Tien dagen vergaderen in Potchefstroom
2006-03-03
In januari heb ik onze kerken vertegenwoordigd op de synode van ‘Die Gereformeerde Kerke in Suid-- Jaargang 50
- nummer 5
Afrika’, de zogenaamde Dopperkerken. Onze band met deze kerken is vooral van belang omdat de gemeenten, die mede door onze zendelingen zijn gesticht, kerkelijk onderdak vinden bij dit kerkverband.
De synode werd gehouden in Potchefstroom, een goed uur rijden ten zuidwesten van Johannesburg.
Potchefstroom is een dorp waar sinds 1905 de Theologische School van deze kerken is gevestigd. Vanuit deze school is een indrukwekkende universiteit gegroeid (vgl. de Vrije Universiteit van Amsterdam). De campus beslaat vele vierkante kilometers.
Geschiedenis
De GKSA ontstond in 1859. Het was een protest tegen overheidsbemoeienis in kerkelijke zaken. Het was een kleine groep: 6000 leden ongeveer, maar het groeide gestadig tot meer dan 114.000 leden in 1989. Daarna ging de lijn naar beneden. De oorzaken: emigratie en vergrijzing. Vorig jaar was het ledental ruim 90.000. Er is reden tot bezorgdheid. Er zijn 292 kerken waarvan bijna de helft minder dan 200 leden telt en 85 kerken komen nog niet aan de 100 leden.
De GKSA vormen samen 0,2 % van de totale bevolking. Ter vergelijking: de Nederlands Gereformeerde Kerken vormen met hun 30.000 leden 0,2% van de Nederlandse bevolking.
Naast de GKSA zijn er nog andere gereformeerde kerken waaronder de NGK (Nederduitse Gereformeerde Kerk, met een veel groter aantal leden - vergelijkbaar met de PKN) en de kleinere Nederduitsch Hervormde Kerk. Daarnaast zijn er nog meer kerken van reformatorische oorsprong.
Onderlinge verschillen
Er zijn flinke onderlinge verschillen binnen het kerkverband. Er is een sterke behoudende stroming, maar er zijn ook andere geluiden. Dat bleek ook tijdens de synode: er was een groot aantal bezwaarschriften ingediend, vooral tegen de toelating van vrouwelijke diakenen (besluit van de synode 2003) en tegen de nieuwe psalmberijming. De toonzetting kwam soms erg conservatief over. Nu is het niet uitzonderlijk dat een kerkverband verschillende 'vleugels' kent. Dat is meer regel dan uitzondering.
Synode
De synode werd gehouden in een imposant gebouw: het Auditorium, grenzend aan het administratief bureau. Het bood ruim plaats aan de 210(!) synodeleden, plus de nodige buitenlandse afgevaardigden en andere gasten. Alle technische voorzieningen waren aanwezig: microfoons op alle zitplaatsen, beamerprojectie, voor de buitenlandse gasten simultaanvertaling via koptelefoons in het Engels, airconditioning enzovoorts. Ik krijg de indruk dat dit auditorium vooral voor de synodes is gebouwd. De werkwijze van de synode was erg formeel. Naast de agenda van 1000 bladzijden werden er voortdurend papieren uitgedeeld van commissies.
De hele synode moet in 10 dagen worden afgewerkt. Dat heeft ook te maken met de huisvesting van de afgevaardigden, die slapen en eten in een studentenhuis dat leeg staat vanwege de vakantie. Het zijn dus lange vergaderdagen. Plenaire vergaderingen worden afgewisseld met vergaderingen van verschillende commissies, die zich over de verschillende rapporten buigen en aanbevelingen doen. Dat komt dan weer terug in de plenaire vergadering en dat vereist een strakke leiding. Gelukkig was de voorzitter heel kundig en resoluut maar ook humoristisch. Opvallend detail was dat er heel vaak tussendoor een lied werd aangekondigd, dat staande werd gezongen. In het, soms ontroerende, Afrikaans - net het Urker Mannenkoor. Maar het was een verfrissende onderbreking. Tijdens de pauzes en tijdens het eten heb ik met menigeen gesproken. Heel veel mensen hebben nog banden met Nederland of ze kennen hun Nederlandse roots.
