Voor openstelling

2004-07-16
  • Jaargang 48
  • nummer 14
Met eenendertig stemmen voor, vijf stemmen tegen en drie onthoudingen spraken de afgevaardigden op de Landelijke Vergadering in Lelystad op vrijdagavond 25 juni uit dat het ‘bijbels verantwoord is om de ambten van ouderling en predikant ook voor zusters open te stellen’. Het gaat hier om een voorlopig besluit dat wordt voorgelegd aan een voortgezette Landelijke Vergadering. Deze zal op D.V. 8 januari a.s. een definitief besluit nemen over de openstelling van het ambt voor vrouwen.

Met het besluit dat de ambten van ouderling en predikant mogen worden opengesteld voor vrouwen, haalde de LV 2004 op de laatste vergaderdag (voorpagina’s van) landelijke kranten en zelfs het ANP-journaal op Radio1 om acht uur. De redactie van het televisiejournaal, die vrijdag tijdens de vergadering verschillende keren met een aantal aanwezigen in Lelystad belde, zag er op het laatste moment vanaf. Het belang van een besluit dat slechts een voorlopig besluit bleek te zijn, in een kerkverband waarin een aantal kerken al tien jaar vooruitgelopen bleek te zijn op datzelfde besluit zonder dat iemand dat bezwaarlijk leek te vinden (‘Maar wie gaat daar bij u dan over?’) liet zich niet eenvoudig uitleggen in een itempje van anderhalve minuut, aldus een redacteur. ‘Misschien komen we bij uw kerkverband terug als het besluit definitief is.’

Voortgezette LV
Overigens lijkt de kans klein dat de voortgezette landelijke vergadering het genomen besluit niet bekrachtigt.
Dit gezien het geringe aantal tegenstemmers eind juni in Lelystad. Maar waarom is die voortgezette LV dan nog nodig? Volgens het AKS (Akkoord voor Kerkelijk Samenleven) moet een voortgezette LV bijeen worden geroepen om belangrijke besluiten van een gewone LV te bekrachtigen. In het principebesluit over de vrouwen in het ambt is opgenomen dat dat hierbij ook moet gebeuren. Hèt grote verschil tussen een gewone en een voortgezette LV is dat bij een voortgezette LV elke kerk zelf een afgevaardigde stuurt. Èn dat iedere afgevaardigde stemrecht heeft. Bij een gewone LV, die eens in de drie jaar gedurende een aantal maanden wordt gehouden, worden de kerken uit het kerkverband vertegenwoordigd door vier afgevaardigden per regio. De kerken zijn er dus getrapt vertegenwoordigd.
En kerken die het AKS niet hebben ondertekend, mogen niet zelf stemmen.
Kortom, telt een gewone LV rond de veertig stemgerechtigde afgevaardigden, in januari zullen er hoogstwaarschijnlijk 92 aanwezig zijn op de voortgezette LV. Een ander verschil tussen een gewone en een voortgezette LV is dat aan de afgevaardigden van een voortgezette LV geen nieuwe voorstellen of ideetjes mogen worden voorgelegd. Alleen besluiten die reeds eerder door de gewone LV zijn genomen, mogen worden voorgelegd.
Nieuwe plannen die na de slotbijeenkomst van 26 juni bij kerken ontstaan en die niet direct te maken hebben met het genomen besluit, moeten dus gewoon wachten tot de eerstvolgende ‘gewone’ Landelijke Vergadering. Dat wil zeggen, tot ‘Zwolle 2007’. Overigens werd de laatste voortgezette LV bijna tien jaar geleden bijeen geroepen om het besluit van de openstelling van het ambt van diaken voor vrouwen te bekrachtigen.

