De TSB nu en in de toekomst
2004-07-16
In het vorige nummer van Opbouw werd geschreven over de achtergronden van de Theologische Studiebegeleiding.- Jaargang 48
- nummer 14
Deze vorm van begeleiding voor theologie studenten is in het leven geroepen omdat de Nederlands Gereformeerde Kerken geen eigen theologische opleiding kennen waar alle toekomstige predikanten studeren.
In dit nummer gaan we verder in gesprek met de drie studiebegeleiders: de predikanten Dekker, Van der Dussen en Schaeffer. Deze keer ligt het accent op de inhoud van de zaterdagen die studenten en begeleiders gezamenlijk doorbrengen.
Daarnaast blikken we vooruit in de toekomst van de TSB.
Een belangrijk onderdeel van de TSB zijn de zaterdagen waarop studenten en studiebegeleiders elkaar ontmoeten.
Daarnaast is er jaarlijks een weekend, worden er stages geregeld en begeleid én er wordt jaarlijks een exegesedag georganiseerd in samenwerking met het Nederlands Gereformeerd Seminarie.
Hoe ziet zo’n zaterdag van de TSB eruit?
De opening wordt door één van de studenten verzorgd. Hij of zij houdt een dagopening, doet voorbede voor studenten die dat nodig hebben en dankt voor het goede dat God geeft.
Om en om ligt in het ene dagdeel het accent bij de preekbespreking en is er in het andere dagdeel een lezing. Het programma is van tevoren beschikbaar en een aantal studenten krijgt een speciale taak toegewezen voor die dag. De lezingen zijn overigens ‘openbaar’ en kunnen worden opgevraagd bij het TSB-secretariaat. Het is de bedoeling dat e.e.a. in de nabije toekomst ook via internet beschikbaar komt, zodat de leden van de kerken inzicht (kunnen) hebben in datgene wat de studenten vanuit de TSB mee krijgen.
Hoe verloopt een preekbespreking?
De student krijgt tijdig te horen over welke bijbeltekst of catechismuszondag een preek van hem (of haar) verwacht wordt. Eén keer per seizoen wordt een ‘gelegenheidspreek’ voorbereid (bijvoorbeeld in verband met een huwelijk of een sterfgeval). De preek wordt van tevoren toegezonden aan alle deelnemers van de TSB met het oog op een goede voorbereiding.
De zgn. blinde criticus mag de preek echter nog niet lezen. Deze moet direct nadat de preek gehouden is zonder voorkennis als kerkganger reageren.
Vervolgens gaan de andere toehoorders in op de inhoud van de preek. Er is een exegetisch criticus vanuit de studenten en dr. Jaap Dekker vanuit de studiebegeleiding. Daarnaast is er een homiletische – uit het latijn: met elkaar spreken, de kunde van het preken - bespreking met opnieuw het commentaar van een student en van drs. Johan Schaeffer als studiebegeleider.
Daarbij komt o.a. aan de orde wat de doelstelling van de preek is, hoe krijgt de preek vorm in het contact met de gemeente? Ook wordt de liturgie rond de preek besproken.
Aan het slot van de ochtend vat dr. Ad van der Dussen de verkregen opmerkingen samen en hij trekt verbindende lijnen. Hij geeft aan de student enkele dogmatische overwegingen mee en ook een woord ter bemoediging.
De student krijgt de kritieken op schrift mee naar huis en deze komen weer ter sprake tijdens het zgn. mentoraatsgesprek.
Hoofd, hart en handen
Het voorgaande klinkt allemaal wat technisch, alsof het bij het maken van een preek gaat om kennis en kennisoverdracht.
Een preek is echter veel meer dan een vakinhoudelijk college over een tekst of thema. Daarom wordt er veel nadruk gelegd op vragen als: wat doet de preek met het hoofd van de toehoorder (wordt je kennis gevoed?), met zijn hart (de emotionele beleving) en met zijn handen (zet de preek gemeenteleden ook aan het werk, zien ze door de preek ook dat christen-zijn consequenties heeft voor de praktijk van het leven?).