Vrouw en Ambt
De synode van 2003 had uitgesproken dat de vrouw mocht dienen in het diakenambt. Een aantal kerken heeft dan ook vrouwelijke diakenen benoemd. Op de synode 2006 lag een deputatenrapport over de vrouw in de andere ambten. Of liever: er lagen twee rapporten. Een meerderheidsrapport, dat voor de vrouw in alle ambten pleitte en een minderheidsrapport dat daar tegen was. Ook ter tafel lagen een groot aantal bezwaarschriften tégen de vrouwelijke diaken. Nogal een verschil van mening dus en de spanning was behoorlijk groot.
Uiteindelijk liep het uit op een anticlimax: het besluit over de vrouwelijke diaken van 2003 werd teruggedraaid op kerkrechtelijke gronden. Het voorstel had geen rekening gehouden met een negatieve uitspraak van 1988 en die niet opnieuw aan de orde gesteld. Deze beslissing werd met een zeer krappe meerderheid genomen en zo is de hele zaak weer uitgesteld zonder dat er inhoudelijk over is gesproken.
Overigens mogen de nu dienstdoende zusters hun ambtstermijn gewoon afmaken. Er moet gezegd worden dat een aantal buitenlandse vertegenwoordigers ook de staf brak over vrouwelijke ambtsdragers. Zo stond ik als enige buitenlander te bekennen dat bij ons alle ambten voor zusters openstaan.
Psalmberijming
De oude psalmberijming is van Totius en gedateerd. Er is een nieuwe (interkerkelijke) berijming (de berijming Cloete) die ook gezongen mag worden en die broederlijk naast Totius staat in het nieuwe psalmboek, samen met een aantal goedgekeurde 'schriftberijmingen'. Tegen deze berijming waren ook bezwaarschriften, maar die zijn niet gehonoreerd.
Zwarte kerken
Er zijn drie synodes van de GKSA: de blanke synode van Potchefstroom en twee zwarte synodes: van Soutpansberg en Middellande. De bedoeling is om die drie in elkaar te schuiven maar dat is niet gemakkelijk. De cultuur is toch wel heel verschillend, maar er wordt aan gewerkt. Alleen zijn er in de synode Soutpansberg moeilijkheden, omdat een deel van de mensen zich daar gediscrimineerd voelt.
Activiteiten naar buiten
Waar de GKSA vroeger sterk naar binnen gekeerd was, zijn er nu ook activiteiten naar buiten. Er is meer aandacht voor zending, maatschappelijke vraagstukken en diaconale projecten. Ook is er aandacht voor Zuid- Afrikaners die geëmigreerd zijn naar Nieuw-Zeeland, Australië en Engeland. In Engeland alleen al zijn er 1,5 miljoen Zuid-Afrikanen. In Londen is er aandacht voor de opvang van jongeren in samenwerking met plaatselijke kerken. Ook zijn er initiatieven richting Congo. Er zijn banden met kerken daar en met een predikantenopleiding. Dit zijn verheugende initiatieven.
Zusterkerkrelatie
Onze kerken hebben sinds 1984 een zusterkerkrelatie met de GKSA. Ook de Christelijk Gereformeerde Kerken hebben zo'n relatie en tijdens deze synode kwam er een zusterkerkrelatie tot stand met de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerken. Dat laatste is een doorbraak, want vroeger vormde de zusterkerkrelatie met ons voor de Vrijgemaakten een obstakel.
Zendelingen
Ik heb twee van onze zendelingen, die een kijkje kwamen nemen op de synode, ontmoet: ds. Tjeerd Baron en ds. Frits Kruger. Het was goed en gezellig om samen met hen te eten en wat bij te praten. Ook heb ik gesproken met de zoon van één van onze emeriti-zendelingen: ds. Peter Kurpershoek, die predikant is in de Dopperkerken. Tenslotte ben ik ook nog een weekje in Natal geweest bij mijn zwager en schoonzus: ds. Bob Wielenga en zijn vrouw Geertje.
Zuid Afrika is een prachtig land met vele mogelijkheden en vele problemen. We hopen en bidden dat onze zusterkerken, ondanks hun kleine getal, daar iets mogen betekenen voor het koninkrijk van God en ook voor de samenleving.
Reageren?
redactie.opbouw@ngk.nl