Opdracht of bijproduct
2004-12-12
'(Want) God roept ons niet op tot cultuurvorming, maar tot bekering. Het (christelijk geloof) roept mensen op om zich in dienst te stellen van dat Koninkrijk dat in geen enkele opzicht van deze wereld is. Ook niet in cultureel opzicht. Cultuurvorming is niet meer dan een bijproduct.' Daar zit een knoert van een contradictie in!- Jaargang 48
- nummer 24
Ik haal die passage uit het artikel Christendom geen 'geloof van het Boek' van Peter Siebe, in Opbouw van 3 september j.l. Mijn bijdrage is eigenlijk helemaal geen reactie op de inhoud van zijn verhaal, want ik kan met bijna alles wat hij schrijft van harte instemmen. Ik leen alleen even het genoemde citaat, omdat het, meen ik, een beetje model staat voor een denkhouding van velen in onze (en andere) kerken.
De mens is naar zijn aard en opdracht cultuurwezen. En cultuur is, op z'n kortst gezegd: vormgeven aan wat in de schepping gegeven is. Dat is nou net wat de mens tot mens maakt.
Cultuurvorming niet meer dan een bijproduct? Wie dat in ernst blijft beweren, heeft zelfs van zichzelf niet veel begrepen.
Cultuurbeoefening, en dus cultuurvorming, is er op allerlei niveaus, die voor een deel in elkaars verlengde liggen, want cultuur voltrekt zich in de Tijd: De mens bewerkt de aarde, hij ontwerpt daartoe gereedschappen, hij domesticeert allerlei dieren, hij bouwt zich een woning, hij sticht een gezin, hij geeft vorm aan samenlevingsverbanden, hij verzamelt kennis en beoefent wetenschap, hij ontwikkelt techniek, hij gebruikt zijn creativiteit voor uitingen van kunst. Daarin geeft hij antwoord aan zijn Schepper. Alleen, hóe doet hij dat - daarin zit 'm de crux. Probeert hij dat in overeenstemming met de bedoeling van zijn Schepper-Vader te doen, is hij dus gespitst op het doen van diens Wil en heiligt hij zo Gods Naam? Dan stelt hij zich in dienst van het Koninkrijk. Of exploiteert hij het geschapene ten eigen bate en is hij uit op eigen glorie en eigen macht? Is hij ik-gericht, of, in collectief verband, wij-gericht? Ligt het doel in de mens zelf en is eigenbelang zijn diepste motief? Dan is hij, zegt de bijbel, 'van deze wereld'.
Wie vanuit een puur menselijk gerichte gezindheid cultuur bedrijft, mist ten diepste en mist uiteindelijk zijn doel, leert ons de Schrift, want alles in de schepping is op elkaar betrokken in de betrokkenheid waarin God zichzelf met zijn schepping verbond: in Christus, de attitude van waaruit Hij schiep en onderhoudt en verlost. Het is het geheim van Gods liefde. 'Alzo lief had God de wereld', vanaf het prille begin en soeverein vanuit zichzelf.
Daarin rust al het geschapene, daarin vindt het zijn balans, daaraan ontleent het zijn zin en zijn bestemming.
Daar kan je met geen mogelijkheid om heen. En je kunt nooit om de daarin gefundeerde normen heen, ook de mensen van 'de wereld' niet.
En er is iets als een zeer oorspronkelijk intuïtief weten, dat hen de waarde van die normen doet beamen, iets wat de chaos weerhoudt. Het is die authentieke, het bestaan funderende - in dat in Christus vooraf gegevennorm, waarop de mens aanspreekbaar blijft, waarvan hij nooit los komt.
Daarom ook kunnen gelovigen en ongelovigen gelukkig in veel opzichten samenwerken in maatschappelijke organisaties en in de politiek, kunnen ze gezamenlijk genieten van cultuuruitingen zoals een goed concert, kunnen ze samen bezig zijn in wetenschap en techniek, kunnen ze cultuur beleven. Dat geeft 'mensen van het Koninkrijk' nou juist een geweldige kans om van hun diepste motivatie te getuigen, zoutend zout te zijn en mee richting te geven aan cultuurvorming.
Die mogelijkheid moeten ze vooral niet laten liggen.
Waar de op heil en heelheid gerichte goddelijke norm totaal niet meer telt, onstaat metterdaad chaos. We zien het overal om ons heen: blinde haat, explosies van geweld, culturen die geïndoctrineerd en klemgezet worden door blind fundamentalisme. We zijn getuige van monopolisering van economistische en technicistische ideologieën, van uitbuiting, vervuiling, afbraak van geschapen samenhang en evenwicht, van extreme uitingen van hebzucht en zelfverrijking, genotzucht, smerigheid. En wie alleen het eigenbelang najaagt ondergraaft zijn eigenlijke belang, die gaat verloren en bewerkt verlorenheid. Er is maar één remedie om aan de totale en definitieve verlorenheid te ontkomen: radicale omkeer. Zit dat er in zulke stadia van verlorenheid nog in?
Het is voor ons een ondoorgrondelijk mysterie dat er vanuit de oorspronkelijke en duurzame liefdesrelatie die de Vader van alle dingen in Christus aanging met zijn schepping toch redding mogelijk is voor een werkelijk volledig verloren wereld!
Die boodschap van redding is toevertrouwd aan de christelijke gemeente.
Daar wil ik in een volgend artikel naar toe.