"Kosmocomplot '71"
1971-10-22
Ongetwijfeld zal de meeste lezers dit dwaze woord niet vreemd in de oren klinken. Er is in de voorbije weken reeds zoveel over geschreven.- Jaargang 15
- nummer 28
Met dat woord "kosmocomplot" werd een weekeind-conferentie aangeduid die door de Herv. Stichting "Kerk en Wereld" mèt de Sjaloom-groep - een gemeenschap van "kritische" protestantse en rooms-katholieke geestelijken" - op 4 en 5 september in het gebouw van "Kerk en Wereld" te Driebergen zou worden georganiseerd.
De bedoeling van dit week-eind was een ontmoeting van allerlei aktiegroepen tot stand te brengen om met elkaar overleg te plegen over het organiseren van buitenparlementaire akties ten behoeve van de arme landen. Voor dit weekeind hadden "Kerk en Wereld" en de "Sjaloom-groep" ook fraktieleiders van politieke partijen uitgenodigd.
Maar niet allen. Alleen die van de PvdA, D'66, PPR, PSP en de CPN. Niet die van de ARP en de CHU, die nota bene beide leden van de N.H. Kerk zijn. Men was nl. van oordeel dat deze beide heren - Aantjes en Mellema - geen vruchtbare bijdrage in de discussie konden leveren! Door deze handelingen deed een officieel orgaan van de N.H. Kerk bewust en duidelijk een politieke keuze.
En wel voor de linkse partijen, de CPN inbegrepen.
Als gevolg van de storm van kritiek die over dit project is losgebarsten is dit weekeind ten slotte niet doorgegaan.
Maar - de manifestatie die men wilde organiseren is geen incident! Ze is een symptoom van een beweging, een geloof, een ideologie die met ongebroken kracht blijven voortbestaan en doorwerken. Niet alleen in de N.H.K., maar ook in andere. De gereformeerde voorop. Daarom is het noodzakelijk na te gaan met wat voor "geest" we in dat Kosmocomplot worden geconfronteerd.
Om de lezers daarbij te helpen wil ik hier doorgeven een duidelijk en indringend artikel van prof. Van Itterzon over dit "komplot" in het "Hervormd Weekblad" schreef.
Hij zette er boven: "Het linkse complot".
Hier is het:
HET GAAT NIET DOOR
Het linkse Kosmoskomplot gaat niet door. Dat hebben pers en radio op deze 2de september 1971 met klem verzekerd. Voor de organisaroren een grote teleurstelling, nu de ene deelnemer na de andere zich heeft teruggetrokken en ook Sjaloom het heeft laten afweten. Voor vele kerkgangers een pak van het hart, nu deze bewust-linkse manifestatie is afgelast. Zij het dan ook noodgedwongen.
HET PERSBERICHT
Wat was er aan de hand? Als men de diverse kranten en radio-uitzendingen mocht geloven, stonden er hoogst gevaarlijke en bedenkelijke punten op het programma.
Maar laten we beginnen ons te houden aan het persbericht, dat het Hervormd Persbureau op 20 augustus 1971 de wereld inzond. Wat van het Persbureau der Ned. Herv. Kerk bekend wordt gemaakt, mag toch betrouwbaar worden geacht. Welnu, dit bureau publiceerde het volgende: "Tijdens het weekend van 4 en 5 september wordt op het terrein van Kerk en Wereld in Driebergen de manifestatie "Kosmoskomplot '71" gehouden. Een bonte verscheidenheid van aktiegroepen, aktiemodellen en aktiemateriaal wordt bijeengebracht op en rondom een "kosmomarkt". Daarmee zal een overzicht worden gegeven van de vele manieren waarop in het nieuwe aktieseizoen aandacht door tal van groepen zal worden gevraagd voor knelpunten in de nationale en in de wereldsamenleving. Op de lijst van deelnemende groepen komen voor: Angola-komité, Aktie Betaald Antwoord, Bond van Dienstweigeraars, Clasc Nederland, Interkerkelijk vredesberaad (IKV), Kerk en ontwikkelingssamenwerking, Koffieaktie, Kritische vakbeweging, Martin Luther King-centrum, Medisch Kornité Vietnam, Septuagint, Siemens boy kot, Sjaloom, Surinamekornité, Unctad-werkgroepen, X- Y aktie en Derde wereldwinkels. Op initiatief van het Oekumenisch aktiecentrum (OAC) wordt "Kosmokomplot '71" georganiseerd door Kerk en Wereld en Sjaloom. Vorig jaar werd een soortgelijke manifestatie bezocht door anderhalf duizend belangstellenden.
