Emancipatie voltooid?
1973-04-13
Is er in onze samenleving nog wel plaats voor christelijke partijen? Ook wanneer de drie grote christelijke partijen hechter gaan samenwerken blijft de vraag: is er plaats voor een christelijke partij?- Jaargang 17
- nummer 15
Drs Hans Gruijters van D'66 ontkent het bestaansrecht van chr. partijen. Ja, het hele christendom noemt hij: 2000 jaar onbetrouwbaarheid! De christenen in Nederland kunnen hun onbetrouwbaarheid in zijn ogen alleen kwijt raken, wanneer zij een duidelijke keus gaan doen. Deze keus is vervolgens heel simpel: je kiest "progressief", d.w.z. P.v.d.A., P.P.R. of D'66 óf je kiest konservatief, V.V.D. of DS'70. Aldus de simpele visie van de heer Gruijters.
• Bestaansrecht en ontstaansreden
Wanneer wij iets zinnigs willen zeggen over het bestaansrecht van de christelijke partijen, moeten wij eerst eens nadenken over de ontstaansreden van deze partijen.
Tegenwoordig wordt vaak beweerd, dat christelijke verenigingen en organisaties vroeger opgericht werden als gevolg van een emancipatiestrijd.
Een strijd voor emancipatde wil zeggen: het strijden voor het verkrijgen van gelijke rechten in de samenleving. De gereformeerde "kleine luyden", de rooms-katholieken en de socialistische arbeidersbeweging vormden aan het eind van de vorige eeuw minderheden in onze samenleving. De mensen van deze groeperingen behoorden lange tijd tot de nietaanzienlijken, Zij vonden in de samenleving eigenlijk geen erkenning. Voor hoogleraarsbenoemingen en ander funkties kwamen zij niet gauw in aanmerking.
Deze groeperingen namen met deze diskriminatie geen genoegen. Zij maakten een vuist in de vorm van een eigen politieke partij, radiovereniging, krant, universiteit en allerlei verenigingen.
Tegenwoordig behoren de gereformeerden en rooms-katholieken niet meer tot de achteruitgestelden.
Zij hebben over het algemeen genomen gelijke rechten in de samenleving gekregen en sociale erkenning gevonden.
De emancipatie is dus zo ongeveer bereikt.
De konklusie van velen is tegenwoordig: het bestaansrecht van christelijke verenigingen is vervallen, omdat de ontstaansrede niet meer geldt.
• Alleen emancipatie?
Het is m.i. onjuist de oprichting van christelijke verenigingen uitsluitend te zien als een emancipatiestreven. Het heeft er ongetwijfeld bijgezeten. Het is van Kuyper bekend, dat hij met de achteruitgestelde plaats van de gereformeerden geen genoegen wilde nemen. En Kuyper heeft nogal wat uit de grond gestampt op het gebied van de organisaties.
Tegenstanders heeft hij met dezelfde kracht de grond ingestampt.
Ik ontken een opzettelijk georganiseerd emancipatiestreven van de gereformeerden geenszins, maar is met het woord "emancipatie" alles gezegd? Beter: is de eigenlijke ontstaansreden van veel christelijke verenigingen te begrijpen als emancipatiestrijd?
Ging het de rooms-katholieken en gereformeerden destijds alleen maar om hun eigen belangen?
Wie de oprichting van de Vrije Universiteit, van christelijke scholen, van de A.R.P. en van de Rooms-Katholieke Staatspartij, van De Standaard en vele andere dingen alleen maar kan of wil begrijpen als een streven naar emancipatie, gaat oppervlakkig te werk. Achter dit streven brandde het vuur van de geloofsovertuiging: gij zult Mijn getuigen zijn.
Nogmaals: ik ontken niet, dat achter het organisatiestreven niet alleen het vuur van het geloof brandde, maar ook het daaraan vreemde vuur van het eigenbelang. Ik ontken echter, dat dit laatste de eigenlijke intentie geweest zou zijn bij de oprichting van allerlei christelijke organisaties. De intentie was het streven naar het hoog houden van de naam van God en de verkondiging van Zijn Woord in de samenleving en de bewustmaking van de christenen om daar in hun leven vorm ·aan ie geven.
De laatste bladzijde van Groen's "Ongeloof en Revolutie" legt hiervan duidelijk getuigenis af. Evenzo vele publikaties van Kuyper en anderen.
Ik citeer enkele zinnen uit het gebed, waarmee Kuyper zijn. rede ter opening van de Vrije Universiteit besloot: "Aanbiddelijke, eeuwige Majesteit, zie dan in gunste ook op deze Stichting neer. Zij uit U haar goud, haar kracht. ál haar wijsheid.
Zwere ze nooit bij een minder, nooit bij een ander, dan Uw heilig Woord. En Gij die ons de nieren proeft, 0 Rechter ook van onze natie en Oordelaar ook van de scholen der wetenschap, breek zelf de 'muren dezer Stichting af, en delg ze uit van voor Uw aangezicht, indien ze ooit iets anders bedoelen, ooit iets ander willen zou, dan te roemen in die soevereine, die vrijmachtige genade, die er is in het kruis van de Zoon Uwer tederste liefde!"
• Breek de muren af !
Gaat Kuypers gebed in vervulling?