Soepel
Het besluit om het ambt voor ouderling en predikant open te stellen werd vrijdagavond opvallend soepel en in een bijzonder harmonieuze sfeer genomen. Al eerder sprak de vergadering gedurende twee dagdelen inhoudelijk met elkaar over het rapport van de commissie Vrouwelijke Ouderlingen en Predikanten (VOP). Vervolgens was er door een commissie Voorbereiding Besluitvorming VOP een voorstel geformuleerd dat vrijdagavond ter stemming op tafel lag. Daarin wordt onder andere gesteld dat het instemmen met de conclusie dat de ambten van ouderling en predikant ook voor zusters kunnen worden opengesteld ‘een zaak van christelijke vrijheid is en dat deze openstelling geoorloofd is’. De daadwerkelijke bevestiging van vrouwen in het ambt van predikant laat de LV echter nog niet aan de kerkelijke vrijheid van gemeenten over. Eerst moet een nog te benoemen commissie zich buigen over de uitvoerbaarheid van de openstelling van het ambt van predikant. Deze commissie, die benoemd zal worden als de voortgezette LV in januari het besluit heeft bekrachtigd, zal aan de volgende LV (2007 - Zwolle) haar bevindingen rapporteren.

‘Ongewenst vertraging’
Dit tot teleurstelling van een klein aantal afgevaardigden. Ds. M. de Jong uit Eindhoven stelde voor om deze te benoemen commissie al op de voortgezette landelijke vergadering van januari 2005 te laten rapporteren.
De openstelling van het ambt van predikant voor zusters zou dan niet worden vertraagd met minstens nog eens drie jaar. Hiervoor voelden commissie en vergadering echter weinig.
De commissie die de uitvoerbaarheid zal moeten onderzoeken, zou dan onder te grote tijdsdruk komen te staan. Bovendien ‘betekent dit besluit nogal wat voor onze vrijgemaakte en christelijk-gereformeerde broeders’, aldus commissielid ds. A.M. van Leeuwen.
‘Versnelling op dit punt lijkt me niet wenselijk.’ Daaraan werd toegevoegd dat nog niet alle praktische consequenties van vrouwelijke predikanten nu al zijn te overzien. In tegenstelling tot bevestiging van vrouwelijke ouderlingen, raakt bevestiging van vrouwelijke predikanten namelijk àlle kerken. Lokale kerken die principiële bezwaren hebben tegen de vrouw in het ambt van predikant moeten in de toekomst binnen het kader van een regiovergadering meedoen aan het examineren en benoemen van een vrouwelijke predikant. Hoe moet worden omgegaan met problemen die dit kan opleveren, is aan de nieuw te benoemen commissie.
Overigens werd wel nadrukkelijk gesteld dat de nieuw te benoemen commissie het besluit van de LV (mits dat wordt bekrachtigd door de voortegezette LV) om het ambt van predikant ook voor vrouwen open te stellen, niet kan terugdraaien. Smouter: ‘Zij onderzoekt nadrukkelijk wat gedaan moet worden om het besluit uitvoerbaar te maken. Zij gaat niet opnieuw bekijken of het een bijbels verantwoord besluit is.’

