Toch blijven bouwen aan relaties
2006-09-15
Vijf minuten, slechts 100 meter, één kleine andere beslissing. Dat ging door mij heen vlak na de terroristische aanslag in Dahab. Soms ben je maar een enkele stap verwijderd van de dood. Het zette mijn verblijf in Egypte in een apart licht.- Jaargang 50
- nummer 18
Het is waar: altijd word je ‘ondergedompeld’ in de leefwereld van mensen die wij hier in Nederland door ons werk ontmoeten. Elke keer gaf dat impulsen voor de studie van de islam en de Arabische taal. Maar bij dit bezoek viel me op hoeveel sterker de islam zich manifesteerde in het leven van alledag. Veel prominenter dan bij mijn eerdere bezoeken aan Egypte.
Vakantieland?
Het land van de piramides is voor vele westerlingen een geliefd vakantieland, dat als relatief tolerant bekend staat. Toch is er in de afgelopen jaren veel veranderd in negatieve zin. De moslims hebben de politieke macht meer en meer naar zich toe getrokken, waarbij de positie van christenen (toch zo’n acht miljoen!) en kerken verzwakt is. Al is hun aanwezigheid ook nu nog steeds zichtbaar. Er zijn veel kerken met kerktorens en kruisen.
Op de weg van Cairo naar Alexandrië staan grote billboards met bijbelteksten. Christenen zijn vaak te herkennen aan een getatoeëerd kruis op hun pols. Christelijke taxichauffeurs hebben vaak een sticker van Jezus en Maria of een heilige op hun dashboard. Uit hun geluidsboxen komt christelijke muziek of een christelijke boodschap. Al is het wel de vraag of ze dat laten horen aan moslimse klanten…
De taal van het hart
Er zijn ook boeiende initiatieven. Zo vergaderde ik met een Arabische christelijke filmproducent, die via de satelliet uitzendingen verzorgt. Bij de start van dit werk werd Egypte gezien als de poort naar de Arabische wereld, het Hollywood van het Midden-Oosten.
Filmproducties in ‘amiya’ (Egyptisch Arabisch) konden immers verstaan worden in de hele Arabische wereld.
Maar gaandeweg werd duidelijk dat het ‘amiya van Egypte’ wel overal verstaan wordt, maar niet de taal van het hart is van bijvoorbeeld Noord-Afrikanen of Jemenieten. Taal is meer dan een technische kwestie van begrijpen of niet. Daarom is de impact van producties in eigen taal of dialect, met het eigene van de cultuur en gevoelens, veel groter. Vandaar dat er steeds meer producties gemaakt en uitgezonden worden voor kleine doelgroepen in de wereld van het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
Christelijke presentie
Weer heel anders was een christelijk project in Fayoum, een grote oase ten zuidoosten van Cairo. Daar zijn een Nederlandse vrouw met haar Egyptische man een dagopvang voor gehandicapte kinderen begonnen. Het is bemoedigend om te zien hoe kinderen daar ‘opbloeien’ en hoe Egyptisch personeel getraind wordt om zelf de zorg ter hand te nemen. Ook bezocht ik een retraite- en toerustingscentrum van de Koptische Orthodoxe Kerk aan rand van de woestijn op de weg naar Alexandrië. Het vraagt veel behoedzaamheid en wijsheid om dergelijke projecten te starten en voort te zetten in een omgeving die allergisch kan reageren op christelijke activiteiten.
Eén onzorgvuldige actie of rapportage kan een actie ontketenen die het werk onmogelijk maakt. Wie meer wil weten van deze projecten kan contact opnemen met E&M.
Privé
Ik bezocht regelmatig Arabische kerkdiensten en merkte hun enthousiasme en vrijmoedigheid om voor hun geloof uit te komen. Toch gebeurt dat voornamelijk op het eigen kerkelijke erf. Privé mag ieder zijn geloof hebben, maar de samenleving hoort aan de islam. Zo stellen veel moslims zich in toenemende mate op en christenen voelen dat in kleine dagelijkse dingen, maar ook in schokkende gebeurtenissen, zoals de dodelijke steekpartijen door moslimfanatici in drie kerken in Alexandrië (april 2006). Men leeft in het besef dat iets dergelijks in een willekeurige andere kerk zomaar opnieuw kan gebeuren.
Zij en wij
Ook in Egypte lijkt de islam aan radicaliteit te winnen. Onmiskenbaar hebben ‘11 september’, gevolgd door de westerse reacties en meer recent de cartoonaffaire de woede van moslims opgewekt. Men verwijt ‘het westen’ superioriteitsgevoelens en een dominante houding, wat de tegenstellingen aanscherpt. Het denken in ‘zij en wij’, ‘het westen en de islam’ is de laatste jaren toegenomen. Dat geeft frustraties en kan zomaar leiden tot geweld, waarvan Egyptische christenen en westerse (dus ‘christelijke’) toeristen het slachtoffer kunnen worden.
