Catherine Keyl en de wijzen uit het oosten
2003-01-17
Catherine Keyl presenteerde rond de Kerst een tv-programma waarin zij op zoek was naar God. Ik heb elke aflevering van de serie gezien, en ik moet zeggen dat iedere aflevering mij opnieuw aan het denken zette. Over de mogelijkheden en onmogelijkheden om het evangelie uit te leggen.- Jaargang 47
- nummer 2
Over het belang van echtheid; van heel goed luisteren; van het jezelf open stellen voor God. En ook: uiteindelijk kun je het niet uitleggen. Je kunt een ander meenemen, je kunt het laten zien, maar die ander moet uiteindelijk zelf de stap zetten.
In het licht van dit programma heb ik samen met de gemeente nog eens de geschiedenis van de wijzen uit het oosten gelezen. Wijzen uit het oosten die knielden voor Jezus Christus.
Daarin volgen wij hen, ook wij knielen voor Jezus.
Catherine Keyl zou ongetwijfeld vragen: 'Hoe kom jij daar nu toe, dat je knielt voor Jezus? Leg me dat nou eens uit.' Ik weet niet of die vraag te beantwoorden is. Maar ik kan in het licht van die vraag wel de geschiedenis lezen van deze wijzen, en dan op het spoor komen wat belangrijk is om Jezus te ontmoeten. En dan ontdek ik daarin vier verschillende punten.
I. Zoeken
Ten eerste: zij zetten hun kennis van de sterren en de planeten in, voor hun zoektocht naar een verlosser. Zij verlangden naar een redder. En zou dat verlangen bij hen niet hetzelfde verlangen zijn geweest als bij ons? Zij leefden ook in een wereld die kapot was. Zij werden gedreven door de zorg voor hun zieken, hun gehandicapten, hun bedelaars, hun kinderen, om ze een goed leven te geven. Het was een verlangen dat opstijgt vanuit een gebroken bestaan. Zij speurden de hemelkoepel af. Is er ergens een signaal dat duidt op de komst van een verlosser?
In deze geschiedenis zien we God aan het werk. God is hier actief, maar dan wel op een totaal andere manier dan dat wij zouden verwachten.
Het was nooit eerder voorgekomen dat de Here hemellichamen gebruikte om een boodschap duidelijk te maken. De Here God heeft hen aangesproken in de taal die zij verstonden. Ook al was dat een taal van bijgeloof. Hij heeft voor hen ineens een schitterende ster laten schijnen. Ze wisten zeker dat de verlosser geboren was. Het bijzondere is dat ze direct ook wisten dat Hij geboren was in het land van de Joden.
Speculaties over hoe dit tot stand is gekomen laat ik nu verder rusten.
Kernpunt van Gods handelen was dat Hij de wijzen meenam van het licht van de ster, naar het Licht van de wereld, Jezus Christus. En God zendt nog steeds signalen, via vriendschappen, collega's, tv-programma's. En ieder die gevoelig is vangt ze op. God gaf de wijzen een teken, zij zagen het teken en gingen op weg.
II. Actief reageren
En dat brengt ons bij het tweede punt: de wijzen zagen dat teken, en reageerden actief. Je kunt op zoek zijn, maar op het moment dat je een hint krijgt kun je passief blijven. Deze wijzen reageerden wel, en gingen op weg.
Een tocht van honderden kilometers, zij hadden er iets voor over om het te vinden. Zoeken van God betekent: er moeite voor doen. Ook al was God aan het werk, en koos Hij hen uit, voor de wijzen ging het niet vanzelf. En dat is vandaag nog niet veranderd.
De kerk en de zoeker
Aangekomen in Jeruzalem bleken de schriftgeleerden uiteindelijk het antwoord te weten op de vraag waar de nieuwe koning geboren was. 'In Betlehem'.
Dit was een antwoord aan Herodes en de wijzen, maar zelf werden ze er warm noch koud van. Dat de Messias werkelijk geboren was... ze geloofden het niet. Als dat echt was gebeurd, zou de Here God hen ongetwijfeld als eersten hebben geïnformeerd.
Deze mannen hadden geen boodschap aan deze oosterse geleerden. En in ons hart denken we: Och, och, wat een onbuigzame types. Niets mee te beginnen, zelfs voor God niet.
Maar deze mannen raken onszelf, mensen uit de kerk. Het betekent dat wij de rechte leer kunnen volgen, en tegelijk dingen echt niet zien bij een ander.
In het bijzonder als het gaat om Gods weg met mensen buiten de kerk. God gaat soms een hele andere weg, als waar mensen binnen de kerk op verdacht zijn. Dat is een les uit deze bijzondere geschiedenis die ook vandaag nog actueel is. Hebben wij een open geest? Zijn wij gevoelig voor onverwachte wegen die God inslaat? Zijn we ons er van bewust, dat we met de beste bedoelingen tot struikelblokken kunnen worden?
Maar de wijzen namen de Schrift in handen: van het licht van de ster gingen ze naar het licht van de Schrift. En die ene bijbeltekst begint voor hen ineens te stralen als een zon.
III. Bijbellezen
En dat brengt ons bij het derde punt.
De wijzen werden op weg gebracht door de Bijbel zelf. Zij namen het Woord van God serieus. Zo gaat het bijna altijd.
De Bijbel toont de weg naar Jezus.
