De dood te slim af
2014-05-31
Na het lezen van dit boek kun je denken het script te hebben gelezen van een nieuwe sciencefictionfilm. Het boek gaat over de technologische ontwikkelingen in de geneeskunde en die zullen, aldus auteur Doeke Post, de geneeskunde op termijn fundamenteel veranderen.- Jaargang 58
- nummer 11
Een voorbeeld: er wordt gewerkt aan zogenoemde scanbots, minuscuul kleine robots die in de bloedbaan kunnen worden ingebracht en die het lichaam van binnenuit scannen op bijvoorbeeld onrustige cellen. Scanbots kunnen onder meer gebruikt worden om kanker vroegtijdig op te sporen.
Een ander voorbeeld: een 3D-printer die nieuwe organen en botten print en zieke lichaamsdelen kan vervangen.
Of wat te denken van een blinde patiënt bij wie cameraatjes in de oogkassen worden geplaatst. De cameraatjes worden verbonden met chips achter in de oogholte, die vervolgens worden verbonden met de visuele schors in de hersenen, waardoor de patiënt weer kan zien, zij het wel in zwart-wit.
Het boek geeft een fascinerende inkijk in deze ontwikkelingen. Veel van deze ontwikkelingen vinden nu nog plaats in laboratoria en het is de vraag wat daarvan uiteindelijk in de praktijk van de geneeskunde zichtbaar zal worden.
Maar Post maakt aannemelijk dat het op veel gebieden niet bij sciencefiction zal blijven. Hij spreekt in dit verband over een technologische revolutie die voor de deur staat.
Obsessie
Naast het benoemen van de positieve kant van deze ontwikkelingen plaatst de auteur enkele kritische kanttekeningen, vooral bij de maatschappelijke en ethische gevolgen. Post wijst op het gevaar van een eenzijdige nadruk op de technologische benadering van ziekte en geneeskunde, waarbij wat hij noemt de ‘sociale theorie’ wordt verwaarloosd.
Het lijkt erop dat elke aandoening technisch oplosbaar is, terwijl aan het ontstaan van ziekte ook veel maatschappelijke factoren ten grondslag liggen. Denk aan ziekte als gevolg van sociale status, armoede, milieuvervuiling en slechte leefgewoonten.
Post stelt dat die eenzijdige nadruk op technologische mogelijkheden is gestoeld op een verwachtingsgeloof, een onbegrensd geloof in de mogelijkheden van de toekomst, dat tot uiting komt in een obsessie voor perfectiegeneeskunde.
‘Zou het komen omdat de mens een nieuw houvast zoekt nu de religie een maatschappelijke teruggang maakt’, vraagt hij zich af.
Het uiteindelijke doel is de creatie van de onsterfelijke mens. Of die onsterfelijke mens er snel zal zijn, valt te betwijfelen, maar de geleerden zijn het er wel over eens dat een mensenleven in de toekomst spectaculair zal worden verlengd. De voorspelling is dat we aan het eind van deze eeuw een levensverwachting van 150 jaar hebben.
Post bekritiseert daarbij de overheid, omdat die de maatschappelijke gevolgen van de medisch-technologische ontwikkelingen negeert.
Elimineren
Post plaatst ook ethische kanttekeningen.
Door het geknutsel met leven, zoals hij het noemt, lijkt de mens een ‘verbeterde soort’ te willen maken.
Hij verwijst hierbij naar het transhumanisme, dat ervan uitgaat dat de menselijke ontwikkeling gestuurd kan worden door bijvoorbeeld veroudering te stoppen, meer kunstmatige intelligentie toe te passen en kunstmatig geproduceerde nieuwe weefsels en organen te gebruiken. Genetische screening biedt de gelegenheid om alles wat afwijkt vroegtijdig te elimineren.
De ethische vraag die zich opdringt is of we de mens die niet perfect is dan nog als gelijkwaardig beschouwen.
Post vreest dat als er geen kritische reflectie plaatsvindt en er geen grenzen worden gesteld, het mens-zijn en de techniek zo verweven raken dat de morele oordelen over het mens-zijn en de menswaardigheid eenzijdig worden bepaald door de techniek.
Het boek maakt ook (weer) duidelijk dat bij discussies over medische ethiek botsende mensbeelden een rol spelen. Enerzijds het beeld van de autonome, zelf beschikkende mens en anderzijds de mens als beelddrager Gods, een schepsel dat een bijzondere positie heeft in het geheel van de schepping. Post stelt dat bij het liberale wereld- en mensbeeld de autonome groei, de gerichte aanpak van levensduurverlenging en van reparatieve of manipulatieve geneeskunde veel meer zal worden geaccepteerd dan bij het mensbeeld dat is gericht op dat van de mens als beeld van God.
Door lezing van dit boek raak je doordrongen van de realiteit van wat er op medisch-technologisch gebied gaande is en wat de macht van de technologie vandaag de dag is. De door Post bepleite maatschappelijke en ethische discussie, mede vanuit levensbeschouwelijk perspectief, is nodig.
Post, D. (2013), De dood te slim af.
Bezinning op nieuwe medische technologie.
Meinema Zoetermeer. 222p. € 18,95.
René van Leeuwen is Lector zorg en zingeving aan de Gereformeerde Hogeschool en lid van de NGK Ede.