Jeroen Bosch in spannend actieboek
2006-03-17
Zoals we de laatste jaren gewend zijn komen de christelijke boekhandelaren (BCB) in de Boekenweek – hier Week van het Christelijke Boek genoemdmet een eigen boekje uit. Geen geschenk, maar een actieboek; terecht, je krijgt het niet gratis, maar kunt het tijdens de actieperiode tegen een gereduceerde prijs aanschaffen. Bladstil is de titel, Leendert van Wezel de auteur.- Jaargang 50
- nummer 6
Gelukkige greep
Met deze novelle heeft de BCB een gelukkige greep gedaan. Bladstil zou je een soort psychologische thriller kunnen noemen, die zich afspeelt in de wereld van de schilderkunst. Een brief van een zojuist overleden vroegere geliefde lokt Sylvia Stanley, die al 23 jaar in de Verenigde Staten woont, terug naar Nederland. Die geliefde was Peter Jan Patisse, een kunstschilder, niet beroemd om zijn eigen creaties, maar om de knappe reproducties die hij maakte van beroemde schilderijen. Sylvia zelf heeft kunstgeschiedenis gestudeerd en is eigenares van een galerie.
Sylvia neemt haar intrek in dezelfde hotelkamer waar ze vòòr haar emigratie een paar dagen met Peter Jan doorgebracht heeft. Tot haar verbazing hangt er een reproductie van zijn hand aan de muur. Het stelt een deel van een schilderij van de middeleeuwse schilder Jeroen Bosch voor, namelijk van De temptatie van Sint Antonius. Het ademt de angstaanjagende sfeer en toont de gruwelijke taferelen en monsters waarin deze schilder zo sterk was.
Aan de achterkant van het schilderij vindt Sylvia een briefje dat haar verder aanwijzingen geeft. Ze gaat via Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam, waar ze geconfronteerd wordt met het volledige schilderij, naar het immense landhuis van de familie van Peter Jan in Zeist.
Daar blijkt waarom ze de reis naar Nederland moest maken, namelijk voor het in ontvangst nemen van een schilderij uit de nalatenschap van Jan Peter. Het wordt haar getoond in het atelier. Het blijkt, al weer, een herschildering van hetzelfde kunstwerk van Jeroen Bosch, maar nu in gewijzigde vorm. De helse elementen zijn naar de randen verschoven, de liefelijke zijn centraal komen te staan. In een van de figuren herkent ze de schilder, in een ander zichzelf. Het is deze herschildering die haar aan zichzelf zal ontdekken.
Gruweltaferelen
Dit is een oppervlakkige weergave van de plot van wat een spannend verhaal is. Je moet goed lezen, want de schrijver is zuinig met aanwijzingen. De spanning heeft alles te maken met het karakter van Sylvia, haar onvermogen om lief te hebben, om mensen te vertrouwen; emoties toont ze nauwelijks.
Dat alles gaat terug op haar kindertijd in de armoedige woning in Rotterdam, waarin ze zich alleen veilig voelde binnen de spijlen van haar bedje of onder de keukentafel. Ze was er nìet veilig voor het geschreeuw, het lawaai, dat zich voorgoed in haar vastgezet heeft en altijd met angst te maken heeft. In de gruweltaferelen van Jeroen Bosch herkent ze hààr wereld, in de angstaanjagende monsters en de afbeeldingen van de hel. Haar angstdromen zijn bevolkt met de gruwelwezens van Jeroen Bosch.
Doordat Sylvia veel weet te verdringen is het geen somber boek geworden. Bij de gebeurtenissen die ze niet verwerkt heeft of die ze niet aanvaarden wil, heeft de schrijver het niet over Sylvia, maar wordt ze aangeduid als ‘de vrouw’.
Christelijk?
Is Bladstil terecht het actieboek van de Week van het Christelijk Boek? In elk geval is het niet opgelegd christelijk.
Sylvia moet niets van het geloof hebben, ze is ‘blij dat ze niet in God gelooft’. Wat zij kent is het land van de wanhoop met (hels) vuur zonder licht. Met prachtige dichtregels van Willem Jan Otten op zijn grafsteen en de nagelaten reproductie confronteert Peter Jan, de ex-geliefde, die altijd van haar is blijven houden, haar met dat geloof en dwingt hij haar tot zelfonderzoek. ‘Een land vol licht? Bestaat dat echt? Hoe kom ik daar? Waarom stelt ze die vraag eigenlijk? En wie heeft haar gehoord?’
Jammer
Dit zijn de slotzinnen van het zeer leesbare boekje. De hoofdgebeurtenissen heb ik niet weergegeven, het zou de spanning wegnemen. Eén ding vind ik jammer: dat er geen reproductie van ‘De temptatie van Sint Antonius’ bij afgedrukt is. Zeker voor lezers die onbekend zijn met de schilderijen van Jeroen Bosch zou het verduidelijkend gewerkt hebben.
Leendert van Wezel (2006), Bladstil, De Banier, Utrecht. T/m 31 maart € 2,50, daarna € 6,45.