Laat het recht stromen als water
2005-09-23
Op 2 juli j.l vonden in diverse wereldsteden de Live8 concerten plaats, o.a. in Londen. Met genoegen heb ik die zaterdag zitten kijken naar allerlei artiesten die op hun eigen manier een bijdrage leverden. Sommigen kon ik minder waarderen. Mijn bewondering voor de rockband U2, hun muziek en hun gepassioneerde inzet, is opnieuw gegroeid.- Jaargang 49
- nummer 18
Toch heb ik me ook afgevraagd waarom dit enorm brede initiatief vanuit de seculiere hoek is opgekomen, en niet vanuit de wereldwijde kerk. Is de kerk nog steeds teveel bezig met 'charity' en niet met 'justice'? Juist de link naar de politiek die tijdens deze tweede ronde van Live8 zo naar voren is gekomen was nieuw. De Britse kerken waren actief betrokken bij Live8 (evenals bij Jubilee 2000 dat ijvert voor kwijtschelding van de schuldenlast van de armste landen, maar in Nederland viel er in 'onze kringen' van christelijke betrokkenheid bij deze kwesties helaas niet zoveel te merken.
Gerechtigheid
In de kerkdienst die ik op 3 juli bezocht hoorde ik geen woord over Live8 of onze verantwoordelijkheid als christenen tegenover een hongerende en aan velerlei ziektes lijdende wereldbevolking. Blijven we ons niet teveel bezighouden met geestelijke en binnenkerkelijke zaken, waarbij het materiële en het politieke gemakkelijk van ondergeschikt belang wordt geacht? En als ik even de lijn ondeugend doortrek naar de situatie met betrekking tot moslims in de samenleving: waarom hebben veel christenen er moeite mee om zich in te zetten voor moslims en een rechtvaardige behandeling van een bevolkingsgroep die nog steeds te gemakkelijk wordt gestigmatiseerd? Misschien willen ook zij geen charity, maar justice, gewoon niet meer als griezelige bedreiging of minderwaardige burgers beschouwd worden? De Britse islamkenner en Anglicaanse theoloog Colin Chapman stelt in een artikel over de achtergronden van het moderne terrorisme: 'Alongside our struggle for personal holiness, being salt and light in the world must mean fighting injustice wherever we find it.' Hongeren en dorsten naar gerechtigheid (Matteüs 5:6) is niet (alleen) een geestelijke bezigheid, maar moet zich richten op zoeken naar herstel voor de kapotte wereld om ons heen. Daarbij zullen we diepgaand moeten kijken naar politiek en geschiedenis, zonder al te snel met bijbelteksten en geestelijke verklaringen aan te komen.
Oudtestamentische profeten als Amos wonden er geen doekjes om: de mensen moesten hun manier van leven drastisch wijzigen, zodat het recht kon stromen. als water en de gerechtigheid als een altijd voortvloeiende beek (Amos 5:24).
Heilige onrust
U weet wellicht dat Bono, de leadzanger van U2, en nog twee bandleden christenen zijn. Toch blijven ze overeind staan binnen de rockwereld en zingen hun songs die zowel christenen als niet-christenen te denken geven, maar gewoon ook erg goed klinken. Ze willen niet in een bepaald (christelijk) hokje gestopt worden, en misschien is juist daarom hun bereik zo enorm groot, en kan hun boodschap in vele huiskamers en stadions klinken. De seculiere muziek-pers schenkt regelmatig aandacht aan het geloof van deze musici die zich daar totaal niet voor schamen. Ze staan met beide benen in de wereld en bewandelen niet bepaald de geijkte christelijke paden. Daarom zijn ze dan ook vaak door christenen bekritiseerd.
In een kerk passen ze niet meer, christelijke getto's benauwen hen.
Hun inzet voor medemensen in nood, waar ook ter wereld, is evenwel groot, evenals hun spirituele diepgang (men leze het boek Walk On van Steve Stockman, over de spirituele zoektocht van U2). Dat boek heeft me bijzonder geïnspireerd en tot nadenken gestemd over de manier waarop ik zelf christen wil zijn, temidden van islamitische, niet-gelovige of nog weer anders denkende wereldburgers.
En over de vraag hoe ik me meer kan inzetten voor vrede en gerechtigheid (justice) ver weg en dichtbij. De methode van Bono (die ooit met zijn vrouw een maand in een vluchtelingenkamp werkte) en Bob Geldof kan de armoede natuurlijk de wereld niet uithelpen, maar hun droom moeten we wel hoog in ons vaandel houden.