Overal islam
Het viel me op dat de boodschap van de islam ook met meer agressie wordt uitgedragen. Dat was niet alleen zichtbaar in het straatbeeld met een sterke toename van gesluierde vrouwen en de posters overal op straat.
Ook in de omgang merkte je het.
Zodra iemand begreep dat ik mij verdiepte in het Arabisch, werd me de vraag gesteld, of ik moslim was of wilde worden. Reizend per trein gebeurde het me dat een moslim naast me nadrukkelijk hoorbaar de koran las en daarna zijn gebeden (zittend in de stoel, dus beperkt) verrichtte.
En tijdens één van de taxiritten deed de chauffeur uitermate zijn best om mij te bekeren. Veelbetekenend was ook het bezoek aan een kapper, waar de radio afgestemd stond op een islamitische prediker, die met luide, overslaande stem koranteksten over ons uitgoot, gepaard met scherpe antiwesterse uitspraken (tegen Amerika en ook Hollanda). Onder de klanten was één strengkijkende fundamentalistische moslim, maar de anderen, jong en oud, zagen er gewoon en vriendelijk uit. Is hier sprake van een meerderheid die zich schikt naar de levensstijl van een radicale minderheid, om ellende te voorkomen?
Explosief
Mijn studieperiode werd afgesloten met wat reizen door Egypte samen met mijn vrouw. Het stond al lang op mijn verlanglijstje om eens een zonsopgang mee te maken vanaf de Djabal Moesa (berg van Mozes) op het Sinaï schiereiland. We gingen daarvoor naar Dahab dat ons ook trok vanwege het heerlijke klimaat en zijn mooie koraalkust. De dag na aankomst wandelden we in de vroege avond door het centrum van het plaatsje, over de boulevard en het centrale bruggetje. We zaten amper op een terrasje of we werden opgeschrikt door drie explosies. Op 100 meter afstand zagen we de rook bij de brug, waar we zojuist overheen gelopen waren.
Vooral de lokale bevolking werd getroffen (20 van de 24 doden). De verslagenheid was groot en zou de dagen erna ook stempelen. Later hoorden we van groeiende spanningen tussen de arme Bedoeïenen van de Sinaï en de neergestreken Egyptenaren, die beslag leggen op de betere banen. Het is dus maar zeer de vraag of deze aanslag op rekening van ‘Al Kaida’ geschoven moet worden.
Bruggen blijven bouwen
Zo’n schokkende gebeurtenis, maar meer nog de daarmee samenhangende ontwikkelingen hebben me somber gestemd. Niet alleen in Egypte, maar wereldwijd nemen de spanningen rond de islam toe. Dat maakt wel eens moedeloos als ik denk aan het ‘bruggenbouwerswerk’, ook hier in Nederland. Vergeleken met het pionierswerk van E&M in de beginjaren ’80 is de situatie complexer en spannender geworden. Toen was alles overzichtelijker. De islam werd bepaald door de tamelijk eenduidige groep van gastarbeiders uit Turkije en Marokko. De islam die zich nu aandient is meer divers. En ook assertiever, soms in gewelddadige zin, maar meestal vreedzamer met pen en stem.
Meer dan ooit zullen we, als we trouw willen blijven aan het evangelie, moeten werken aan goede relaties.
Dat vraagt vriendelijkheid en bescheidenheid in onze reacties en zeker geen ‘olie op het vuur’. Het blijft, met de diepgaande woorden van Kenneth Cragg, A call to be present, to understand, to serve, to interpret, to retrieval (een oproep om aanwezig te zijn, te begrijpen, te dienen, te verstaan en te herstellen). Gelukkig maken wij hier niet mee dat fanatici een kerk binnenstormen om er dood en verderf aan te richten. We kunnen ’s zondags (nog) naar de kerk zonder de spanning en onzekerheid of de dienst wel vreedzaam, zonder een aanslag zal verlopen. Laten we er dankbaar om zijn, maar wel leven in het besef dat wij ons in een bevoorrechte situatie bevinden. En werken aan de uitdagingen die Cragg ons noemt.
| Herman Takken, beleidsmedewerker van Evangelie & Moslims verbleef in het voorjaar vijf weken in Egypte voor studie en contacten. Daarvan leest u een impressie. Verder ontvangt u bij dit nummer van Opbouw eenmalig het infobulletin van Evangelie & Moslims. U kunt het blijvend ontvangen om zo mee te leven met het werk onder moslims in Nederland en op de hoogte te blijven van middelen en mogelijkheden om hen te bereiken met het evangelie. Wanneer u een gift van tenminste € 5,- overmaakt (o.v.v. 'Info-bulletin Opbouw') steunt u dit werk en ontvangt u jaarlijks driemaal het info-bulletin met artikelen en informatie over getuigenis en dienst onder moslims. (Vergeet niet uw adres te vermelden bij de overschrijving!). U kunt ook bellen (033-4659290) of surfen naar www.evangelie-moslims.nl |