maar de andere kant ... Dat de synode het besluit van Sneek en Amsterdam bewust handhaaft. .. Dat er in Rom. 5 en 1 Kor. 15 ook iets staat... En dat we in de belijdenis ook iets uitspreken ... Daarover zwijgen en Magazine en Kuitert. En dat is niet maar dubbelzinnig (en nu in ongunstige zin) maar dat is de werkelijkheid geweld aandoen, de waarheid achterhouden, dat is leugenachtig.
En dan maar roepen: wanneer houden jullie eens op met Gen. 3, want er komt nog veel meer.
Nee, ER IS al veel meer.
Vóór de woensdag over de Genesisvragen, was er een dinsdag (21 nov.). En op die dag hebben allen die het volgen konden op de synode met zware zuchten hun hoofd geschud over de consequente horizontalisering van het geloof. Die wordt dan door prof. Kuitert bijzonder gezien in de realisering van het Koninkrijk Gods binnen onze aardse horizon en in de humaniteit als vrucht van het volle heilshandelen Gods.
Er KOMT dus niet maar veel meer; want als de wetenschap op één punt autonoom wordt tegenover Gods Woord (schepping en zondeval) dan wordt ze dat overal (ook inzake de incarnatie en de opstanding). Maar er IS al veel meer. Deze hele achtergrond schijnt voor het Magazine niet te bestaan en daarom tuitelt het tussen de Genesisvragen als de mannen op de Maan. Augustijn en Van de Berg hadden op de synode met hun "weigering" gelijk; ik hoop vurig dat ze ook over de dinsdagvragen hun zorgen ten aanzien van hun collega hebben. Dan tuitelen we niet, en we tuttelen niet; maar buigen naast Pascal onze filosofische knieën.
Waarschijnlijk dacht ook dr Rijnsdorp die kant uit toen hij ter synode "pleitte voor ruimte in de gereformeerde kerken voor theologische bezinning 'mits de individuele theologen hun verantwoordelijkheid beseffen en hun pastorale orgaan niet verliezen'." Dit is uit Magazine geciteerd, Maar omdat 't zelf dit mits volstrekt vergeet, leidt dit Mag.nr. niet in de waarheid maar in de onwaarheid.
Tenslotte maakt dr M. enkele opmerkingen over de bekende tegen Kuitert gerichte Moderamenverklaring.
Na deze geciteerd te hebben maakt hij daarover de volgende opmerkingen: De bedoeling schijnt te zijn te verklaren: dat de synode ondubbelzinnig de belijdenis wilde volgen; dat prof. Kuitert daarmee niet in overeenstemming is al beleed hij ook de goede schepping uit Gods hand en dat de zonde er is door de mens; dat het door de synode opgestelde getuigenis aan de kerken wordt gestuurd als een soort belijdenis-uitspraak over de grondvragen van Gen. 3.
Dr Masselink besluit zijn beschouwingen aldus:
Het moderamen spreekt dan van een zekere marge. Goed, een belijdenis moet zich tot de hoofdzaken die vanuit Gods Woord voor iedereen evident zijn, bepalen.
Maar dan! Daarmee heeft de synode "de mogelijkheid geopend voor het staande houden van bepaalde afwijkende opvattingen". Dit is geen synodebesluit, maar een uiting van het moderamen. We zullen er dus niet te hoge druk op zetten. Als de krant het goed weergeeft (Trouw 14 dec.) dan kunnen wij de formulering noch duidelijk vinden noch bewonderen.
Wat is "staande houden"? Was "verdragen", "dulden", "tolereren" niet beter geweest?
In het slot missen wij een krachtige oproep aan de pers en aan prof. Kuitert om de bezinning, het geestelijke evenwicht en de verdieping van het kerkelijk en geestelijk leven niet te hinderen door ondoordachte uitingen en publicaties.
Meer dan vijf jaar hebben de Geref. Kerken in haar synoden geworsteld met de kwestie-Kuitert.
Deze worsteling heeft allerlei aspecten: kerkelijke, confessionele, theologische, sociologische, 'menselijke enz.
Hier wil ik er alleen op wijzen dat de Geref. Kerken, en dan speciaal de synoden, en in ieder geval de meerderheid van de synodeleden de kerken hebben moeten beschermen tegen anti-confessionele invloeden die vanuit de theol. faculteit der V.U. op haar inwerkten!
Er was een tijd waarin deze faculteit de kerken hielpen, bouwden, bemoedigden, beschermden, wapenden in de geestelijke strijd!
In de laatste jaren gebeurde het tegenovergestelde!
C.V.