Zingen over God, die nog niet onder ons woont
2003-07-11
Een vriendin belde haar en zei: ‘Laat alles vallen waarmee je bezig bent en kom direct luisteren. Dit moet je meemaken!’ De vrouw deed wat haar vriendin haar zei en kwam onmiddellijk naar Evangelisch Lutherse kerk aan de Langestraat in Amersfoort.- Jaargang 47
- nummer 14
Daar werden naar een idee van Freddy Gerkema alle 150 psalmen achter elkaar gezongen door dertien koren. Van elke psalm werd minstens een couplet vierstemmig gezongen.
De vrouw kwam na enkele uren luisteren en meezingen ’s avonds naar buiten. Ze had inderdaad genoten.
Met het achter elkaar zingen van alle psalmen ging zaterdag 28 juni een grote wens in vervulling van dominee Freddy Gerkema van de Nederlands Gereformeerde Kerk van Amersfoort-Noord. Bij hem ontstond het idee voor een psalmenmarathon. Gerkema wordt al jaren geboeid voor de psalmen.
In de cantorij van de Tehuisgemeente in Groningen heeft hij ervaren hoe mooi het is psalmen meerstemmig te zingen, vooral in zettingen van Renaissancecomponisten als Claude Goudimel en Claude le Jeune. Toen hij zijn idee voorlegde aan de Amersfoortse kerkmusicus Harry van Wijk was die enthousiast. Van Wijk nam in muzikaal opzicht de leiding van de marathon op zich en oefende onder andere een zaterdag met de ruim zeventig zangers. Uiteindelijk waren hij en Peter Sneep (beide als dirigent en organist) en Gerkema (als koorzanger en lezer) de hele dag actief betrokken bij de psalmenmarathon die ‘s ochtends om acht uur startte en ’s avonds tegen half elf eindigde.
Uniek
Het is volgens Gerkema de eerste keer dat alle psalmen op deze manier op een dag zijn gezongen. ‘De psalmen zijn wel eens alle 150 eenstemmig gezongen met orgelbegeleiding, maar wij hebben van elke psalm minstens een couplet vierstemmig gezongen.’ Gerkema vond het een unieke ervaring.
‘Als je ze allemaal achter elkaar zingt, word je getroffen door de variatie binnen het psalmboek. En je merkt hoeveel verhaal er in zo’n lied zit. Muzikaal gezien heb je diezelfde variatie in melodie en zetting. Dat maakte het tot een uitermate boeiend en indrukwekkend gebeuren.’
Prietpraat
Niet alleen de organisatoren en deelnemers waren onder de indruk van het bijzondere evenement op de zomerse zaterdag in het kleine kerkje aan de drukke winkelstraat in Amersfoort.
Het psalmgezang was op straat te horen en lokte veel voorbijgangers naar binnen. Daardoor was de kerk de hele dag door goed gevuld. Een man die niet veel meer in de kerk kwam, verzuchtte toen hij buiten kwam: ‘Fantastisch om drie uur lang alleen maar psalmen te zingen en naar muziek te luisteren zonder al die prietpraat van dominees er tussendoor.
Hieraan heb je toch meer dan genoeg?’ Een 82-jarige predikantsweduwe was speciaal uit Friesland komen reizen en heeft enkele uren zitten luisteren. ‘Ik las erover in de krant en dacht: Daar moet ik bij zijn.’
Computer
Aan het evenement ging veel inspanning vooraf. De zangers die zich voor een of meerdere van de dertien blokken hadden ingeschreven, hadden in de weken ervoor hun partijen ingestudeerd.
