Rondom een stenen tafel
1971-10-22
De R.K. Mozes en Aäronkerk te Amsterdam is veranderd in een theehuis c.a.- Jaargang 15
- nummer 28
Een impressie hoe het daar de afgelopen zomer toeging treft U aan in het onderstaande artikel.
Gebroken zonlicht valt schuin in de sinds
het begin van de zomermaanden opnieuw voor het hippe, maar minder extravagant geklede, jonge en meestal buitenlandse publiek opengestelde Mozes en Aäronkerk.
Deze is, zoals een met fraaie grote letters bestikte lap aan de voorgevel vermeldt, in een theehuis herschapen.
Ik ben aan een lage vierkanten tafel gaan zitten, bezaaid met blaadjes papier, schriften, gebruikte kleurpotloden, spelletjes, dobbelstenen groot en van hout, leesplankjes en een gedeelte van een Pim Pam Pet spel dat aan authentiek jeugdvermaak doet denken.
De bedoeling is duidelijk. Een sociaal ontmoetingscentrum is ontstaan. De kerk is weer in het middelpunt van het dagelijkse leven geplaatst.
Er is een constant geroezemoes, meer of minder duidelijk gepraat, geklets en achteloos gelach, het laatste overigens erg zelden en ik zie athletische figuren soms zwevend maar vaker slenterend zich door de uitgestrekte ruimte bewegen. .
Men kijkt half-flirterig maar vermoeid uit de nieuwsgierige en naar contact hongerige ogen, maar misschien behoor je er zo uit te zien als je je temidden van deze teeners en twens uit het begin van de jaren zeventig thuis wilt voelen.
Sinds een kudde gretige toeristen hier hebberig kwam fotograferen en nogal exhibitionistisch vlak voor het bedienend personeel van een geïmproviseerd buffet het mooiste "barmeisje" moest kieken, is deze bezigheid officieel verboden en iemand die aanstalten maakt wordt direct op de vingers getikt. Niet uit principe, maar omdat het zo storend was voor het personeel, dat natuurlijk al het gebeuren tegelijk kan overzien.
Er wordt hier niet geëvangeliseerd, zoals bij vlagen in het Vondelpark, misschien omdat het soort bezoekers niet voldoende homogeen is maar wellicht omdat het verloop tamelijk regelmatig is en vrij groot. Misschien is evangeliseren ook geheel tegen de doelstelling in van het "theehuis", maar schriftelijk heb ik daar nog geen concrete voorbeelden van gezien, en ik zie ook geen rondleidende figuren, suppoosten of andere lopende vraagbakens. Je moet hier zelf de weg in deze barokke wildernis vinden.
Enkelen liggen hun vermoeidheid of roes uit te slapen, plat op de grond. Een naaimachine met stofjes- of lapjeskist onder de stoeldeksel is opgesteld voor ijverige kleerverstellertjes maar momenteel buiten werking.
Een paar prelaten in burger smoezen met elkaar en spieden wat rond. Meewarig kijken ze naar een meisje dat plaats neemt achter de naaimachine om een lange witte jurk in elkaar te zetten. Een grote khakikleurige pet op het hoofd waarondervandaan haar donkere ogen onderzoekend en haar slanke vingers tastend de materie beroeren.
Haar wezen straalt schroomvallige nieuwsgierigheid uit.
Veel thee wordt er gedronken, geschonken in Chinese blauwe kommetjes waaruit men wel wat laat morsen omdat het te heet wordt geschonken.
Er is melk, muslie, bruine hardgebakken broodjes met rozijnen en wat fruit zoals appels, perziken, bananen en sinaasappels.
Voor 2,50 is er een cheap meal verkrijgbaar.
De grammofoonmuziek klinkt iel in deze bombastisch overladen ruimte en de sfeer lijkt ogenschijnlijk verdraagzaam, maar zodra het geluid uitvalt is de stilte meetbaar en ondragelijk door de verlamde gelaatsuitdrukkingen op het merendeel der gezichten.
Zo'n gevoel laat zich door muziek gemakkelijk tot een roes verdringen.
Jesus wordt ter dood veroordeeld 1)
Het ondertoontje van nonchalance merkte ik ook toen ik iets wilde gebruiken en geen wisselgeld; terugkreeg, heel achteloos en lachend pratend stond zij alweer met iemand anders te praten.
Het toeristenkrantje dat in heel Amsterdam wordt verspreid lag ook hier opgestapeld tot een flink pakket op het buffet. Het schijnt de mensen hierheen te halen, maar natuurlijk is ook het Waterlooplein een dankbaar aanknopingspunt voor doelloze avonturiers en improvisatoren. Maar toch ook veel toeristen van allerlei leeftijd vinden hierheen de weg en blijven onwennig rondhangen, met het idee dat hier toch echt wat te beleven zou behoren te zijn.
Jesus neemt het kruis op zijne schouders
Recht voor mij zit een jongeman gehurkt in glimmend zwart afhangende kledij. Hij is in meditatie en gebed verzonken en kijkt af en toe omhoog naar het altaar. Ik volg zijn bewegingen als hij na enige tijd veerkrachtig opstaat en aanstalten maakt om weg te gaan. Hij blijkt een tam-tam en een camera bij zich te hebben en wordt begroet door een kroesharige jongen die onze peinzer nadat hij weer is gaan zitten liefkozend over de bol aait. Een gelaatsplooi ontwikkelt zich tot een glimlach en twee mensen raken in
gesprek.
Tussen de toeristen bevinden zich ook oude mannetjes die koekeloeren in het rond.
Een troosteloos uitziend heerschap zit met zijn benen over elkaar geslagen op een aangepaste bidstoel. Merkwaardig dat Italiaanse barokmuziek de kerkse sfeer blijmoedig weet te doorbreken want het is een verondersteld feit dat deze kerk architektonisch een onding is. Het wemelt hier van de misplaatste kruizen die iedere betekenis verloren hebben, alsmede hun context die tot een ritualistische gemeenplaats is geworden.
Jesus valt de eerste maal onder het kruis
Bollo bollo jumbo - een amerikaanse jongen kauwt op een lichtgroene sappige appel en pietepeutert met een afgekloven potloodstompje iets op een papiertje. Het wordt een kribbebijterige kop van een of andere profeet.
Een ander duidelijk "involved" stelletje van minstens huwbare leeftijd mijmert met het hoofd op canapékussers en achterover op de vloer over hun "experience". Hij sabbelt daarbij op zijn goedkope zonnebril en zij schermt met haar tengere armen haar nauwelijks ontwikkelde borstjes af. You like it here, hm? Yes ... very much klinkt het verweg.
Op de tekentafel is het eigenlijk een puinhoop.
Volkomen ongemotiveerd staat hier een ijzeren theepot met rodefrisfleurige dahlia's die door geen mens worden opgemerkt.
Fifteen guilders on four days prevelt een oosters uitziend meisje dat haar europese vriend wat voorrekent.
Ik zie blote mannenarmen, onbehaard en hoor het klikken van een telecamera die aan de controle is ontsnapt.
Voor de ingang zie ik dat een namaak-papagaai is opgehangen, met weet ik wat voor bedoeling. Twee zwaarlijvige zwitsers strompelen naar binnen. Ik zie een Neue Zürcher Zeitung zweven, die verdwijnt onder de oksels om de handen vrij te maken voor het aanpakken van kartonnen bekertjes met musli voor 60 cent.
Sex is niet eens taboe, het wordt gewoon niet opgemerkt hier. Jongens praten met meisjes op een geslachtsloze manier en ook de gezichtsuitdrukkingen verraden hetzelfde.
Is het verveling of frustratie?
Jesus ontmoet zijne moeder
Een tamelijk verkrampt geval probeert de stift van het van mij geleende vulpotlood weer in de houder terug te krijgen, maar het lukt haar niet met haar trillende vingers, de stakker. Ze frommelde wat in haar poêsiealbum en moet nu blijkbaar ineens snel weg.
In haar haast struikelt ze over de uitgespreide afgesleten tapijten.
Ik kom langzaam aan tot de conclusie dat hier iedere vorm van communicatie ontbreekt.
Iedereen lijkt genoeg te hebben aan zijn eigen problemen en de durf tot het initiatief voor een eerste gesprek ontbreekt.
Het ontmoetingscentrum wordt zodoende een bezienswaardigheid waarin men een afwachtende houding aanneemt.
Geen emotie is op de gezichten af te lezen.
Sommigen duiken weg achter hun krantje of staren voor zich uit.
Ik lees er diepe ongelukkigheid, onvrede en gespannenheid van af. Angstvallig applaus roept mijn blik naar links, waar ik op een houten podium aan een microfoon twee bont toegetakelde meisjes zie zitten, die hun eigen liedjes met gitaarspel begeleiden.
Een monotone poging tot iets persoonlijks.
Je moet de sfeer aanvoelen om de woorden te kunnen begrijpen. The fellowship of love ... klinkt het door de kerk.
Simon van Cyrene helpt Jesus het kruis dragen
Een vriendelijk halfbloedknaapje lijkt een parelachtige oorbel te dragen. Niet iedereen mompelt hier "slang". Ik hoor twee jonge meisjes geanimeerd nederlands spreken. De een zegt kilo's aangekomen te zijn. Ook Jordaans-amsterdams hoor ik vanwege zijn scherpte. Het blijkt de familie te zijn van het personeel dat op een bank lekkere taartjes zit te snoepen. Iemand met een verkleurde spijkerbroek en een vervuild oranjehemd is aan het schetsen bij het altaar. Of schrijft hij misschien een intieme brief?