Amos droomde immers ook van recht dat vrijuit zou stromen als een rivier, en gerechtigheid die voor altijd zou voortvloeien als een beek? Treden u en ik uit onze veilige cocon, kruipen we uit onze vertrouwde schulp om vrank en vrij de wereld in te stappen, niet zoet gehouden maar juist voortgedreven en tot daden aangespoord door het visioen van een tijd zonder tranen en gebrokenheid?
Islam en gerechtigheid
Dat we dergelijke oproepen tot de inzet voor gerechtigheid ook tegen komen in de koran en bij moslimse theologen was betrekkelijk nieuw voor mij. Hebben we niet vaak de indruk dat de islam een liefdeloze godsdienst is die slechts aanzet tot onrecht en haat? Wereldwijd hebben veel moslims echter het idee dat het 'christelijke' westen, en dan met name de VS, de oorzaak is van veel onrecht in hun deel van de wereld. De uitholling van de eigen samenleving - westers of islamitisch - door consumentisme en hebzucht, kon echter wel eens een veel grotere bedreiging blijken te zijn. Toen het nieuws over de aanslagen in Londen de wereld over ging, zat ik meteen met mijn gedachten in Birmingham, waar ik een maand tevoren nog had rondgelopen in kerken en moskeeën. Daar werd een Europese consultatie gehouden over de impact van moslims op de West-Europese samenleving, georganiseerd door PLACE, een christelijk netwerk dat zich bezighoudt met het koninkrijk van God zoals het zichtbaar wordt in de grote steden van Europa.
PLACE wil zowel oecumenisch als evangelisch zijn. De consultatie was in nauwe samenwerking met de moslimgemeenschap in Birmingham georganiseerd, zodat we als Europese christenen niet alleen over, maar vooral ook met moslims in gesprek waren.
Over en weer hebben we van elkaar geleerd en elkaar verrijkt. Met name de aanwezigheid van professor Farid Esack was bijzonder, omdat hij hete hangijzers durfde aan te pakken.
Esack is een Zuid-Afrikaanse 'coloured' moslim die zich met vele anderen tegen het apartheidsbeleid heeft verzet, en binnenkort hoogleraar ethiek en religie aan Harvard University (VS) zal worden. Hij schreef o.a. een boek over islam, HIV en aids.
Moslims in de maatschappij
De situatie van moslims in het westen werd besproken, maar ook de problemen van christenen in islamitische landen.
Zetten we ons als moslims of christenen alleen in voor de rechten van onze geloofsgenoten? Zo kregen moslims evenals christenen kritische vragen op hun bord. Tijdens de consultatie is onder andere terug geblikt op het grote islamdebat in Rotterdam en de in Nederland ontstane situatie na de moord op Theo van Gogh.
Enkele politici van CDA en Labour (o.a. een moslima met hoofddoek!) gaven hun visie weer op het leven binnen een multireligieuze samenleving.
Het was ook boeiend om met elkaar een overwegend door Pakistaanse moslimleerlingen bevolkte middelbare school te bezoeken en met de leerlingen in gesprek te zijn over muziek, dans, moslim-zijn in de moderne tijd en leven in twee culturen.
De jongeren leidden ons zelf vol trots rond door hun school. De inzet van de docenten en van christenen in het schoolbestuur was enorm.
Tevens bezochten we een Anglicaanse kerk die zich bevindt tegenover een moskee, waarmee intensieve contacten bestaan. Vooral het jeugdwerk floreert en veel moslimjongeren komen zo op een positieve manier met de kerk en christenen in contact. De sociaal-
maatschappelijke inzet en betrokkenheid van deze kerk in een niet bepaald rijke wijk van Birmingham is enorm groot. En dat terwijl de vorige dominee nog uit de pastorie wilde verhuizen, uit angst voor de invloed van boze geesten uit de moskee op zijn kinderen. De recente aanslagen in Londen zullen dit werk vermoedelijk niet aantasten, maar des te meer de noodzaak en heilzaamheid ervan onderstrepen. Aan de opdracht om het recht te laten stromen als een rivier wordt hier gestalte gegeven.
Daardoor zijn we als deelnemers aan de consultatie zeker geïnspireerd om in onze eigen context te werken aan zinvolle relaties met aanhangers van andere religies.
One love, one blood
one life you got to do what you should
one life with each other
sisters
brothers
one life
but we're not the same
we got to carry each other
carry each other
(Uit de song One van U2, gezongen tijdens Live8)