Daarnaast is van belang ‘hoe de preek verteld wordt’: wat is de houding van de student, wat is het tempo, de verstaanbaarheid, hoe komt zijn verhaal over, in hoeverre heeft hij contact met de gemeenteleden?
Middagprogramma
De middagpauze wordt door studenten en begeleiders gebruikt voor persoonlijke ontmoeting, terwijl de studiebegeleiders nog een deel van de pauze reserveren voor onderling overleg.
Zoals al werd vermeld staat er ’s middags doorgaans een lezing op het programma.
In het afgelopen seizoen hield dr. Ad van der Dussen twee lezingen: over het schriftgezag en over ‘het eeuwig wel en wee’, de mogelijkheid dat de mens voor eeuwig verloren gaat. Omdat drs. Johan Schaeffer het afgelopen seizoen van lezingen was vrijgesteld, hield dr. J.P. van Riessen (NGK-predikant in Ermelo) een inleiding over de situatie waarin predikanten tegenwoordig functioneren: binnen de kerkelijke gemeente, maar in relatie tot gemeenteleden die ook leven in een geseculariseerde wereld.
Ook was ds. J.M. Smelik een keer te gast met een bijdrage over de vraag naar het waarom van het lijden in het pastoraat. Dr. Jaap Dekker hield een lezing over de theologie van Kronieken en een inleiding over het werk van dr. Peter Stuhlmacher, een belangrijk nieuwtestamentisch theoloog.
Een van de ochtenden werd gehouden naar aanleiding van een geconstateerde leemte bij de studenten. Er wordt in de preekvoorbereiding soms onvoldoende werk gemaakt van de exegese (uitleg) van het te bepreken Bijbelgedeelte.
Om die reden werd dieper ingegaan op het werk van dr. Talstra over het belang van een goede exegese.
De bedoeling is dat de studenten zich actief voorbereiden op deze lezingen en de geraadpleegde boeken ook van tevoren bestudeerd hebben. Enkele studenten hebben tijdens de referaten op de middag ook een actieve inbreng als zgn. ‘lectores’ die o.a. vragen formuleren.
Persoonlijke omgang
In de afgelopen jaren is in christelijk Nederland de belangstelling voor spiritualiteit gegroeid. De studiebegeleiders merken deze hunkering ook op bij de studenten. Hoe geef je de persoonlijke omgang met God gestalte in de wereld van 2004? Op elke studiedag, maar ook in de mentoraatsgesprekken met de studenten, komt de relatie tot God expliciet aan de orde. De studiebegeleiders zien het als hun taak om de studenten te scherpen. Het gaat niet om de beleving alleen, het gaat evenmin om de theologie als wetenschap alleen, er moet een verbinding zijn. Hoe kun je de persoonlijke omgang met God vorm geven in je studie en in de voorbereiding op het predikantschap?
De mentoraatsgesprekken worden jaarlijks gehouden en soms ziet de student zijn studiebegeleider nog wat vaker. De voortgang van de studie komt dan aan bod, de persoonlijke omstandigheden en ontwikkeling van de student, maar ook de persoonlijke omgang met God.
De toekomst van de TSB
Zoals al in het vorige nummer van ‘Opbouw’ aan de orde kwam is de TSB géén opleiding, maar de studiebegeleiders geven – zoals hun naam al aangeeft - begeleiding aan de studenten.
Al jarenlang staat op de agenda (o.a. van achtereenvolgende Landelijke Vergaderingen) hoe de TSB het beste vorm kan worden gegeven.
Daarnaast speelt de vraag hoe de relatie tot het Nederlands Gereformeerd Seminarie moet zijn. Om nieuwe voorstellen te formuleren werd door de vorige Landelijke Vergadering de Commissie Opleiding Predikanten gevormd. Dit is géén TSB-commissie, zoals wel eens gedacht wordt, maar een onafhankelijke commissie vanuit de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Hoe zien de plannen er uit en hoe kijken de studiebegeleiders tegen de plannen aan?
