Aids in Afrika: meer dan ABC
2006-10-13
In Zuid-Afrika bestuurt de regering de ABC-campagne: Abstinence (onthouding), Be Faithful (wees trouw) en use a Condom (gebruik een condoom).- Jaargang 50
- nummer 20
Dat het niet zo makkelijk en ook niet genoeg is om het bovenstaande aan de mensen te vertellen bleek weer eens uit het gesprek dat ik had met vier jonge mannen uit de Nqutu-kerken.
Ze moesten naar een conferentie over aids, georganiseerd door de gezamenlijke classes van Kwa-Zulu Natal. Ze wilden met mij praten over een brief met vragen over de situatie in hun gebied.
Een paar van hen hadden geholpen met het onderzoek dat Sizanani SA.
vorig jaar heeft gedaan naar de situatie rondom aids in Nqutu. Daaruit is naar voren gekomen dat het heel moeilijk is om met de mensen te praten over deze zaak.
‘Er gaan veel mensen dood maar niemand overlijdt aan aids. De familie zegt dat het longontsteking, diarree of tuberculose was.’ ‘Hoe kunnen we iets voor ze doen als de mensen er niet over willen praten?’ was de vraag van deze jongemannen.Waarschijnlijk is de angst om gestigmatiseerd, bedreigd of verstoten te worden de achtergrond van het ontkennen van de ziekte aids. Onder andere het gebrek aan kennis over de ziekte veroorzaakt deze gevoelens in een gemeenschap.
Levenssfeer
Een ander struikelblok om ingang te krijgen bij de mensen wordt veroorzaakt door de traditionele scheiding in levenssfeer tussen mannen en vrouwen en ook kinderen. Voorbeelden hiervan zijn dat mannen en vrouwen niet samen eten en ook alle rituelen rond de veekraal zijn een typische mannen aangelegenheid. ‘Er wordt niet over seksualiteit gepraat, men doet het alleen’, is de ondervinding.
`We moeten de mensen leren over het bijbelse beeld van man en vrouw’, zeggen de vier mannen. ‘Als kinderen op school over seksualiteit leren dan kunnen ze er daarna niet met hun (groot)ouders over praten’, is de klacht van onderwijzers. Zo kan het geleerde maar moeilijk deel van hun leven worden.
Belemmerde hulp
De ongeletterdheid van veel (groot) ouders is een probleem dat meespeelt in de problematiek. Daardoor is het niet mogelijk om een actie te houden en geschreven materiaal uit te delen over aids. Vervolgbezoeken zijn nodig om verdere vragen te beantwoorden.
We hebben goed beeldmateriaal nodig waarbij in de Zulu-taal uitleg gegeven wordt. Armoede zet een grote stempel op het aidswerk. In veel gevallen worden weeskinderen in eerste instantie door familie of gemeenschap opgevangen. ‘Na een tijdje worden zulke kinderen weer weggestuurd want er is eenvoudigweg niet genoeg eten voor nog een mond’, schreef een medewerkster aan ons onderzoek.
Home Based Care
In het Home Based Care-werk (zorg voor terminale zieken thuis) zien we de invloed van armoede. Vrijwilligers worden opgeleid voor dit HBC werk.
Maar telkens weer stoppen die na een tijdje en gaan ‘echt’ werk zoeken. De familie ziet dat er wel tijd en energie in het HBC werk gaat maar dat het financieel niets oplevert terwijl er inkomsten nodig zijn om eten te kunnen kopen. Dit betekent niet dat men geen oog heeft voor noden van anderen, maar het is pure realiteit dat eigen basis levensbehoeften eerst komen.
Het is niet gemakkelijk om een Home Based Care-werker te zijn. Je zou denken dat je met open armen ontvangen wordt. Dat gebeurt zeker, maar deze mensen krijgen ook de schuld van de dood van de patiënt. ‘Overal waar jij werkt gaat er iemand dood’, wordt er gezegd,’ Je betovert ons’. Er zijn gevallen bekend waar, om dezelfde redenen, de auto van de HBC-werkers werd bekogeld met stenen.
Deze houding heeft alles te maken met het beeld dat men heeft van ziekte. Ziekte wordt gezien als iets dat veroorzaakt wordt door iets of iemand buiten jezelf. De toverdokter, boze geesten, persoonlijke vijanden of zelfs je voorvaders maken je ziek.