Gesteggel
Verder werd nog wat gesteggeld over woorden. Zo stond er in het ontwerpbesluit dat de commissie VOP ‘adequaat’ is ingegaan op de inhoudelijke argumenten van CGK en GKV. Ds. P. Veldhuizen uit Leerdam stelde opnieuw dat ‘hier niet is gediscussieerd. We hebben elkaar niet gesproken over de wezenlijke vragen. Er is hier nìet adequaat gereageerd.’ Afgevaardigde Koning pleitte ervoor om het woord ‘adequaat’ om een andere reden te vervangen voor een iets minder stellig woord, namelijk om de broeders en zusters in deze kerken niet voor het hoofd te stoten. De commissie stemde hiermee in en veranderde ‘adequaat’ in ‘in voldoende mate’. Waarop ds. C. Smit een amendement indiende om het woord terug te veranderen in ‘adequaat’, ‘een woord dat recht doet aan de discussie zoals die is gevoerd.’ Smits amendement werd verworpen.
Nadat het voorstel tot openstelling van het ambt voor vrouwen met overgrote meerderheid was aangenomen, zweeg de vergadering bijna beduusd.
Terwijl preses Smouter na sluiting van de vergadering in de wandelgangen flesjes wijn overhandigde aan aanwezige VOP-commissieleden (op de publieke tribune alleen mevrouw M.
Vrijmoeth-de Jong) spraken de afgevaardigden nog een beetje verbaasd met elkaar na. Dat het zo snel was gegaan. Dat het voorstel zo breed gedragen werd. Dat hiermee een discussie van vijfentwintig jaar tot een einde was gekomen. Een medewerker uit Lelystad verzuchtte dat van zo’n historisch moment eigenlijk iets meer gemaakt moest worden. ‘Binnen een paar minuten was gestemd, het moment voorbij en de vergadering gesloten.
Maar ja, dààr heb je vrouwen voor nodig. Die denken daarover van tevoren en kunnen dat aankleden.’ Of met het besluit van 25 juni daadwerkelijk het ambt snel wordt opengesteld en vrouwen hun intrede doen in kerkenraden is niet goed in te schatten.
Het besluit moet officieel eerst worden geratificeerd door de plaatstelijke kerkenraden. Hoeveel haast die daarmee maken en wanneer ze vervolgens ook daadwerkelijk overgaan tot verkiesbaarstelling van vrouwen verschilt per gemeente. De reacties van afgevaardigden variëerden van: ‘wij doen hier niet aan mee want wij zijn principieel tegen’ en ‘bij ons leeft dit nog helemaal niet’, tot ‘er is wel enige voorbereiding nodig zoals een aantal gemeentevergaderingen’ en ‘hier hebben we op gewacht’. Eén afgevaardigde verzuchtte onder het aantrekken van zijn jas: ‘Eindelijk, hier kan ik mee thuiskomen’.

Wapperen
Met unanieme stemmen heeft de LV op de laatste vergaderdag het rapport van de commissie Werkomstandigheden en Arbeidsvoorwaarden Predikanten (WAP) aangenomen. Het was de enige stemming waarbij de afgevaardigden na afloop spontaan begonnen te applaudiseren. Dat had alles te maken met de urenlange, hersenkrakende bespreking die aan het besluit vooraf ging.
De commissie WAP heeft een richtlijn opgesteld waarin gedetailleerd de rechten en plichten van een predikant en kerkenraad inzake de arbeidsverhoudingen zijn opgenomen. Hierbij moet gedacht worden aan salaris, vakantiedagen, ontslagprocedures, tucht etc. Kerkenraden en predikanten binnen de NGK zullen zich aan deze richtlijn moeten houden, dan wel moeten verantwoorden waar ze afwijken. ‘To comply or to explain’, zoals voorzitter Lakerveld het samenvatte.
Ds. J.M. de Groot van de commissie WAP toonde zich na afloop zeer tevreden met de uitslag. ‘Onze commissie heeft iets in de kerken gebracht wat eigenlijk niet echt bij ons kerkverband past, namelijk een uitgebreide, gedetailleerde richtlijn waaraan iedereen zich in principe moet houden. Dat die richtlijn tenslotte toch unaniem is aangenomen, geeft aan hoe belangrijk we het vinden om dit met elkaar goed te regelen. Het geeft een prettig gevoel dat de rechtspositie van predikanten nu goed is geregeld. Dat komt de samenwerking tussen predikant en kerkenraad en gemeente ten goede.’ Kunnen predikanten met deze nieuwe richtlijn in de hand hun contract nu opengooien en hogere eisen stellen?
De Groot: ‘In principe wel ja. Maar bijvoorbeeld de salarisnormen die wij in de richtlijn noemen, zijn een minimum.
Als een predikant daar ver onder zit, is er ook echt iets aan de hand. Er kunnen redenen zijn waarom een gemeente de richtlijn niet in een keer kan overnemen, maar bijvoorbeeld gefaseerd in een aantal jaren. Dan moeten ze dat
verantwoorden.’