Meer body
Het plan is dat een nieuw op te richten instituut nauw aan gaat leunen tegen de Theologische Universiteit van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Apeldoorn. De openheid vanuit Apeldoorn heeft de leden van de COP-commissie verrast, de opstelling vanuit deze instelling bleek bui tengewoon coöperatief. Daardoor is een optie om bijvoorbeeld aan te leunen tegen de vrijgemaakt-gereformeerde Theologische Universiteit in Kampen niet uitgebreid onderzocht.
Overigens sluit aansluiting bij Apeldoorn contacten met Kampen niet uit omdat er tussen deze beide universiteiten ook een groeiende samenwerking is ontstaan.
Als groot voordeel zien de studiebegeleiders dat de TSB in het nieuwe aanleuninstituut ‘meer body’ krijgt.
Het werk van de TSB wordt geïntensiveerd, want tegen de achtergrond van de inkrimpende rijksopleidingen en de verschuivingen die daarmee gepaard gaan, kan men de studenten in de beperkte tijd die er nu voor is onvoldoende begeleiden. Ook wordt het werk van de TSB minder vrijblijvend.
Er komen tentamens en verplichte werkcolleges. Het hoort straks bij het afstuderen dat de student ook het traject binnen het nieuwe aanleuninstituut heeft volbracht. Het aandeel van deze colleges is aanzienlijk: ongeveer 1/5 deel van het totale aantal colleges. Deze colleges (dr. Jaap Dekker heeft al een aantal colleges in Apeldoorn verzorgd) staan, net als de huidige TSB-dagen, ook open voor studenten uit de Christelijke Gereformeerde Kerken. Uiteraard hangt er aan die intensivering van het werk wel een prijskaartje (het werk kan niet gebeuren in de tijd die er nu voor staat), maar daar staat een grote mate van winst in kwaliteit tegenover.
Daarmee komt het werk van de Theologische Studie Begeleiding in een nieuwe fase terecht. Een vorm van opleiding en begeleiding die studenten voorbereidt om pastoraal en theologisch dienstbaar te zijn in de Nederlands Gereformeerde Kerken en daarmee in Gods Koninkrijk….
Op het moment dat dit interview werd gehouden was nog niet duidelijk hoe de Landelijke Vergadering zich zou uitspreken over de voorstellen.
Ook was het standpunt van het Nederlands Gereformeerd Seminarie nog niet helder voor de studiebegeleiders.
De bedoeling van de Commissie Opleiding Predikanten was dat ook het Seminarie een plaats zou krijgen in het nieuwe aanleuninstituut.
In ‘Opbouw’ van 25 juni 2004 vindt u meer informatie over deze discussie.
Duidelijk werd dat het Nederlands Gereformeerd Seminarie niet kiest voor integratie in het nieuwe opleidingsinstituut in Apeldoorn.
| Toetsen aan Gods openbaring De studiebegeleiders hebben veel werk verzet. Dat geldt voor de vorige generatie van begeleiders (de predikanten De Jong, Mooiweer en Smit) en ook voor de huidige studiebegeleiders. Voor beiden generaties geldt wat ds. Jan Bouma schreef in de bundel ‘Begeleidend Schrijven’: “Ze hebben de studenten geleerd kritisch te denken over de theologie als wetenschap zonder daarbij een tegenstelling te suggereren tussen theologisch denken en schriftuurlijk denken. De vruchten van de theologische arbeid dienen altijd weer getoetst te worden in het licht van Gods openbaring”. |
| Tekst van de lezingen Een overzicht van de genoemde lezingen kan worden gedownload via internet (ga naar: www.ngk.nl, daarna naar: opleiding, vervolgens naar: theologische studiebegeleiding, tenslotte naar: studiemateriaal. Ook kunnen geïnteresseerden zich abonneren op de volledige tekst van de lezingen. Informatie bij de secretaris van de TSB: Taco Postuma, Kamille 16, 8265 DG Kampen; d.h.t. postuma@wanadoo.nl |
| Partners Naast de begeleiding van studenten heeft de TSB ook aandacht voor de positie van de partners van de studenten. Er is een apart partnerprogramma, waarbij de echtgenoten van de drie studiebegeleiders een actieve inbreng hebben. |