Je kunt er zelf niets aan doen. Of je nou gezond leeft of niet. Als ‘iemand’ je aids wil geven, krijg je het toch wel. Dat deze manier van denken het moeilijk maakt om mensen ervan te overtuigen om een seksueel gezond leven te leiden is duidelijk.
Alleen ben je niets
Individualisme en dus ook individueel besluiten nemen zijn geen onderdeel van een Afrikaanse denkwijze ‘Een mens is mens door mensen’, luidt een spreekwoord. Met andere woorden: alleen ben je niets. Besluiten worden genomen als familie of gemeenschap. Er is geen onderscheid tussen jou en hen. Het is gebeurd dat een patiënt voor counseling ging en bij het vervolgbezoek zijn tante stuurde. Ook gaat men vaak samen met een aantal familieleden naar de dokter en dan allemaal de spreekkamer binnen. Voor ons aidswerk betekent het dat we niet zozeer op individuen moeten focussen als wel op de ‘levensgroep’ waarin een persoon leeft. Het Afrikaanse tijdsbegrip heeft veel invloed op het omgaan met seksualiteit en aids. Ver gezocht denkt u? Nee! Tijd bestaat alleen in het verleden en heden. Van de toekomst kun je niets zeggen, het is nog niet gebeurd. Je bent er niet zeker van en dus hoef je er geen rekening mee te houden. De mannen van de kerkenraad zeggen dat je dit kunt zien in het feit dat veel mensen geen plannen maken die verder strekken dan vandaag. Ook wordt er weinig gespaard of verzekeringen afgesloten. Door de voorvaderverering leeft men als het ware ook gedeeltelijk in het verleden. Uit onderzoek is gebleken dat dit tijdsbegrip één van de redenen is waarom geboortebeperking programma’s, opgesteld met westerse ideeën, in Afrika veelal mislukken. Want waarom zou je iets voorkomen, dat (nog) niet bestaat?
Aidsprogramma
Voor het aidswerk betekent dit onder andere dat het moeilijk is om mensen ervan te overtuigen een condoom te gebruiken of zich te onthouden van seks. Je hebt die ziekte nu toch niet, hoe weet je wat er in de toekomst gebeurt?
In deze cultuur werken wij en zijn Sizanani SA. en de zendingkerken in Nqutu bezig een passend aidsprogramma op te zetten. Met al bovengenoemde aspecten willen we rekening gehouden, zodat iedereen bereikt kan worden.
| Oproep Bovenstaand artikel wil inzicht geven in de problematiek waar werkers mee te maken krijgen die zich voor aidspreventie inzetten, zich bezighouden met de bestrijding van aids en hulp willen geven aan aidsslachtoffers. Freddy Gerkema schreef in december vorig jaar een verslag van zijn bezoek dat hij bracht aan Zuid-Afrika. Een bezoek dat ging over hulp aan HIV/aidsslachtoffers. Hij eindigt zijn eerste artikel met een oproep voor steun aan kleinschalige projecten. En in zijn tweede artikel roept hij ons op voor ‘langdurige en structurele hulp die de aidsproblematiek nodig heeft’. Nauwere verbondenheid Deze oproep gaat uit van de gedachte dat wij mensen aan elkaar gegeven zijn. In een kleiner en groter verband naast elkaar geplaatst. We kunnen niet alles op onze schouders dragen. Nu hebben 35 NG-Kerken van de zendingsvereniging NGZN, het Nqutu district in Zuid-Afrika als gebied voor zending en hulpverlening. Het is de stichting SIZANANI 1) die daarbij de hulpverlening voor haar rekening neemt. We krijgen zo de mogelijkheid om iets te betekenen voor onze broeders en zusters in Nqutu die lijden aan aids. Wat zou het geweldig zijn als we als kerken, maar ook als particulieren meer kunnen betekenen voor dit gebied. Zodat onze belangstelling, ons hart en ons gebed kan uitgaan naar deze mensen en naar het werk dat Sizanani verzet. Steun is onmisbaar Op dit moment is door gebrek aan middelen steun aan het aidsprogramma niet mogelijk. Wij vragen uw (structurele) bijdrage aan dit werk door donateur te worden van Sizanani of eenmalig geld te storten en zo dit werk mogelijk te maken. We rekenen ook op de Diaconieën! Bankrekening 47.44.16.038 t.n.v. de Stichting Sizanani te Doorn, met vermelding ‘aidsprogramma’. Namens Sizanani Piet Rietkerk, penningmeester 1) Zie ook onze folder die bij dit nummer van Opbouw is meegezonden. Meer info op www.sizanani.nl. |