Niemand wil een ongezond leven
2006-11-24
Geloof en gezondheid hebben met elkaar te maken. Allerlei praktijken die uitgaan van dat verband staan in het centrum van de aandacht: denk aan gebedsgenezing en ziekenzalving.- Jaargang 50
- nummer 23
Maar dat het christelijk geloof in zichzelf heilzaam is voor een mens, dat mag wel eens wat meer aandacht krijgen.
Het is heel gewaagd om anno 2006 in Nederland te zeggen, dat geloven goed voor je is. Onze samenleving lijkt geloof juist steeds meer te associëren met het negatieve. Wat heilzaam?
Geloof heeft in de beleving van de moderne Nederlander alles te maken met angst, onvolwassenheid en geweld. De nalatenschap van Freud werkt daarin nog steeds door: geloof als iets waaraan je moet ontgroeien.
Ook het religieus getinte geweld zoals we dat op tv zien, draagt bij aan dat negatieve beeld. Daardoor komt het geloof steeds meer in een kwaad daglicht te staan. Want voor de geseculariseerde Nederlander komen de religies (met name islam en christelijk geloof) wat dit betreft op hetzelfde neer. Beide even ongezond als gevaarlijk.
Het is beter dat serieus te nemen en niet af te doen als borrelpraat.
Hulpverlening
Daarom is het voor ons als christenen zo’n uitdaging te laten zien dat het geloof heilzaam is. Dat het een goede plaats verdient in de samenleving en bijdraagt aan het heil van die samenleving.
Maar hoe is het christelijk geloof dan heilzaam? Wat moet je je daarbij voorstellen? Wat is gezond geloof?
Die vraag wordt beantwoord in een proefschrift van psychiater en theologe dr. Margreet de Vries-Schot. Het heet Gezonde godsdienstigheid en heilzaam geloof. Haar insteek is, dat de geestelijke gezondheidszorg een blinde vlek heeft voor het geloof.
Hulpverleners zijn verlegen met dat verschijnsel, terwijl het geloof voor veel cliënten een belangrijke rol speelt. Soms zelfs een sleutelrol.
Vandaar dat zij samen met enkele psychologen/psychiaters en theologen onderzoek heeft gedaan naar de vraag: wat is een gezond geloof? De antwoorden zouden hulpverleners moeten helpen het geloof van hun cliënt te betrekken bij hun behandeling.
Volwassenheid
Dit onderzoek heeft vanuit de psychiatrie en theologie interessante dingen opgeleverd. Eén van de stellingen is, dat gezond geloof een geloof is dat met je ontwikkeling is meegegroeid.
Net zoals je psychisch en lichamelijk volwassenheid wordt, zo moet je ook in het geloof groeien. Het kinderlijke geloof laat je achter je, zonder te verliezen dat je moet geloven ‘als een kind’. Daarbij kunnen zich stremmingen voordoen, bijvoorbeeld dat kinderlijke behoeften nog steeds op God worden geprojecteerd.
Je komt jongeren tegen, die op verschillende manieren de gezonde groei in het geloof mislopen en het gevoel krijgen dat het geloof niet meer bij hen past. Maar wat past niet meer bij hen: het geloof dat zich met je mee ontwikkelt, of het geloof zoals ze dat kennen vanuit hun kindertijd?
Ook voorbij de puberteit kom je het tegen: volwassenen die geloven als een kind, maar dan psychologisch gezien op de verkeerde manier. Je geloofsbeleving wordt daardoor kwetsbaar en biedt dan niet genoeg om het in moeilijke dagen met God vol te houden. Een gezond geloof ontstaat in contact met je ontwikkeling als persoon en groeit met je mee. Een synoniem voor een gezond geloof is dus een volwassen geloof. In het boek wordt ook wel gesproken van een ‘geïntegreerd geloof’.
Verkramping
De Vries-Schot zet nog zo’n tot nadenken stemmende stelling neer: gezond geloof wordt bepaald door oprechtheid.
Het is vrij van angst en van moeten.
Dat lijkt op het eerste gezicht mis-
schien een open deur, maar in het licht van de associatie geloof-angst in onze tijd wel wezenlijk.
Er kunnen allerlei dingen meespelen in je geloof in God. Dwang, verkeerde discipline en angst kunnen een gezonde geloofsbeleving in de weg staan.
Geloof, dat wordt gekenmerkt door angst en moeten, kan zelfs ‘neurotisch’ zijn. Verkramping is het hoofdkenmerk van neurose, zeggen de psychologen die De Vries citeert.
Er zijn diverse elementen waardoor de mens zich - ook in zijn geloof - probeert staande te houden. Er zijn onvervulde behoeften, die naar compensatie zoeken. In het neurotisch gekleurde geloof wordt die compensatie zichtbaar. Het laat zich herkennen door gespannenheid, felheid, angst en soms onverdraagzaamheid.
Dit neurotisch gekleurde geloof staat tegenover het rijpe geloof. Het rijpe geloof is vrij van bindingen aan onvervulde behoeften. Als je zo gelooft, zoek je God niet omdat je Hem nodig hebt, maar om hemzelf. De meest rijke godsdienst is het geloof, waarin je van God houdt omdat Hij God is Dat maakt het geloof oprecht en vrij van verkramping door dwang en angst.
Innerlijke overtuiging
Ik denk dat dit een heel wezenlijk punt is. Zo komt God in de bijbel ook naar ons toe: in majesteit, wanneer het gaat om hemzelf en zijn glorie.
Het grote doel van ons bestaan in deze wereld als zoutend zout en lichtend licht is: dat de mensen onze goede werken zien en zo bij onze Vader in de hemel terechtkomen. Het gaat om de eer van God. Andere elementen als dwang en angst kunnen die heerlijkheid van God verhullen. Je kunt dat wel godsdienstigheid noemen, maar het heeft niet zo veel te maken met gezónd geloof. Als je geloof niet ontdaan is van zulke elementen, blijft het binnen het menselijke, al te menselijke.
De glorie van God kan alleen stralen in een geloof dat oprecht is. Een geloof dat niet aan de buitenkant is gebleven, maar werkelijk je innerlijke overtuiging is geworden. Een geloof waar je voor gaat en waarvoor je ook offers wilt brengen.
Dichter bij de bron
Het zijn maar enkele stellingen over gezond geloof uit een omvangrijk boek. Maar gezond geloof moet met je meegroeien in je ontwikkeling als persoon en zich kenmerken door oprechtheid. Zo’n geloof is in zichzelf heilzaam.
We hebben het vaak over de middelen waarmee we gezond kunnen worden (zoals gebedsgenezing en ziekenzalving), maar deze psychologische lijn geeft ook hoop. Deze lijn laat zien dat de geloofsontwikkeling van groot belang is voor de manier waarop je vandaag als volwassene gelooft. En of dat geloof heilzaam in je leven uitwerkt of wordt gestremd door allerlei scheefgroei. Het zou je zelfs dichter bij de bron van veel psychisch en lichamelijk onheil kunnen brengen.
(O.a. naar aanleiding van Gezonde godsdienstigheid en heilzaam geloof, Margreet de Vries-Schot, Uitg. Eburon, Delft 2006, 368 p., € 29,50. ISBN 90-5972-108-X)