Ladders naar de hemel
2014-07-12
Weinig kunstwerken beelden de hemel of de nieuwe hemel en aarde uit, maar het verlangen naar de hemel krijgt wel in vele vormen gestalte. Jan Pieter Gootjes maakte al meer dan twintig Jakobsladders van verschillende materialen.- Jaargang 58
- nummer 14
In deze meditatie beschrijft hij hoe dat thema bij hem ging leven en hem nog steeds inspireert.
Bij het sterfbed van mijn moeder zie ik een beeld verschijnen.
Ik sta in de beperkte ruimte van haar kamer, zie het bed, haar hoofd op een kussen. Moe, doodmoe is ze. Uitgeput.
Terwijl de laatste zucht haar lijf verlaat, zakt mijn moeder terug in het kussen. De stilte is intens. Boven haar maakt het plafond een wijkende beweging, de engte breekt open en er ontstaat een hoge ruimte.
Boven het sterfbed van mijn moeder zie ik een beeld verschijnen.
Toen kreeg Jakob een droom. Hij zag een ladder die op de aarde stond en helemaal tot in de hemel reikte en daarlangs zag hij Gods engelen omhooggaan en afdalen.
In het atelier ga ik aan het werk.
Steen, uitreiken, tasten naar verbinding, zoeken naar omhoog. Twijfel omringd door een onbekende lichtheid.
Het beeld van de Jakobsladder ontstaat.
God daalt af, gaat naast Jakob staan en maakt zich bekend als de Heer, de God van zijn vader en grootvader. Hij belooft hem een nieuwe toekomst: Ik zal je overal beschermen.
‘Ik ben de HEER, de God van je voorvader Abraham en de God van Isaak.
Het land waarop je nu ligt te slapen zal Ik aan jou en je nakomelingen geven. Je zult zoveel nakomelingen krijgen als er stof op de aarde is: je gebied zal zich uitbreiden naar het westen en het oosten, naar het noorden en het zuiden. Alle volken op aarde zullen wensen zo gezegend te worden als jij en je nakomelingen. Ikzelf sta je terzijde. Ik zal je overal beschermen, waar je ook heen gaat, en Ik zal je naar dit land terugbrengen tot Ik gedaan heb wat ik heb beloofd.’ Met zijn hoofd op de steen, in zijn slaap, komt hij tot overgave. Jakob zet de volgende morgen de steen overeind.
Doopt zijn kussen tot een gedenkplek.
Betel noemt hij deze plek: Huis van God.
Jakob droomt een ladder, het symbool voor de verbinding tussen hemel en aarde. ‘Soellam’ is het Hebreeuwse woord hiervoor: omhoog heffen, verheffen.
Bij het sterfbed van mijn moeder zag ik een beeld verschijnen.
De maanden hierna groeit het beeld onder mijn handen. Het blijft niet bij één beeld. Een serie beelden rond het thema Jakobsladder ontstaat.
Een leger ladders. Bij een aantal Jakobsladders vraag ik een dichter te reageren op het werk. Ria Borkent is er
één van. Ze stuurt me het volgende gedicht:
Hemelsteen
Mijn gladde ronde kiezel uit Dieppe, rood geaderde uit Cyprus, gele kei van de zandhoogten van Massada, zware grijze met witte strepen meegevoerd uit de sneeuwbermen van Canada – Geen heeft een mast gedragen als dit Steenschip van Jakob. Een mast vol witte zeilen, droomde hij, het wapperde in de nacht het hekwerk van de ladder op en af tot aan de blote sterren en nog verder En God zei zacht: ik ben erbij, vannacht en alle dagen van je reis. Ik ben in jouw werkelijkheid en er zijn altijd engelen om je heen, die mij aan jou herinneren Aha van Jakob, blijf in mij klinken bij elke steen die mij gaat vinden.
Het Platform Kerk en kunst organiseert van 6 september tot 15 november 2014 een thema-expositie.
Deze zal plaatsvinden in de Grote Kerk van Apeldoorn met als thema ‘hemel en aarde’. Op 27 september van 13.00 -16.00 uur is er een feestelijke opening met boeiende sprekers en ruime tijd voor ontmoeting en het bekijken van de kunstwerken. Daarna is de kerk ieder weekend geopend voor bezoekers en wordt het bijgebouw druk gebruikt voor allerlei bijeenkomsten.
Jan Pieter Gootjes (1950) is beeldend kunstenaar. Er ontstaan nog steeds beelden vanuit het thema ‘Jakobsladder’ in zijn atelier, in brons, eikenhout en van verchroomd staal. Daarnaast werkt hij het thema ook uit in houtdrukken, sieraden en reliëfs in lood. HOPE, een thema over de ziel, is Gootjes’ meest recente onderwerp. Rond dit thema maakt hij film, foto, reliëf en geluid.
Het werk van Gootjes is te zien op een solotentoonstelling in de Grote of Jacobijner Kerk te Leeuwarden van 14 juni tot en met 12 september 2014. Tegelijk met de tentoonstelling in Leeuwarden heeft Jan Pieter Gootjes van 21 juni tot 16 augustus een solotentoonstelling in Galerie Bibliotheek Zelhem, Burg.
Rijpstrastraat 4 in Zelhem. Op deze tentoonstelling is een twintigtal Jakobsladders te zien.
Zie ook www.janpietergootjes.nl.
Ria Borkent (1950) is dichter. Ze schrijft kerkliedteksten, gedichten bij nieuwsfoto’s, stadsgedichten en koorteksten. Haar bekendste koorwerk bestaat uit de dertien liedteksten van het Paasoratorium ‘Het Lam dat ons doet leven’ (1998, componist Dirk Zwart), dat in 2014 voor het zeventiende achtereenvolgende jaar op allerlei plaatsen werd uitgevoerd.
De afgelopen 25 jaar heeft Borkent bijgedragen aan de ontwikkeling van het kerklied. Zowel het nieuwe Liedboek als het Gereformeerd Kerkboek nam werk van haar op.
In 2011 werd haar Matteüs Passie (Bachs Matthäus Passion in Nederlandse vertaling) uitgevoerd in het Concertgebouw in Amsterdam en in een aantal kerken. De tvregistratie hiervan werd op Goede vrijdag in 2011 en 2013 door de EO uitgezonden.
Als stadsdichter van Apeldoorn 2012 en 2013 zag ze haar werk op straat liggen, onder meer op bruggen over de Grift.
Zie ook www.riaborkent.nl.
Deze bijdrage kwam tot stand met dank aan Margreet Hengelaar-Rookmaker, kunstkenner en oprichter van ArtWay.eu.