Vanaf zaterdagmorgen 11 uur is de manifestatie geopend.
Toegangskaarten voor het hele weekend kosten f 2,50; prijs voor maaltijden en logies f 20,-.
Voor dat laatste is opgave nodig bij het conferentiesecretariaat van Kerk en Wereld, De Horst 1, Driebergen, tel. 03438-2241." Aldus, volledig het persbericht.
Aangezien men mag aannemen, dat het Persbureau der Ned. Herv. Kerk geen berichten publiceert, die geheim moeten blijven, maar die juist in de volle openbaarheid moeten worden gebracht, zal niemand ons kunnen kwalijk nemen, dat wij bovenstaande perspublicatie hierbij doorgeven. En aangezien in deze tijd keer op keer wordt gesteld, dat de leden onzer kerk tot mondigheid zijn gekomen, dient aan het persbericht ook in een artikel de nodige aandacht te worden geschonken. Wat nu dan geschiedt.
In Trouw en de bladen van het Kwartet stond kort na de genoemde aankondiging o.a. het volgende te lezen. De titel luidde: "Regeringspartijen niet uitgenodigd.
Onbehagen over weekend Kerk en Wereld-- Sjaloom". Trouw c.s. wist voorts te melden, dat bedoeld weekeinde had "geleid tot een aantal boze telefoontjes en verzoeken om opheldering. De belangrijkste grief is, dat voor een forumdiscussie tijdens dit weekeinde alleen vertegenwoordigers van de oppositiepartijen zijn uitgenodigd en geen vertegenwoordigers van de regeringspartijen". Voor een forum tijdens dit weekeinde waren de fractieleiders van de PvdA, D'66, PPR, PSP en CPN uitgenodigd. Dit leidde tot een zelfde onbehagen "als destijds een advies van de Werkgroep Kerk en Ontwikkelingssamenwerking aan allen die de Derde Wereld zijn toegedaan om op een der linkse partijen te stemmen". Men wilde liever een discussie hebben "met de leiders van CPN en PSP dan met figuren uit het eigen christelijke kamp".
Dit alles moet, wat de feiten betreft, wel waar zijn, want in Trouw volgt dan nog een uitvoerige uiteenzetting in drie alinea's van "Kerk en Wereld-woordvoerder C. Coolsma", waarin het beleid van de combinatie "Kerk en Wereld-Sjaloom" in den brede wordt uiteengezet en verdedigd.
ONRUST
Van de onrust, die hierover in pers, radio en kerk is ontstaan, zal nu zo langzamerhand een ieder wel het nodige hebben gehoord. De kranten hebben niet gezwegen. Om een voorbeeld te geven: Het Utrechts Stadsblad. een advertentieblad, dat in Utrecht en tot in de wijde omtrek huis aan huis wordt verspreid in een gegarandeerde oplage van 165000 exemplaren, stond op de eerste bladzijde met grote koppen de oproep: "Hervormden: "Komplot" afgelasten, anders geen kerkgeld". Een exemplaar van dit blad heb ik aan ds F. H. Landsman, de secretaris-generaal onzer kerk doen toekomen. Dan weet hij uit de eerste hand, wat er alzo over onze kerk aan naars is gespuid. En ook over hem. In Utrecht en omliggende plaatsen staan onze kerk en haar secretaris-generaal er weer gekleurd op.
De golven van onbehagen liepen daarom zo hoog op, omdat deze actie van Kerk en Wereld, een instituut van onze kerk, opzettelijk politiek-links was gericht.
De openheid, die 70 vaak met luide stem wordt verkondigd, was duidelijk een openheid naar links.
Naar rechts was de deur hermetisch op slot.