Christus heeft zichzelf verborgen in die Bijbel. De Bijbel bevat zijn woorden, zijn stem, zijn Geest. En de wijzen hebben gedacht: 'Nu zijn we een stuk verder!
Bethlehem in Efrata is dus de plek!'
Samen praten of samen lezen?
Dit raakt aan de discussie die ontstond naar aanleiding van het programma van Catherine Keyl over de vraag of de deelnemers aan het programma wel op de juiste wijze het evangelie hadden uitgelegd. Hoe reageer je op zoekers?
Sommigen zeggen vandaag: onze repliek moet meer apologetisch zijn.
Anderen zeggen: er moeten sprekender voorbeelden worden gebruikt.
Maar wat mij opviel is dat de bisschop van Roermond als enige eigenlijk zijn Bijbel pakte, en met haar ging lezen.
Op dat moment raakte het bijbelwoord uit Psalm 139 zijn hart. De tere woorden over de moederschoot deden hem denken aan zijn eigen zwaar zieke moeder.
Dit raakte Catherine Keyl. Moeten wij dan reageren door te zeggen: 'Zij werd geraakt door verdriet om zijn moeder, en niet door de tekst zelf?' Gaat het bij ons niet net zo? De tekst raakt ook onze emotie, dan hier, dan daar, en zo komen ook wij in beweging.
Van dat authentieke proces bij de bisschop was Keyl getuige. Daarin ligt een stuk verkondiging. En Herman Boon bereikte met al zijn spreken niet, wat hij wel bereikte met een lied, gericht op het hart: 'Geef mij je pijn en eenzaamheid, ik zoek je al de hele tijd.' Een warme verwoording van een puur Bijbelse gedachte.
Is het niet zo dat wij als kerk antwoord hebben op vragen die de buitenkerkelijke niet (meer) stelt? In deze programma's komt indringend naar voren dat de vragen, en daarmee de invalspoorten, dikwijls anders zijn, dan wij verwachten.
De ster was een invalspoort die in Jeruzalem buiten alle beschikbare kaders viel. Zouden wij emoties als een te hachelijk voertuig van geloof kunnen beoordelen, en daarmee kansen missen? Het liedje van Herman Boon was een poort naar een gesprek over de vraag: hoe ga jij om met jou eenzaamheid en pijn? En dan ontstaat er echt contact.
Laten ook wij gevoelig zijn voor de poorten in het hart van de ander, ook als ze ons vreemd voorkomen.
Uiteindelijk vonden de wijzen het huis.
Ze vonden het Kind en Zijn moeder.
Eindelijk. Na al dat zoeken. En teon bewezen zij Hem goddelijke eer. Zij vielen eerbiedig voor Jezus op de vloer.
Plat voorover. Met hun gezicht op de grond.
IV. Overgeven
En daarmee komen we aan het vierde en laatste punt. Het is de totale overgave aan Jezus Christus.
De wijzen hadden kunnen komen en Maria een hand kunnen geven, en haar feliciteren met de geboorte van haar bijzondere zoon. En ze hadden Jezus kunnen begroeten met gepaste beleefdheid.
Maar dat deden ze niet. Ze vielen plat op de vloer. Ze bewezen Hem goddelijke eer. 'Dank U Heer, dat U gekomen bent. We danken U namens onze jongens, onze meisjes, onze zieken en gehandicapten. Wilt u binnenkomen in onze wereld? Wilt u de echte vrede brengen? Al het onze is van U'. En wat mij dan bijzonder opvalt is: hoeveel wisten de wijzen nu van Jezus?
Hoeveel begrepen ze van Hem? Heel veel nog niet. Maar zij knielden. Zij gaven zich over op basis van wat zij wel wisten.
Om een antwoord te geven op de vraag van Catherine Keyl, hoe ik ertoe kom te knielen voor Jezus: 'Ik herken veel in de geschiedenis van de wijzen. Het zoeken, het volharden, het serieus nemen van de Bijbel. Ik heb geen ster gezien, maar wel het licht van de Bijbel.
De Bijbel zet mij op het spoor van Jezus Christus en ik heb Hem ontmoet. Ik aanbid hem als mijn Koning.'
Maar naast het zoeken van antwoorden op vragen van Catherine Keyl, heb ik door haar de geschiedenis van de wijzen uit het oosten anders leren lezen.
Net als de wijzen leerden deze programma's mij gevoelig te zijn voor de cultuur waarin we leven. Een cultuur die vandaag zwanger is van emoties. Daar is heel veel op af te dingen, en terecht.
Maar het is wel een gegeven, of we er blij mee zijn of niet. Mensen zijn vandaag niet in de eerste plaats op zoek naar de vraag hoe ze voor God van hun schuld af kunnen komen. Ze zijn op zoek naar een verlosser binnen hun eigen levensperspectief, zoals de wijzen dat ook waren. Als we hun levensperspectief serieus nemen zal ongetwijfeld de kans groeien om werkelijk contact met hen te maken.
Spreken óver God is belangrijk, en uitleg is nodig. Maar bij de wijzen zien we dat zelfs zonder theologisch kader de weg tot Jezus Christus open lag. En zij gaven zich over. Wat is het vandaag belangrijk om wegen te zoeken om juist samen te luisteren náár God. Om te vertellen wat zijn Woord jou doet. En door te vragen: 'Mag ik samen met jou spreken mét God, zullen we samen zijn aanwezigheid serieus nemen?'