Veranderende zorg stelt diaconie voor uitdagingen
2013-09-21
In onze samenleving is een stormachtige wind van verandering opgestoken. Er gaat de komende jaren veel veranderen op het gebied van zorg en welzijn en als diaken en diaconale gemeente zul je dat gaan merken. Door je goed voor te bereiden kun je als kerk in de toekomst beschutting bieden aan mensen die in de kou komen te staan.- Jaargang 57
- nummer 18
Het ideaal van de verzorgingsstaat is onbetaalbaar, onbestuurbaar en fraudegevoelig. Wil die zorg in Nederland betaalbaar blijven, dan moet het snel anders.
Omdat de zorg een ingewikkelde wereld is, volgt hier eerst een beschrijving van hoe de zorg in Nederland globaal geregeld is. Ons stelsel van zorg en welzijn bestaat ruwweg uit drie grote wetten:
- De Zorgverzekeringswet (Zvw)
Deze wet stelt een basiszorgverzekering verplicht, die de standaardzorg van bijvoorbeeld huisarts, ziekenhuis of apotheek dekt. Het gaat om kortdurende zorg gericht op genezing.
- De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)
Deze wet gaat over langdurige zorg en onverzekerbare medische risico’s. Denk aan wassen en aankleden voor mensen in een rolstoel of aan verzorging in een verpleeghuis. Beleid en aansturing vindt plaats vanuit de landelijke overheid. Elke Nederlander betaalt mee via de loonheffing. Vergoeding kan op twee manieren: via zorg in natura of via het persoonsgebonden budget (pgb).
- Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
De Wmo markeert de hervorming van de verzorgingsstaat. Hét thema van de Wmo is ‘meedoen’. Beleid en uitvoering vindt plaats vanuit de burgerlijke gemeente. Burgers moeten weer voor elkaar gaan zorgen. Deze wet is er niet alleen voor zieken en gehandicapten, maar is juist ook bedoeld om gezonde mensen in beweging te brengen. Noaberschap anno 2013.
De komende tijd wordt de zorg dichter bij de burger georganiseerd. Er zijn drie grote gebieden die overgaan van de landelijke naar de burgerlijke overheid:
- De AWBZ. Grote delen van de AWBZ gaan de komende jaren over naar de Wmo.
- De Jeugdzorg. Dit betreft een enorme takenpakket met onder meer de jeugdbescherming, jeugd GGZ en jeugdreclassering. Kijk voor meer info op www.voordejeugd.nl.
- De Participatiewet. Onder deze opvolger van de ‘Wet werken naar vermogen’ vallen onder meer de wet werk en bijstand, de sociale werkvoorziening en een gedeelte van de Wajong.
Met deze overgang krijgt de burgerlijke gemeente een enorme taakverzwaring. Tegelijkertijd wordt flink bezuinigd. Is dat niet te veel ineens? Zijn de burgerlijke gemeenten hier wel klaar voor?
Het risico is groot dat veel mensen op de tocht komen te staan. Een gewaarschuwde diaconie telt voor twee.
Keukentafel
De plaatselijke gemeente heeft de plicht om haar inwoners te helpen volwaardig te participeren in de maatschappij. Daarbij zal nadrukkelijk eerst gekeken worden naar wat iemand zelf kan met behulp van zijn of haar netwerk. Dit gebeurt in het zogenoemde ‘keukentafelgesprek’. Vervolgens komen algemene en collectieve voorzieningen zoals een maaltijdservice, boodschappendienst of regiotaxi in beeld. Als laatste wordt gekeken naar eventuele individuele voorzieningen, zoals een rolstoel, woningaanpassing of hulp in de huishouding. Voor die laatste categorie betaal je meestal een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.
Met zo veel veranderingen op komst is het belangrijk dat je als diaconie een goed beeld hebt van wat er gebeurt op diaconaal vlak. Benut daarvoor je eigen ervaringen en observaties. Volg regionale bladen om te lezen wat er speelt in je omgeving. Praat met sleutelfiguren en bewoners uit de buurt. Overleg met andere ambtsdragers, de evangelisatiecommissie, ‘zusterhulp’ en andere vrijwilligers om te inventariseren wat men tegenkomt aan gevraagde en aangeboden hulp. Gebruik zo’n moment ook gelijk om kennis en ervaringen met elkaar uit te wisselen en om elkaar te bemoedigen en te ondersteunen.
Als diaconie hoef je niet alles zelf te doen. Veel leden van de gemeente zijn op de één of andere manier al actief. Breng deze bijeen in een diaconale werkgroep. Zo bundel je kennis en kunde.
Wat kun je doen?
Als kerk zijn we onderdeel van de samenleving. Wat kun je als diaconie nu doen? Er zijn diverse vormen van steun waar je aan kunt denken:
- Aandacht vragen voor bepaalde nood en projecten via (lokale) media en de (lokale) politiek.
- Concrete activiteiten starten of bestaande lokale initiatieven versterken.
- Projecten in de samenleving financieel steunen.
Enkele concrete mogelijkheden:
Je kunt aanschuiven bij het ‘keukentafelgesprek’. Samen hoor je meer en op die manier zou je kunnen meehelpen om alles aan bod te laten komen. Voor de ander is dit een grote steun.
Organiseer een formulierenbrigade of klussenbrigade waar mensen binnen en buiten de gemeente een beroep op kunnen doen.
Houd per e-mail mensen in de wijk tweewekelijks op de hoogte van het reilen en zeilen van de wijk (en buurt). Dit versterkt de onderlinge betrokkenheid en zorg.
Zorg voor een map voor nieuwe diakenen waarin kennis wordt overdragen.
Ken de sociale kaart van je plaats.
Werk bewust aan het vergroten van het diaconale besef en de inzet van de gemeente.
Geef regelmatig voorlichting over diaconale ontwikkelingen.
Wees creatief.
Formuleer duidelijke richtlijnen en communiceer deze regelmatig naar de gemeenteleden.
Ga er niet van uit dat men wel weet hoe de diaconie werkt!
Ken je mantelzorgers en ondersteun deze waar nodig.
Signaleer knelpunten bij de (lokale) politiek. Denk naast de christelijke partijen ook eens aan de SP.
Maak kennis met initiatieven om netwerken van mensen te versterken, zoals SONO van KMW/De Driehoek of de Eigen Kracht Centrale.
Werk zo veel mogelijk samen, bijvoorbeeld in een diaconaal platform en met lokale organisaties als Present, Hip, Schuldhulpmaatje en de Voedselbank. Stimuleer de inzet van gemeenteleden.
Wil je meer ideeën en voorbeelden, lees dan het praktische boekje Kerk voor de buurt van René van Loon en kijk op www.diaconaalsteunpunt.nl/Wmo.
Derk Jan Poel werkt voor het Diaconaal Steunpunt.
Dit artikel is een geschreven naar aanleiding van een serie bijeenkomsten in februari over het regeerakkoord en de diaconie.
| Oplocatie zal de komende tijd in samenwerking met de Centrale Diaconale Commissie van de NGK en het Diaconaal Steunpunt Gereformeerde Kerken regelmatig aandacht besteden aan het werk van de diaconie. |