Dit met behulp van een cd-rom waarop de psalmzettingen van Goudimel (het merendeel) en Le Jeune stonden. Eén keer is met alle dertien koren die elk acht tot twaalf zangers telden, geoefend. Tijdens de marathon was niet te horen dat de zangers voornamelijk met de computer hadden geoefend. Er werd gezongen vanuit de inhoud door zowel koren als publiek. Overigens werd van een aantal lange psalmen een gedeelte gelezen als een blok teveel uitliep. En de 119de psalm, ‘dat lange lied van een aan God toegewijd mens’, was in tweeëntwintig partjes over alle blokken verdeeld. Gerkema: ‘Soms sloot dat heel mooi aan, terwijl er op andere momenten een enorme contrastwerking van uitging, bijvoorbeeld toen we halverwege psalm 78 drie coupletten uit psalm 119 zongen.’
Pluche
Gerkema heeft veel met het bijbelse liedboek. Het boek heeft volgens hem een geweldige diversiteit met onverwachte wendingen. Bracht het zingen van alle psalmen nieuwe inzichten?
Gerkema: ‘Inhoudelijk viel me op in hoeveel psalmen je de verdrukte hoort die God te hulp roept om recht te doen. Daarbij wordt van alles voor God neergelegd: de vijandigheid en dreiging van andere mensen, gevoelens van vernedering door hoon en spot, machteloosheid, eigen schuld of onschuld, roep om wraak en straf. Dat confronteert je met het pluche leven dat wij in Nederland leiden. Tegelijk verbindt het je met de verdrukte mens, geloofsgenoot, elders in de wereld.
Helemaal verrassend was dit inzicht niet, maar toen ik de psalmen van begin tot eind zong, kwam ik wel onder de indruk van het lijden dat we elkaar als mens aandoen. Toen en nu.’
Hospice
In materiële zin leverde de Amersfoortse psalmenmarathon een bedrag van ruim duizend euro op voor de stichting Dôme die palliatieve zorg biedt aan stervenden die de laatste dagen of weken van hun leven niet meer thuis kunnen worden verzorgd.
In mei is in Amersfoort begonnen met de bouw van een hospice.
Medewerkers van de stichting hadden in het halletje van de Evangelisch Lutherse kerk een stand ingericht waar mensen geïnformeerd konden worden over het werk van Dôme en attent werden gemaakt op mogelijkheden om het werk te steunen.
Wat de marathon in immateriële zin opleverde? Gerkema: ‘Eigenlijk teveel om op te noemen. Bij het zingen was mijn ervaring steeds weer dat het in de psalmen over onze weerbarstige, oude wereld gaat. Juist dan lichten de vergezichten van een nieuwe wereld op, zoals bijvoorbeeld in psalm 98. Je stuit ook opvallend vaak op het pijnlijke gegeven dat God nog niet onder ons woont. Met alle gevoelens van verlatenheid en verlangen die dat aan menselijke zijde geeft.
Enthousiast
Is de uitvoering van de psalmendroom voor herhaling vatbaar? Zeker, begint Gerkema, niet te stuiten in zijn enthousiasme.
‘Ik zou het zeker nog wel eens willen doen! Misschien op een andere plaats in Nederland. Het materiaal ligt klaar en is zo te gebruiken.
En in Amersfoort zouden we bijvoorbeeld nog wel eens alle zettingen van Le Jeune kunnen doen.’ Hij denkt even na en bedenkt dan: ‘Maar misschien dat ik de psalmen eerst nog wel eens zou willen zingen in zettingen van Heinrich Schütz, een componist die in de 17de eeuw leefde.
Daarbij gaat om het zogenaamde Becker-Psalter waarbij de psalmen op andere melodieën worden gezongen.’ Waarna Gerkema het idee onmiddellijk praktisch begint in te vullen: ‘We zouden een jaar lang maandelijks een deel kunnen zingen met een constante groep zangers. Maar wel weer volgens het concept dat geïnteresseerden binnen kunnen lopen en mee kunnen zingen met de eenstemmig gezongen coupletten.’
De opbrengst van de psalmenmarathon is bestemd voor de stichting Dôme. Giften kunnen overgemaakt worden op rekeningnummer 12 30 23 068 t.n.v. St. Dôme o.v.v.
psalmenmarathon.