Ir v. d. Graaf formuleerde het in De Waarheidsvriend o.a. aldus: "Deelname van de fractieleiders van de rechtse partijen werd niet zinvol geacht. Een discussie zou dan toch niet tot een vruchtbaar resultaat leiden. Men ziet het dus, een links komplotje, die kosmokomplot. Verzet tegen de gevestigde orde, maar dan vooral de westerse gevestigde orde, is het centrale thema. De kerk gaat de schijnwerpers zetten op onze samenleving, echter vooral niet onder een christelijke belichting, maar onder een rode belichting. En dan vooral niet kijken naar de communistische landen, want dan is de aardigheid er gauw af. Neen, samen links en dan ook alléén maar links. Geen christelijke pottenkijkers erbij. Dan is het tenminste echt een komplotje."
Tot zover Ir v. d. Graaf.
Wie dit een felle formulering vindt, moge weten, dat de hieven en telefoontjes, die in deze dagen door ons land gingen, nog héél anders van inhoud waren.
Veel agressiever! En hevig verbitterd!
EEN SPREKENDE KERK
In de oorlogsjaren werd de kerk, in haar strijd tegen het moderne heidendom, onverwachts een sprekende kerk, die bijna anderhalve eeuw had gezwegen, ging plotseling aan het getuigen. Ze moest met ons volk in nood komen om het eindelijk te leren.
Het was een spreken aan de bovenkant. In de top.
Door de synode. En de kerk beneden, op het grondvlak, werd geroepen een echo te geven op wat in de hoogte, door de synode, geroepen werd.
De laatste jaren heb ik het gevoel gekregen, dat wij als kerk onze tong hadden verloren. Wat zei onze synode nog, dat weerklank vond op het grondvlak der gemeenten? De energie verminderde zichtbaar. De kerkgang liep hier en daar sterk achteruit. Het geloof verzwakte en het ongeloof kwam op, veldwinnend, benevelend, onheilbrengend.
In de laatste weken gebeurt nu opeens iets vreemds.
Misschien is het incidenteel, snel voorbijgaand, een vleugje, meer niet. Maar het is er, en we signaleren het duidelijk: De kerk wordt weer een sprekende kerk. Maar nu niet in de eerste plaats, en voorop, de synode. Want wat de synode en haar moderamen in deze dagen zei, bleef voor velen binnenskamers. Het kwam althans niet met grote koppen in de krant. Het kwam ook niet op het scherm van de beeldbuis met de nodige toelichting voor televisie en radio er bij.
Wellicht is dit wijze tactiek geweest. Wie zal het zeggen?
Maar wat wel duidelijk was: nu ging de kerk op het grondvlak spreken en ze deed het zo duidelijk, dat het resultaat niet is uitgebleven: Het linkse Kosmokomplot is afgelast. De manifestatie in Driebergen gaat niet door.
Men kan er op rekenen, dat de kerk nu gezien heeft, wat haar spreken op het grondvlak vermag.
AGITATIE?
Ds F. N. M. Nijssen, predikant bij Kerk en Wereld, sprak in dit verband van agitatie. Men kan dit hoogst merkwaardig noemen. Van links komt actie op actie.
Van links komt een bundeling van krachten, waarbij men de rechterzijde van zijn eigen kerk opzettelijk buitensluit. In de wandeling noemt men dit tegenwoordig "polarisatie". Men bedoelt er dan mede, dat twee groepen met opzet als tegenstanders tegenover elkaar worden gezet. Ieder in zijn eigen bunker. Ieder in eigen loopgraaf. Precies, zoals Kraemer dit niét wou. Men hanteert dan graag richtingswoorden als progressief tegenover conservatief. Of: links tegenover rechts. Maar kan men verwachten, dat, als de een in de loopgraaf gaat, de ander dit niet doet? Als de een tot akties overgaat met aktiemodellen, aktiemateriaal en aktiecentrum (Kerk en Wereld), wat moet de ander daar dan van denken? Wat zijn dat voor aktiemodellen? Hoe worden die in een weekeinde aangeleerd? Worden die speciaal op zondagmorgen vertoond, als de gemeente geacht wordt naar de kerk te gaan?
Agitatie? Maar mogen de lidmaten der kerk dan niet mondig zijn? Mogen alleen de medestanders en partijgenoten van Kerk en Wereld mondig zijn en demonstreren en betogen, en de anderen, die weggedrukt worden, zeer bepaald niet? Prof. Niftrik zou zeggen: Kom nou!
