'Dominee en ouderling kunnen ook niet alles…'
2005-12-02
In steeds meer gemeenten worden ze ingezet: psycho-pastorale hulpverleners (PPH'ers). Oftewel klaagpersonen. Omdat predikanten en ouderlingen tenslotte ook niet alles kunnen. 'Een ouderling die overdag auto's verkoopt weet 's avonds misschien niet precies welke psycho-pastorale zorg hij of zij moet geven aan een depressief gemeentelid.' - Jaargang 49
- nummer 23
DOOR MIRIAM DE ROOIJ
'Eigenlijk vind ik het geen mooi woord. Klaagvrouw. Het klinkt een beetje triest', vertelt 'tweedejaars' klaagvrouw Marrie van Dooren (62). 'Maar in de opleiding hechten ze wel aan de term. Omdat het woord aangeeft dat we geen professionals zijn èn omdat erin besloten ligt dat we mensen zijn tegen wie je aan kunt praten. Die luisteren. Bij wie je veilig bent. In dat opzicht vind ik het toch wel een geschikt woord.' Vorig jaar begon Marrie van Dooren aan de opleiding tot psycho-pastoraal hulpverleenster van de gelijknamige stichting PPH. Van Dooren, moeder van vier kinderen, oma en van huis uit verpleegkundige, is lid van de NGK in Heerde. In deze gemeenten worden geen PPH'ers ingezet; de pastorale zorg is in handen van de predikant en de ouderlingen.
Nog wel, want er wordt nagedacht over een nieuwe structuur van de pastorale zorg. Tot vreugde van Marrie van Dooren die een paar jaar geleden al aangaf via haar wijkouderling dat de pastorale zorg zou moeten veranderen.
'De predikant en de ouderlingen van een gemeente kunnen niet alles en zijn ook begrensd in hun tijd. Terwijl te veel gemeenteleden van deze personen alles verwachten.' Overigens is Van Dooren deze opleiding niet gaan doen omdat ze een officiële taak in de gemeente ambieert. 'Ik ben de cursus gaan volgen omdat ik interesse heb in mensen. Het leek me heel leuk en interessant.'
Geheimhoudingsplicht
In tegenstelling tot Heerde is in Emmeloord al bijna tien jaar een pastoraal team met PPH'ers actief. Het team bestaat uit vijf tot zes personen en valt direct onder de kerkenraad. Hulpvragen komen via predikant, ouderlingen of gemeenteleden bij het team terecht en worden, zolang er niet naar een specifiek persoon wordt gevraagd, onderling verdeeld. Ook komt het voor dat de hulpverleners worden ingeroepen om advies te geven aan ouderlingen of gemeenteleden in een concrete situatie. Een keer per jaar leggen de teamleden gezamenlijk verantwoording af aan de kerkenraad. Dat gebeurt vaak tijdens een van de eerste vergaderingen van het seizoen. Nieuwe kerkenraadsleden kunnen dan gelijk kennismaken met de PPH'ers. Het team komt ongeveer zeven keer per jaar bijeen en kan ook bij acute gevallen bij elkaar worden geroepen. Een PPH'er heeft geheimhoudingsplicht.
Na toestemming van een hulpvrager mag de problematiek in het team worden besproken, maar per se niet daarbuiten. Predikant en ouderlingen weten over het algemeen dat er contact is tussen hulpzoeker en hulpverlener, maar krijgen nooit de inhoud van de gesprekken te horen, tenzij de hulpzoeker natuurlijk daarover zelf vertelt.
'Probeer eens zus of doe 's zo'
Een van de psycho-pastorale hulpverleners van het eerste uur in Emmeloord is NGKgemeentelid Jannie van Es (53). Zij volgde halverwege de jaren negentig een van de eerste cursussen van de tweejarige opleiding van de Stichting voor Psycho Pastorale Hulpverlening.
'Tja, hoe gaan die dingen. Voordat ik ook maar iets van de cursus had gehoord, was ik eens benaderd om met een jongere uit onze gemeente een gesprek te hebben.
Ze voelde zich veilig bij mij. Ik denk omdat ze misschien zag dat ik begaan ben met mensen. Ik wil graag met ze meelopen, ook met de diepste dingen. Toen ik hoorde over de opleiding tot psycho-pastoraal hulpverlener, leek me dat heel interessant.
Juist vanwege het vele werk dat ik de gemeente tegenkwam.'
Tegenaan hikken
De meeste hulpverleners van het pastorale team in Emmeloord hebben de opleiding tot PPH'er afgerond. Terecht, vindt Jannie van Es. Immers, voor goede pastorale zorg is allereerst een gave nodig; maar de bagage van een psycho-pastorale opleiding is voor haar even belangrijk geweest. Jannie van Es, moeder van drie volwassen kinderen en verpleegkundige in de thuiszorg: 'Vóórdat ik de opleiding had gedaan, begon ik tegen iemand die in de problemen zat nog weleens verhalen van anderen te vertellen.