Misbruik
De LV 2004 heeft besloten dat de Commissie Meldpunt Sexueel Misbruik (MSM) de voorstellen die het in haar rapport doet voor het instellen van een klachtenregeling inzake sexueel misbruik, mag gaan uitvoeren. Dat betekent dat de commissie eventuele klachten op dit gebied gaat behandelen overeenkomstig de in het rapport opgenomen regelingen. Dat gebeurde niet zonder slag of stoot. De regeling is ‘nog lang niet perfect, behoeft zeker nog verbetering en aanvulling’ maar, zo werd ten slotte geconcludeerd, biedt wel ‘een toereikende basis’ om mee aan de slag te gaan.
‘Doe me een lol’
Het Akkoord voor Kerkelijk Samenleven (AKS) wordt herschreven. Na het aanbrengen van een aantal wijzigingen ging de vergadering akkoord met de voorgestelde nieuwe tekst. Al eerder spraken de afgevaardigden over de voorgestelde nieuwe tekst.
Toen kreeg de commissie het verwijt dat de wijzigingen ‘juridisering’ in de hand werkt.
Daartegen verzette de commissie zich vrijdag bij monde van commissielid J.M. Louwerse. ‘Wij denken dat het aan een kerkorde eigen is juridische duidelijkheid te verschaffen omtrent onze onderlinge afspraken. Bij vaagheid in de bewoordingen is naar onze mening niemand gebaat.’ Overigens had de commissie wel een aantal aanbevelingen die de vergadering eerder had gedaan, overgenomen. ‘Wellicht was het gewijzigde AKS op sommige punten wat te zakelijk geworden en werd de religieuze context te veel gemist’, aldus Louwerse in zijn toelichting.
Een van de wijzingen die opnieuw ter vergadering naar voren werd gebracht, kwam van ds. J. Horsman uit Zwolle.
Hij vroeg om het schrappen van het woordje ‘andere’ in een zinsnede in art. 30 over de tucht. Daarin staat dat een predikant onder de tucht geplaatst kan worden als hij een leer verkondigt die in onze kerken als onschriftuurlijk wordt beschouwd, ‘of een andere openbare, grove zonde begaat.’ Horsman: ‘Als een van mijn collega’s de volwassendoop gaat verkondigen, dan gaat dat in tegen de leer van ons kerkverband. Maar om nu te zeggen dat het een grove, openbare zonde is... Doe me dus een lol. Schrap dat woordje “andere”.’ Tegen het advies van de commissie in die voor handhaving was, steunde de vergadering het amendement van Horsman.

Vier-cilindermotor
Namens de afgevaardigden bedankte ds. H.J. Zuidhof het moderamen en in het bijzonder preses W. Smouter voor het leiden van de LV 2004. Smouter, die zelf eerder over de bougies van een motor had gesproken, werd vergeleken met een viercilindermotor. ‘U hebt ons wijs, voortvarend en efficiënt geleid. Wij zijn u dankbaar.’ Hij memoreerde de zitting waarin het besluit werd genomen over de nieuwe opleiding voor predikanten (‘het was de enige keer dat we het gevoel kregen onder druk gezet te worden’) en haalde verheugd de brief van de Commissie Opleiding Predikanten (COP) aan die de dag ervoor was voorgelezen.
Daarin liet deze commissie weten dat zij ‘voldoende overtuiging en vertrouwen’ heeft in het aangenomen moderamenvoorstel om door te gaan en er ook blij mee is. De indruk als zou dat niet zo zijn, wilde zij hierbij nadrukkelijk wegnemen. Waarmee een smetje op het blazoen van het moderamen weer heel snel was verdwenen.
Aan het slot van de vergadering zei ds. J. Horsman toe namens de twee NG-gemeenten in Zwolle de volgende Landelijke Vergadering ‘met één stem’ bijeen te zullen roepen.
Delen

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief