Voor altijd Narnia
2005-12-23
Wat is het geheim van de Narnia-boeken? Hoe komt het dat het geen moeite kost de verhalen meerdere keren te lezen? Dat ze je elke keer onmiddellijk weer pakken en je een fijn gevoel geven? Dat is niet alleen mìjn ervaring; je hoort het ook van anderen en leest het in de vele publicaties over Aslan en zijn wereld. Is het ook niet te zien aan de blijvende, wereldwijde belangstelling die nu, door de film, nog wel groter zal worden? En waar hebben we het dan helemaal over? Over spròokjes voor kìnderen. Ik heb net weer een stuk van Het betoverde land achter de kleerkast voorgelezen aan een kleindochter van zeven en ze smulde ervan. En ook ik zelf werd er door gegrepen.- Jaargang 49
- nummer 24
Spannende situaties
Het is het verhaal van twee broertjes en hun twee zusjes die avonturen beleven in Narnia, een geheimzinnig land, waar het altijd winter is en dat ze bereiken via een diepe klerenkast in een oud Engels landhuis. Een van de kinderen, Edmund, laat zich inpalmen door Jadis, die zich de koningin van Narnia noemt. Ze weet hem te verleiden met hem mee te gaan. Zijn broer en zusjes komen allerlei spannende situaties terecht in het kamp van Aslan, de leeuw, de échte koning van Narnia. Na veel, vaak spannende avonturen komen ze weer bij elkaar in de buurt, maar Edmund kan de anderen niet bereiken, want Jadis heeft volgens oude bepalingen recht op zijn bloed, omdat hij haar zijde gekozen heeft.
Dan is het de leeuw Aslan die aanbiedt zijn bloed te geven in de plaats van Edmund. Jadis, de ‘Witte Koningin’ zoals ze meestal aangeduid wordt, neemt dat bod aan. Ze krijgt de gelegenheid met haar trawanten Aslan op een vreselijke manier te bespotten en hem te slachten. Als lezer beleef je het in al zijn verschrikking mee doordat de twee meisjes er getuige van zijn. Door een kracht van buiten af komt Aslan de volgende dag weer tot leven. In het gevecht dat volgt, waarin de beide broers leidende posities hebben, wordt de Witte Koningin verslagen.
Gezellige verteller
Het verhaal is spannend, soms ontroerend, en ook bijzonder goed verteld. De schrijver is de bekende verdediger van het christelijke geloof, de Engelsman C.S. Lewis. Je verbaast je erover dat zo’n geleerde denker, die zelf kinderloos bleef, zich zo in kinderen kon inleven en voor hen met zo veel humor de juiste toon wist te treffen. En, heel leuk, het verhaal schrijft niet ‘zichzelf’, zoals bij de meeste romans het geval is. Hier is echt een verteller aan het woord, een gezèllige verteller, die in het verhaal aanwezig is: ‘en de kinderen vonden – net als ik – dat niets zo lekker smaakt als…’ ‘En nu ben je natuurlijk benieuwd…’.
Sprekende dieren
Een sprookje. De eerste zin maakt dat al duidelijk: ‘Er waren eens…’. En zodra je de wereld achter de kleerkast binnengegaan bent, krijg je te maken met sprekende dieren en mythologische wezens; een faun een centaur, reuzen en dwergen. Een sprookje, ja, maar de volwassenen die over de schouders van de kinderen meelezen stuiten op een andere laag. Ze herkennen hun eigen wereld, en die dan vooral ingekleurd door de bijbelse werkelijkheid.
Bijbelse onderlaag
leder die zijn bijbel kent, zal in Aslan onmiddellijk de Heer Jezus herkennen en in de Witte Koningin met haar verleidingen, de Satan. Eenmaal op dat spoor zie je heel veel dingen op hun plaats vallen. In de aanklacht van Edmund door de Witte Koningin herinner je je Satans aanklacht van Jozua (Zacharia 3) De angstnacht die Aslan samen met de twee meisjes doormaakt voor hij door de Witte Koningin geslacht wordt doet je donken aan Jezus in Gethsémane; de slachting zelf aan de kruisiging; het weer levend worden aan de paasmorgen in de hof van Arimathea, alweer met de twee zusjes.
Maar hoe verteld! Zo fijnzinnig; zo liefdevol! Lewis heeft zijn diep doorleefde liefde voor Christus gebruikt om Aslan te tekenen. En omgekeerd heeft hij mij als lezer in mijn liefde voor Jezus versterkt, die liefde nieuwe impulsen gegeven. Het grijpt je aan als je Aslan, van wie je met de kinderen bent gaan houden, zo ziet lijden. Wat is zijn liefde voor de kinderen en omgekeerd van de kinderen voor hem prachtig beschreven; wat is hun verdriet echt! En wat heeft Lewis de vreugde op paasmorgen indrukwekkend weergegeven in de uitbundige dans van de kinderen met de opgestane Aslan. En je realiseert je: ja, zo groot moet de vreugde van de Heer geweest zijn in de hof van Arimathea. De intense vreugde van de Heer Jezus zelf, de diepe blijdschap van de vrouwen. Want het zijn de vier kinderen die staan voor de hele mensheid, de gelovigen, die nu Edmund door Aslans bloedoffer gerechtvaardigd is, samen als koningen gaan heersen.
Nieuwe aarde
En daarmee is ook duidelijk dat het ideale boeken zijn om met je kinderen te lezen en erover in gesprek te raken. ‘Op wie lijkt Aslan?’ ‘Snap je dat Edmund zo gemakkelijk met de Witte Koningin mee ging?’ Nynke Dijkstra-Algra vertelt in een deze maand verschenen ‘Reisgids voor Narnia en omgeving’ (zie de boekenlijst na dit artikel) hoe ze de Narniaverhalen met haar gezin beleefde. Eerst voorlezend, later samen lezend en de BBC-films bekijkend. Haar inmiddels volwassen kinderen vertellen: ‘De verhalen hebben me geholpen een beter beeld te krijgen van de hemel en van het kwaad’. (Elja). ‘Het mooiste dat ik me herinner is dat als Lucy in doodsangst is Aslan naar haar toekomt en zegt: ‘Mijn kind wees niet bang’ (Arend). En Reinier schrijft: ‘Het heeft bijgedragen aan mijn voorstelling van het eindoordeel en van de hemel op aarde.’
Misschien is dat laatste precies wat je opnieuw naar de verhalen van Narnia lokt: beelden van de hemel op aarde, het leven op de nieuwe aarde, waar je, al lezend, in de nabijheid van Aslan zijn liefde ervaart. De uitgevers liften mee op het verwachte succes van de film. Er verschijnt werkelijk een stortvloed aan nieuwe Narnia-uitgaven.
Eerst de verhalen zelf: Ze zijn alle uitgegeven door Callenbach, Kampen. Waar van het ISBN-nummer maar vier cijfers staan hoort er 90 266 aan vooraf te gaan.
De reeks bestaat uit zeven delen die alle verkrijgbaar zijn in eigentijdse gebonden vorm, à € 13,95.
- Het neefje van de tovenaar. ISBN 1056 4
- Het betoverde land achter de kleerkast. ISBN 1057 2
- Het paard en de jongen. ISBN 1058 0
- Prins Caspian. ISBN 1059 9
- De reis van het drakenschip. ISBN 1060 2
- De zilveren stoel. ISBN 1061 0
- Het laatste gevecht. ISBN 1062
Daarnaast zijn de eerste twee delen: Het neefje van de tovenaar en Het betoverde land achter de kleerkast, prachtig uitgegeven in groot formaat, gebonden, in een wat ouderwetse opmaak. Alle oorspronkelijke pentekeningen staan erin, maar nu allemaal in kleur. € 16,50. ISBN 1186 2; 1185 4.
Dezelfde twee delen zijn nu ook in één band uitgegeven als ‘luxe paperback’, onder de titel: De leeuw, de heks en de kleerkast & proloog. € 18,50. ISBN 90 435 1172 2
• Narnia, het movie storybook is een (film)fotoboek met heel sterk verkort het verhaal van de film. € 8,95. ISBN 1337 7
• Ook ter gelegenheid van het uitkomen van de film is De leeuw, de heks en de kleerkast uitgebracht in een paperbackversie met 8 pagina’s fotomateriaal uit de film, inclusief een DVD met o.a. een trailer van de film. € 14,50. ISBN 1318 0
• Het betoverde land, prentenboek. € 13,95. ISBN 1241 9. Heel mooie tekeningen, maar de tekst is m.i. iets te moeilijk voor de doelgroep.
• De leeuw, de heks en de kleerkast is op drie cd’s ook als luisterboek verkrijgbaar. Uitg. Rubinstein. € 14,95. ISBN 90 5444 740 0.
De in het artikel genoemde ‘reisgids’, waarin Nynke Dijkstra-Algra’s bijdrage te vinden is, is een uitgave van Medema te Vaassen. De titel is: Het Lam en het land van de Leeuw. In het boekje laten acht verschillende auteurs, ieder op zijn eigen manier, ons delen in hun enthousiasme voor Narnia. Heel verschillende aspecten komen aan bod met veel achtergrondinformatie over de verhalen en hun schrijver. Natuurlijk komt de relatie met de bijbel aan de orde. En: ‘Mag je zo’n verhaal wel in sprookjesvorm verpakken?’ (Dat zit verschillende schrijvers hoog). De aardigste bijdragen zijn van Henk Medema en Pieter van Kampen. Willem Ouweneel zet In de ban van de Ring, Narnia en Harry Potter naast elkaar. Hij ziet in alle drie dezelfde soort magie die hij niet verkeerd vindt. 160 pag. € 12,95. ISBN 90 6353 466 3.