OPENING VAN ZAKEN
Het moderamen onzer synode zal nu stellig volledig opening van zaken moeten geven. Als we de berichten goed hebben begrepen, heeft dit moderamen de leiding van Kerk en Wereld er toe gebracht, het Komplot af te gelasten. Sjaloom zou dit Kerk en Wereld kwalijk nemen en zich verstoord hebben teruggetrokken.
Ds Nijssen zou, als we hem goed hebben begrepen, noodgedwongen de zaak hebben gestopt, niet om de zaak zelf, niet om de inhoud van wat er stond te gebeuren, maar alleen vanwege de gebreken in de organisatie.
Al deze conclusies neem ik gaarne terug, als we dan maar een volledig rapport ontvangen van wat er zich in deze dagen op hoog niveau heeft afgespeeld. De kerk moet dit weten. De mondige gemeente, die moet meebetalen, wil ook meespreken. Ze wil ook weten, wat er met haar geld en gaven wordt gedaan. Ze wil ook weten, wat er mede uit haar naam in stilte wordt besproken, beraadslaagd en besloten. Anders blijft de polarisatie. En (we weten het uit de natuur): anders komt er onweer en ontladen de polen zich. De onweerswolken groeien zichtbaar. Het kan zwaar weer worden. Een blinde, die het niet ziet. Een dwaas, die er mee spot.
DE STICHTING KERK EN WERELD
Bij de tot standkoming van de kerkorde en de uitvoering ervan is dezerzijds met klem gewaarschuwd tegen het in het leven roepen van "stichtingen". Een stichting is altijd een gevaarlijke zaak, als ze niet angstig-secuur is gevormd en geregeld. Een stichting is erger dan een vereniging. Ze heeft geen ledenvergadering, die het bestuur tot de orde kan roepen. Een stichting is doorgaans een instelling, die een eigen leven leidt, een eigen koers vaart en zich van niemand iets behoeft aan te trekken.
In onze kerk hebben we diverse stichtingen. Ik noem het IKOR. Voorts: De stichting mechanische administratie. Dan: Kerk en Wereld. Moet ik herinneren aan de vele zorgen, die zulke stichtingen op velerlei gebied onze synode hebben gegeven? Of liever en vooral: aan onze kerk? Hoofdbrekens genoeg.
Om bij Kerk en Wereld te blijven: dit instituut staat met zovele woorden in de Ordinantie voor het Apostolaat. Als u het nog niet wist: Kerk en Wereld heeft tot taak de verbreiding van het Evangelie; de scholing voor de arbeid onder hen, die van het Evangelie en van de Kerk zijn vervreemd. Geen evangelist kan worden benoemd, als Kerk en Wereld niet mee instemt enz. (Ord. 4, art. 22, 23, 26, 31, 32).
Mag ik vragen, dat Kerk en Wereld als instituut voor het apostolaat volledig uit onze kerkorde wordt geschrapt en dat de kerk elke band met dit instituut verbreekt, als de relatie tussen beide niet anders wordt geregeld? We kunnen toch niet altijd van "bedrijfsongevallen" blijven spreken? Wat er nu gebeurd is en waarvan, als ik het goed begrijp, men geen spijt heeft (anders dan om de onvoldoende organisatie), geeft een groot onbehagen, als we aan de toekomst denken.
Wat gaan ze nog meer (en dan organisatorisch perfecter) op stapel zetten? Een nog steviger Komplot?
Graag de nodige informatie.
DE NOOD DER PREDIKING
In verband met de financiële zorgen om de computer is er van synodewege veel geschreven. De nood der financiën was groot. Het had geen zin die langer toe te dekken.
Over de eigenlijke nood der kerk, de nood der prediking, wordt minder gepubliceerd. Billy Graham heeft ook onze kerk in het publiek op haar verzuim gewezen. We zijn te slap, te weinig bewogen, te geestelijk arm. Waar is ons geloof? We zouden iets als een kruistocht moeten houden. Geen kruistocht om de wereld te bekeren, maar, voorlopig, om de kerk zelf te bekeren en haar op te roepen haar geloof in Jezus Christus opnieuw, en met vreugde en kracht, te belijden.