Joh, die en die hebben ook dit en dat beleefd. En gaf ik allerlei oplossingen: probeer eens zus of doe 's zo. Dat zal ik nu nooit meer zomaar doen. Het mooiste is als mensen zelf inzicht in hun problemen krijgen en zich ideeën vormen hoe ze ermee om kunnen gaan. Dat doe je door te luisteren en de goede vragen te stellen.' De opleiding van de Veenendaalse Stichting voor Psycho Pastorale Hulpverlener duurt twee jaar. Het eerste jaar is voornamelijk theorie, en behalve tien cursusdagen waarvan er ten minste acht moeten worden bezocht, dient er veel te worden gelezen en zijn er opdrachten (Van Es: 'Best heel pittig. Maar het ging erin als koek. Zó interessant allemaal'). Het tweede jaar bestaat uit acht dagen waarvan je er twee mag missen.
Dit jaar staat vooral in het teken van praktijkervaring en praktische kennis opdoen.
Aan de orde komt bijvoorbeeld: hoe voer je een gesprek, hoe stel je vragen, hoe koppel je terug, met welke frequentie voer je gesprekken met een hulpzoeker enzovoorts.
Sinds kort is er ook de mogelijkheid om een derde cursusjaar te volgen, de verdiepingscursus.
Om aan het tweede jaar deel te mogen deelnemen, moeten de cursisten toestemming hebben van hun kerkenraad. Immers, het is de bedoeling dat ze in de gemeente een plek krijgen en niet 'in het wilde weg aan de slag gaan'. Jannie van Es: 'Dat was destijds voor mij geen probleem, want ik was door de kerkenraad gevraagd om mee te helpen het pastorale team op te zetten.' Marrie van Dooren: 'Ik heb daar wel even tegenaan gehikt, vooral omdat ik geen pastorale functie in deze gemeente heb of speciaal ambieer. Maar omdat ik wel graag door wilde naar het tweede jaar heb ik het verzoek wel officieel ingediend.' Marrie van Dooren kreeg toestemming, ook al was zij niet officieel werkzaam in de gemeente als pastoraal hulpverleenster.
Een neveneffect van haar verzoek was dat het onderwerp van pastorale zorg op de kerkenraadagenda kwam, tot vreugde van Van Dooren. 'De dominee is met een kerkenraadslid naar een voorlichtingsbijeenkomst geweest en zij waren enthousiast.
Momenteel wordt er druk nagedacht over het anders vormgeven van pastorale zorg in onze gemeente.'
'Onontbeerlijk'
De theoretische kennis tijdens het eerste jaar en de praktijklessen tijdens het tweede jaar zijn onontbeerlijk geweest voor haar functioneren als PPH'er, vindt Jannie van Es.
'Door de uitgebreide theorie over specifieke problematieken zoals bijvoorbeeld incest, rouwverwerking en depressies kun je je beter inleven, kun je beter helpen, en weet je ook sneller of je iemand naar de professionele hulpverlening moet doorverwijzen.' De leden van het Emmeloordse team proberen de tweejaarlijkse bijscholingsdagen van de stichting voor PPH bij te wonen en organiseert daarnaast ook zelf 'bijspijkerbijeenkomsten'.
Zowel Jannie van Es als Marrie van Dooren vinden dat de psycho-pastorale zorg in een gemeente goede aandacht behoeft en eigenlijk niet alleen aan ouderlingen kan worden overgelaten. 'Wij als pastoraal team hebben meer specifieke kennis en ervaring in huis dan bijvoorbeeld iemand die overdag auto's verkoop', vindt Jannie van Es.
'En veel gemeenteleden hebben geen idee wat er allemaal speelt in een willekeurige gemeente.' Marrie van Dooren: 'Psycho-pastorale zorg is broodnodig.
Ik heb het idee dat er veel meer problemen zijn dan vroeger. De samenleving is meer ik-gericht, mensen moeten veel meer zelf doen en oplossen en door de media komt de wereld zo je huiskamer binnen. Er komt veel meer op bijvoorbeeld ouders af via televisie en internet.
Het kan mij als moeder en grootmoeder beangstigen, maar dan bedenk ik altijd weer dat het God nooit uit de hand loopt. Hij is bezig om deze aarde nieuw te maken en alleen tegen die achtergrond kan ik genieten van mijn kinderen, kleinkinderen en de mensen om mij heen.'
Voor meer informatie, kijk op www.stichtingpph.nl. U kunt ook mailen naar info@stichtingpph.nl of bellen naar (0318) 540 503.