Opvoeding en temperament
2004-09-03
Ik zit in de kerk. Mijn dochter zit naast me. Ze wiebelt en draait en vraagt na twee coupletten of de kindernevendienst al begint. Voor mij zit een moeder met haar twee zoontjes. Ze zitten keurig stil. Praten niet. Kijken alleen af en toe achterom. Eén blik van de moeder en ze kijken weer recht voor zich.- Jaargang 48
- nummer 17
Voor ik het boek van Henk Algra had gelezen, over temperament bij kinderen, dacht ik dat het aan mijn slechte manier van opvoeden lag. Mijn kind dat niet en een ander kind dat wel stil kan zitten in de kerk. Henk Algra geeft een ander perspectief. Mijn dochter is niet minder goed opgevoed maar heeft een ander temperament.
Voor 50% wordt het gedrag van kinderen bepaald door temperament. De andere 50% van het gedrag wordt verklaard uit een veelheid van factoren zoals lichamelijke, emotionele, materiele en pedagogische.
Temperament
Temperament is de karakteristieke manier waarop iemand met zijn emoties en zijn gedrag reageert op gebeurtenissen in zijn omgeving.
Belangrijk onderzoek naar temperamentverschillen is gedaan door Thomas en Chess. Zij noemen negen kenmerken die samen de bouwstenen vormen voor het temperament van een kind.
Die negen kenmerken zijn:
Activiteitsniveau
Regelmaat in biologisch functioneren
Toenadering en terugtrekken
Aanpassingsvermogen
Intensiteit van reageren
De kwaliteit van de stemming
Vasthoudendheid
Susbaarheid
Zintuiglijke gevoeligheid
Een kind dat altijd rent en fietst even wat komt drinken en alweer van zijn stoel springt voor een volgend spel, heeft een hoog activiteitsniveau.
Is een kind vaak vrolijk heeft het veel plezier en is het vriendelijk dan scoort het hoog op kenmerk ‘kwaliteit van de stemming’. Is het echter vaak somber, ontstemt en onvriendelijk? Dan is de score op dit kenmerk juist laag.
Met behulp van een vragenlijst in het boek kun je het temperament van je kind in kaart brengen. Scoort het hoog of laag op elk van de kenmerken?
De vragenlijst in het boek lijkt mij wel wat summier. Er zijn zeven vragen per kenmerk en die vragen gaan over het gedrag van baby’s tot pubers. Maar met eigen observaties en aanvullingen zul je waarschijnlijk wel tot een profiel kunnen komen.
Sommige kenmerken zijn bekender, opvallender dan andere kenmerken.
Dat vond ik het interessante aan deze negen karakteristieken. Susbaarheid bijvoorbeeld: in welke mate laat een kind zijn of haar gedrag ombuigen? En wat te denken van de combinatie lage susbaarheid en hoge vasthoudendheid.
Dan moet je als opvoeder soms heel sterk in je schoenen staan. Goed om te weten!
Wat als het temperament is vastgesteld?
Het temperament van een kind is niet te veranderen. Maar je kunt een kind wel beter begeleiden als je rekening houdt met zijn of haar temperament.
In het boek staat: ‘De belangrijkste taak voor ouders is om aansluiting te vinden bij het temperament van hun kind’. En zo krijgt de lezer bij elk temperamentskarakteristiek een heel rijtje tips, zowel voor de kinderen die hoog als voor de kinderen die laag scoren
Een voorbeeld.
Wat hebben kinderen nodig die op kenmerk 6, stemming, laag scoren?
Deze kinderen krijgen niet snel positieve aandacht van hun omgeving. Maar ze hebben het wel nodig om daardoor het gevoel te krijgen dat ze er mogen zijn.
Denk niet altijd dat het aan jou ligt als het kind wat somber is. Je hebt nu eenmaal vrolijke en minder vrolijke kinderen.
Oudere kinderen met een sombere stemming neigen ertoe weinig contact te maken. Je kunt hen stimuleren om te proberen wat aardiger te doen.
Niet alles wat een kind doet is goed omdat het nu eenmaal zo’n vastgesteld temperament heeft. Nee, het boek helpt juist te zoeken naar wat een kind nodig heeft en hoe jij als opvoeder het beste kan reageren.
Je eigen temperament.
Een goede aanvulling is hoofdstuk 8, waar gewezen wordt op de combinatie tussen jouw temperament als opvoeder en het temperament van je kind. Soms een makkelijke combinatie, soms juist niet! Dat laatste vraagt dan extra veel van de opvoeder. Opvoeden begint altijd met kijken naar jezelf.
Conclusie.
Ik denk dat dit makkelijk leesbare boek opvoeders kan helpen met andere, misschien mildere, ogen naar hun kind te kijken. Op zoek gaan naar het eigene van een kind en daarop de opvoeding laten aansluiten. Niet je kind vergelijken met andere kinderen en je opvoeding de schuld geven van minder gemakkelijk gedrag. Beseffen dat jouw, door God geschapen, kind met zijn of haar unieke eigenschappen en temperament, passende opvoeding nodig heeft. Het boek zal heus niet alle problemen oplossen en jou in een klap de ideale opvoeder maken. Maar volgens mij kan het wel ontspannend werken.
Daarom: aanbevolen!
N.a.v. Henk Algra, Opvoeding die past.
Over temperament bij kinderen, Boekencentrum b.v. ISBN:90 239 1529 1, €11,00