Niet zo vrijblijvend en lamlendig als het nu door velen onzer gebeurt. Zullen we allen de hand niet in eigen boezem moeten steken, als het gaat over ons geloof, onze kerkgang, ons bijbellezen, ons gebed, ons offer voor de zaak des Heren? Het ebt in het leven van alle kerken. Er is een ingezonkenheid, waaraan men gewend raakt. Er is een afval en verkilling, die velen niet meer verontrust en waar ze met gemak en zonder veel zorgen over spreken. Of men het gelooft of niet: we kunnen acties voeren om de financiële nood te lenigen, maar als er geen oog is voor de geestelijke nood, is alles vergeefs. Dan staat de uitkomst vast.
SANCTIES
In dit verband moet over sancties een eerlijk woord worden gezegd. Vergis u niet: ik bedoel geen sancties, die de synode zou kunnen nemen tegenover onwillige gemeenten, maar juist omgekeerd: sancties van de gemeenten tegenover de bepalingen der synode en der kerk. Het is het moderamen der synode bekend, wat ik bedoel. Het heeft er brieven over ontvangen, die ik in afschrift ken, omdat ze me werden toegezonden.
Het heeft ook met zoveel woorden in het Utrechts Stadsblad gestaan. Het kwam ook op in andere gemeenten.
De gemeenteleden kunnen t.z.t. de financiële kraan dichtdraaien; als ze er van overtuigd zijn, dat hun geld voor subversieve en ongewenste doeleinden kan worden besteed. We kunnen dan van hogerhand bepalen, wat bijv. voor de Generale Kas moet worden betaald, maar als de gemeenteleden dit nu niet doen?
De kerkorde is zo gewijzigd, dat er nu het antwoord is: Dan krijgt zo'n gemeente geen approbatie op een beroep, in geval van vacature. Daarop reageert de kerk op diverse plaatsen al met de tegenactie: Dan keuren we als classis toch zo'n beroep goed. En ja, wat dan? Tegenwoordig zijn er diverse kerkeraden, die (ze noemen dat experimenteel) aan de synode berichten: we houden de kerkorde niet.
Met het gevolg, dat er 'niets gebeurt en men van hogerhand ( men kan blijkbaar niet anders) deze opzettelijke ongehoorzaamheid maar laat voor wat ze is.
Maar, als men de ene groep straffeloos ongehoorzaam kan laten zijn, kan men de andere groep niet met maatregelen dreigen, als welke in de dagen van Afscheiding en Doleantie werden gehanteerd. We konden in de eerste jaren van de "Raad van Beheer" nog sancties op het niet-betalen toepassen, in feite gaat dat in onze dagen niet meer. Ook niet na de kerkordelijke formulering van deze strafmaatregel. Men kan nu eenmaal niet van een rechtse groepering vragen, wat men bij een linkse groep over zijn kant laat gaan. Ongehoorzaamheid aan de ene kant en dit zonder blikken of blozen door ambtelijke vergaderingen roept als vanzelf aan de andere kant soortgelijke ongerechtigheden op.
Geen misverstand a.u.b. Men kent mij als iemand, die voor de handhaving van het kerkrecht zonder reserves opkomt. Ik ben een verklaard tegenstander van wanorde en chaos in de kerk, een vijand van kromme wegen en onverantwoord geknutsel. U moogt dan ook aannemen, dat bovenstaande sancties door de gemeenten, die de synode tot een fermer en forser handelen zouden willen aansporen, en door de classes zelf zijn bedacht. Het heeft geen zin dit te verbergen. Als we de narigheden wegstoppen, gaat de ziekte toch door.
Want ziek is onze kerk en ons kerkrecht en onze tucht. Of twijfelt u daar nog aan?
De kerken van Klein-Azië en Noord-Afrika zijn door lauwheid te gronde gegaan, de apostel Johannes en de kerkvader Augustinus ten spijt. Gods kerk ging niet ten onder, dat niet. Ze dook weer op in andere delen van de wereld. Maar in de genoemde streken kwam ze om. Ze had niet anders verdiend.