De muren van verschillende christelijke organisaties kunnen afgebroken worden en brokkelen reeds af.
Sommige christelijke studentenverenigingen en ander christelijke organisaties zijn als zodanig opgeheven of niet meer te herkennen.
Niet vanwege een voltooide emancipatiestrijd!
Maar het vuur van het geloof en van de geloofsbeleving in de doelstelling van verenigingen en organisaties is verzwakt, soms uitgeblust. Dit noemt men dekonfessionalisering.
Het is een proces dat versneld wordt, wanneer men i.v.m. chr. verenigingen alleen nog maar spreekt over emancipatie en niet over een geloofsuiting.
Juist vandaag moeten wij weer sterk het aksent leggen op hetgeen ons drijft in en op de doelstelling van verenigingsaktiviteiten.
• Rékonfessionalisering een voorwaarde
Wanneer een rekonfessionalisering in de grote christelijke partijen uitblijft of zich onvoldoende doorzet, ziet de toekomst van deze partijen er donker uit. Alle samenwerkingspogingen, organisatorische vernieuwingen en mooi geformuleerde rapporten ten spijt.
Het is niet te ontkennen, dat het rapport van de kontaktraad van de A.R.P., C.H.U. en K.V.P. bizonder goede paragrafen bevat.
Over de taak en verantwoordelijkheid van de mens, over de gezinsvorming en mentaliteitsverandering in onze samenleving worden voortreffelijke dingen gezegd. Het is echter opvallend, dat in de nota enkele belangrijke problemen gesignaleerd worden, terwijl daar tevens met het grootste gemak over heen gelopen wordt.
1. De nota zegt, dat wij ons bevinden op "een breukpunt in de tijd" en in "een overgangsfase van onze cultuur". Wat wordt hier mee bedoeld? In het rapport-Mansholt van de "progressieve drie" wordt nog gezegd, dat wij leven in een tijd van sekularisatie. Het is duidelijk dat wij met een probleem van geestelijke aard te maken hebben. Maar waar de drie progressieve partijen principieel niet in staat zijn zo'n probleem te peilen, had juist van de christelijke partijen iets meer verwacht mogen worden.
2. I.v.m. het bovenstaande kunnen wij de vraag stellen waarom in de nota niet duidelijker verklaard wordt wat wij moeten verstaan onder de noodzakelijke mentaliteitsverandering, 3. Ook wordt het pleit gevoerd voor wat men tegenwoordig "demokratisering" noemt.
Wat hieronder precies verstaan moet worden, is onduidelijk, Het is tegenwoordig een haast onmisbaar begrip. Iedereen gebruikt het. Wij worden er echter niet op attent gemaakt, dat de gedachte van de autonome mens er aan ten grondslag ligt en dat het uit de humanistische filosofie afkomstig is. Het begrip wordt niet geanalyseerd, maar kritiekloos als modewoord overgenomen.
4. Een enigszins duidelijke politieke filosofie (o.a. over de aard en de grenzen van de bevoegdheid van her overheidsgezag) komt m.i. in de nota te zwak naar voren. Ook afbakening ten opzichte van belangrijke denkrichtingen als het pragmatisme, het socialisme, het liberalisme en het leninistisch-marxisme ontbreken.
5. Er wordt gesproken over de hulp aan de ontwikkelingslanden. Dat is overigens niets bizonders. Het staat in de rapporten van alle partijen te lezen. Juist daarom had van de kontaktraad van de christelijke partijen iets meer verwacht mogen worden over de achtergronden en geestelijke problemen van de ontwikkelingssamenwerking. Wij leven immers in een overgangsfase van onze kultuur? Wij hebben in het Westen immers met een geestelijke krisis te doen? Gaar wij m het kader van de ontwikkelingshulp onze kultuurkrisis exporteren naar de derde wereld?
Hebben wij al niet lang genoeg het Westers breekijzer in de niet-Westerse kulturen gezet? Waarom wordt de christelijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkelingslanden niet fundamenteler onder de loep - genomen?
• Eigen karakter
Dekonfessionalisering wordt niet alleen veroorzaakt door het verzwakken of uithollen van iemands overtuiging. Dit slijtageproces van dekonfessionalisering ontstaat ook, wanneer men met zijn wel aanwezige overtuiging geen weg meer weet, wanneer men de betekenis ervan voor het politieke en maatschappelijke leven niet kan argumenteren.
Rékonfessionalisering is dus niet alleen gericht op de verlevendiging van de geloofsovertuiging, maar ook en vooral op de argumentatie vanuit de overtuiging naar de politieke praktijk. Het gaat in de politiek niet alleen om mooi klinkende, vrome verhalen.
Het komt er op aan vanuit het Evangelie te proberen de tijd waarin je leeft te begrijpen.
Het karakter van een politieke partij komt ook in haar politieke opstelling t.o.v. aktuele problemen tot uiting, hetgeen wij vanuit het Evangelie moeten argumenteren. Anders gezegd: in die opstelling van een partij moeten wij een antwoord op het Evangelie herkennen.
Dit is voor christelijke partijen een geweldige uitdaging en een zaak van grote ernst.
"Een land gaat verloren, wanneer het zijn karakter verliest", schreef Groen van Prinsterer eens. Dit geldt voor een politieke partij evenzeer.