Jesus reikt de zweetdoek aan Veronica
Een schoenmaker heeft hier zijn spullen neergezet. Ik zie een rieten mand met grillig gevormde stukken bruin en zwartgekleurd leer. Op sommige zolen staan namen ... David ... Windy ... Ook hier worden objecten betrokken in een context die persoonlijkheid verraadt.
Een geïmproviseerd schaakbord wordt uitgelegd.
Op de doos staat s.v.p. controleer het aantal stukken. Weer hoor ik een Rolleiflex klikken. Schaak staat zelfs in het Hebreeuws op het kartonnen bord. Please check the pieces.
Lege kopjes thee en kartonnen bekertjes staan op de flonders en worden regelmatig opgehaald. Het gitaarspel is opgehouden. De meisjes zijn naar buiten gegaan om nieuwe inspiratie voor teksten op te doen. Werd er echt naar hun muziek geluisterd?
Nu hoor ik een gedecideerd tam-tam geroffel en met het geluid van de naaimachine wordt het effect zonder protest te willen zijn, haast van een neo-dadaistische allure.
Jesus valt de derde maal onder het kruis
Absolutely NO SMOKING (Firemen, assurance atc.) Vergeefse artisticiteit. Fraai verheft zich het statige orgel dat iets te hoog tegen de nok is weggedrukt en welluidende klanken ten gehore weet te brengen. De harde beatmuziek overstemt de uit het beeldhouwwerk zich opdringende apotheose. The present church was built in 1840. The parish itself was established by the Franciscans in 1641 and has been run by them since th at time.
Encounter - recreation - meditation - Every Sunday 10.30 High Mass in Latin - 12.00 Mass in Dutch.
Jesus wordt van zijn klederen beroofd
Lectuur is er ook, in overvloed zelfs. Op de lectuurtafel ligt alles kris kras verspreid en toch willekeurig op stapeltjes gelegd. Ik zie "BergkristalI" von Joseph Wittig uit 1925 een vaag piëtistisch aandoend mysterieus boekwerkje nog in oudduitse letters gedrukt.
Bellamy - de mens en zijn werk, door Maria A. Zimmer met een oproep bovendien om zich te abonneren op het zgn. Bellamynieuws uitgegeven in Den Haag met adres en liefst telefoonnummer erbij.
Er ligt een "Rijkskijker I" over de Hollandse schilderkunst uit de 17e eeuw. Uitgaven van SKOOP het kritische filmforum en dan datgene waar ik al die tijd naar zocht namelijk de ideologische achtergrond van deze nieuwe opzet, uiteengezet in het 61 pagina's tellende stencil-brochuretje RONDOM EEN STENEN TAFEL" waarmee we dan weer bij de titel zijn beland ..
Jesus wordt aan het kruis gehecht
W. J. de Graaff, Direkteur van het binnenstadspastoraat schrijft er de inleiding voor.
Uiteraard wil men dit gebeuren zeer dynamisch houden en de kerkelijk gekleurde strategie loopt opmerkelijk parallel met de richtlijnen van het zgn. city-plan.
De Christelijke gemeente is er terwille van het gemenebest, zo wordt gesteld en "men" probeert zich toe te leggen op de maatschappij-kritische en politieke draagwijdte van het Evangelie.
Uiteraard is ook deze opvatting weer niet alleen zaligmakend want de vereiste dosis tolerantie moet er zijn. Zwart-wit denken is uit den boze. Wel is dit alles erg NUTTIG want er werd, aldus de brochure, tot voor kort en zelfs tot op de huidige dag in vele kerken zo niet uitsluitend, dan toch vooral over het individuele, en over het bovenaardse heil gepraat.
Jesus sterft aan het kruis
Western-hit (Wo Männer noch Männer sind) ligt hier ook op tafel. Zelfs vind ik hier het draaitolletje van het Pim Pam Pet spel terug dat hier verzeild was geraakt .. Er liggen Panorama's en enkele verfomfaaide dagbladen.
Ondertussen is het zes uur 's avonds geworden.
Niet met zoveel woorden wordt de sluitingstijd aangekondigd, maar het is een feit dat ineens iedereen buiten blijkt te staan. Tussen de kolossale zuilen hurken nog wat vriendelijk kijkende napraters, twee jongens en een meisje.
Wat staat een gelovig Christen op deze aarde, in deze concrete wereld, op deze of gene plaats te doen als hij het WOORD kent dat toegang geeft tot het leven?
Hoe geven WIJ, U en ik als Christen antwoord op de wereldse vraag naar concreetheid?
Hoe geven WIJ als gemeenschap der heiligen antwoord op de wereldse vraag naar communicatie?
Dat waren vragen die mij een schuld deden gevoelen toen ik al lezend de vergulde statiënregels opschreef die ik in de Mozes en Aäronkerk als een zweepslag in het gelaat moest ervaren.
1) Deze en volgende regels zijn ontleend aan de statiën die in de R.K. Mozes en Aäronkerk zijn aangebracht.
20 augustus 1971.