Hoe lang gedragen we ons nog als de gerusten te Sion? Hoe lang stellen we ons, polair, nog als twee, tegenstrijdige richtingen op? Zouden we eindelijk, terwijl de gehele wereld ontredderd is, de les der geschiedenis niet haastig moeten leren? De les van het verleden.
De les van de rampspoeden in de wereld. De les van de groeiende haat tussen rassen en volken. De les van het kerkelijk verval, nu men in naam van onze kerk zonder veel moeite kan zeggen, dat God dood is, dat dood dood is en nu men het evangelie, waarvoor Paulus en andere apostelen hun leven hebben gegeven, als verouderd beschouwt?
Naar aanieiding van dit artikel maak ik nog de volgende opmerkingen.
1. Blijkens de mededelingen van prof. Van Itterzon en berichten in andere perspublicaties was het Breed Moderamen van de Ned. Herv. Kerk reeds lang te voren geheel op de hoogte van opzet en doel van het Kosmocomplot. Greep het nu alleen in onder de druk van de storm van kritiek die overal in de kerk losbarstte? M.a.w. was zijn beslissing meer een kerkpolitieke dan een principiële?
2. In de Herv. Kerk opereren een groot aantal instanties: "raden", "commissies" enz.
Sommige daarvan hebben ter kwader ure de vorm van een "stichting" gekregen. D.w.z. ze leiden t.o.v. de kerk een zeer zelfstandig bestaan. Ze zijn tot op grote hoogte autonoom en autark. "Kerk en Wereld" is zo'n stichting. En wanneer zo'n stichting in handen komt van een of andere groep kan ze zelfs tégen de Kerk, ten diensten waarvan ze in het leven werd geroepen, opereren en zo meewerken aan haar ontbinding.
3. Van welke "geest" kosmocomplot een manifestatie is blijkt duidelijk uit een uitspraak van een van de organisatoren ervan in een televisiegesprek. Deze - het was Reckmann van de Sjaloom-groep - verklaarde dat hij en de zijnen geen kerk meer wilden waarin over bekering, wedergeboorte en rechtvaardiging uit het geloof gesproken wordt. Zij wilden een kerk van daden.
En dat zijn zo nodig daden van geweld en revolutie.
4. Een ander "orgaan" van de Ned. Herv. Kerk, waarin bovendien ook andere kerken - o.a. de Gereformeerde - participeren, is het "Ikor". Ook dit "orgaan" is een "stichting".
Volgens prof. Van Itterzon ruïneert "Ikor" de kerk. Ze is geheel in handen van de ultra-linkse groepen in de kerken.
5. Het "Ikor" heeft dan' ook trouw geprobeerd de "schade" die het kerkvolk leed door het niet doorgaan van kosmocomplot goed te maken. Het "Ikor" zond nl. op zondag 19 september van 10-12 uur een programma uit in verband met de vredesweek in de aankondiging waarvan het volgende werd gezegd: "In de studio (is) een panel o.l.v. dr Jan Kooiman, dat zal proberen na te gaan hoe de vraagstukken van oorlog, vrede en gerechtigheid op het plaatselijke vlak kunnen worden aangepakt. Vertegenwoordigers van de actiegroepen die op Kosmocomplot II hun zegje niet hebben kunnen doen, hun vragen niet hebben kunnen stellen, zijn in de studio uitgenodigd."
6. Wat in dit programma aan de orde kwam, wordt o.a. getypeerd door de opmerking van één der participanten dat het Nederlandse leger moet verdwijnen en dat sabotage daarvoor een probaat middel is. Men kan b.v. heel goed tanks in de lucht laten vliegen.
7. Wat we van het "Ikor" te wachten hebben werd onlangs door de directeur ervan, dr W. J. Koole, op een persconferentie aldus omschreven: "We leven in een tijd - waarin wij ons zullen moeten heroriënteren ten aanzien van het evangelie. Dat zal tot gevolg hebben, dat het IKOR-CVK nog minder populair, nog controverseler en nog onaangepaster zal worden, maar dat hoort nu eenmaal bij het evangelisch omroepwerk."
8. Het is duidelijk dat wie in de kerk niet gesproken wil hebben van geloof, bekering, rechtvaardiging uit het geloof de band met de gemeente van Christus heeft doorgesneden.