Mijn ouders zijn gescheiden
2003-08-15
Kinderen van gescheiden ouders worden door de kerk gemakkelijk vergeten.- Jaargang 47
- nummer 16
Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat de kerkelijke omgeving het al moeilijk genoeg vindt om met echtscheiding om te gaan. Daardoor komt men er al helemaal niet aan toe om kinderen van gescheiden ouders te ondersteunen.
Intrigerende zinnen uit in het boekje ‘Mijn ouders zijn gescheiden’. In dit boek staan veel citaten uit vraaggesprekken met kinderen van gescheiden ouders. Een voorbeeld: 'Meeleven was er vanuit de kerkenraad met name voor mijn moeder. Verder zeiden mensen uit de kerkenraad tegen ons: ‘Zorg maar goed voor je moeder hoor!’ De kinderen….? Ach, die zijn nog jong, die redden zich wel! Toen ik zestien jaar was begon ik vast te lopen. Toen ik achttien jaar was ben ik hulp gaan zoeken.' Een andere reactie: 'Van de predikant of de ouderlingen heb ik nooit iets vernomen. Ze spraken wel met mijn moeder. Naar ons als kinderen werd er nauwelijks omgekeken. Dat was een zeer pijnlijke ervaring, die veel boosheid veroorzaakte richting de kerk.'
Kinderen geen gesprekspartner
De bovenstaande citaten doen pijn. Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Toch zien we kennelijk in zijn algemeenheid in de kerk kinderen van gescheiden ouders niet vanzelfsprekend als gesprekspartner. Er was in de genoemde voorbeelden zeker sprake van pastorale zorg naar de moeder toe (de vader blijft in de beide verhalen buiten beeld). Er wordt echter onvoldoende ingezien dat alle kinderen van gescheiden ouders emotioneel beschadigd raken door de problematiek rond een echtscheiding. Dat ik ‘alle’ schrijf is niet per ongeluk. Naar mijn mening betekent een scheiding van ouders (hoe onafwendbaar soms ook) als zodanig altijd een emotionele deuk in de ontwikkeling van kinderen. Die emoties zijn bij kinderen echter niet altijd direct traceerbaar.
Vooral op jongere leeftijd registreren kinderen gebeurtenissen, bijna alsof het er zo bij hoort. Púbers zijn nogal eens geneigd om zichzelf groot te houden. Ze willen het verdriet niet nóg groter maken. Het is goed als gemeenteleden zich die emotionele kant van een echtscheiding realiseren.
Ook als een scheiding jaren geleden plaats vond spelen bij opgroeiende kinderen vaak nog heftige emoties over het feit dat hun ouders uit elkaar zijn gegaan.
Kinderen van christen-ouders
Het is goed dat er een boekje vanuit christelijk perspectief is geschreven voor kinderen van gescheiden ouders.
In de kerk loop je immers nog tegen andere vragen aan dan buiten de kerk. Je hebt gebeden voor je ouders en tóch zijn ze uit elkaar gegaan. Of: hoe zat dat nu met je ouders: ze zijn christen, God verbiedt de echtscheiding, en tóch is hun huwelijk gestrand.
Misschien is het nog ingewikkelder als de beide ouders lid blijven van dezelfde kerkelijke gemeente, zeker als de ouders onderling geen ‘normaal’ contact onderhouden (dat thema wordt overigens niet uitgewerkt in het boekje). Op een aantal bladzijden komt het geloof van de kinderen ter sprake. Hoe ga je om met je verdriet en boosheid (misschien ook op God).
De fasen die op verschillende plaatsen in het boek genoemd worden zijn herkenbaar. Aan de andere kant mag duidelijk zijn dat de emotionele verwerking van verdriet zich niet in ‘vakjes’ laat verdelen.
Kritische kanttekeningen
Nu enkele kritische kanttekeningen ten aanzien van de inhoud van dit boekje. Als jongeren dit boekje lezen kan dit ook verdriet naar boven halen.
Maar bij wie kunnen ze hulp vragen?
Ik mis een overzichtelijke en gemakkelijk te vinden lijst met (bij voorkeur) christelijke hulpverleningsadressen (in de tekst zelf worden wel namen genoemd, maar geen adressen en telefoonnummers).
Een aanvulling met een literatuurlijst (met bijvoorbeeld aandacht voor de problemen rond een echtscheiding voor jongere kinderen) lijkt mij gewenst. Soms zijn gegevens in de tekst onduidelijk of tegenstrijdig.
Zo staat op bladzijde 24 dat jaarlijks ongeveer 16.000 echtparen met kinderen scheiden. Op bladzijde 27 wordt gemeld dat van de 36.900 scheidingen per jaar in 59 procent van de gevallen de kinderen bij de moeder gaan wonen. Regelmatig wordt gezegd: ‘Uit onderzoek blijkt dat…..’ Dat vraagt om een bronvermelding, maar die is er zelden. Nu zullen kinderen niet direct naar bronnen op zoek gaan, maar dan is de vraag waarom je je als auteur moet beroepen op onderzoek.
Op de flaptekst wordt ‘Mijn ouders zijn gescheiden’ genoemd als een boek dat vooral is bedoeld voor jongeren.
Helaas komt die opzet in de uitvoering van het boek niet goed uit de verf. De woordkeuze is vriendelijk, de tekst is goed leesbaar, maar veel jongeren voelen zich nauwelijks aangesproken tot hoofdstukken vol tekst waarin de afwisseling slechts bestaat uit cursief gezette citaten.
Inzicht
Misschien ben ik nu een beetje te streng geweest. Daarom ook de andere kant van het boekje. De flaptekst vervolgt met: 'Je kunt dit boekje ook als volwassene lezen, om te begrijpen wat er in jongeren omgaat wanneer hun ouders gaan scheiden.' Daar ben ik het van harte mee eens. Het boekje zet de (mogelijke) emoties van kinderen van gescheiden ouders nog eens op een rij. Daarbij zijn de vele citaten uit gesprekken met jongeren vaak zeer verhelderend. Ik denk ook dat jongeren zich in die citaten goed kunnen herkennen.
Het boek is niet bedoeld voor jongere kinderen. Ook komen in de interviews geen jonge kinderen aan het woord.
Ik zou als ondergrens voor het lezen van het boekje ongeveer de leeftijdsgrens van 15 jaar aanhouden, ook al omdat de inhoud van het boekje vraagt om een bezinning op het eigen gedrag van kinderen. Terecht wordt benadrukt dat de verwerking van de scheiding van je ouders een soort doolhof is: een paar stappen vooruit, maar ook soms weer een eindje achteruit. Vooral het 8e hoofdstuk, met als titel ‘Wat moet ik nou?’ biedt voor opgroeiende kinderen én volwassenen een aantal goede en leesbare handvatten.
Een paar voorbeelden: probeer geen keuze te maken voor je vader of je moeder, je bent niet de hulpverlener voor je ouders, wat kun je doen als je vader je moeder zwart maakt of omgekeerd, probeer contact te houden met je beide ouders, hoe reageer je als je vader een nieuwe vriendin heeft of je moeder een nieuwe vriend, als je zelf een relatie krijgt, hoe speelt dan de scheiding van je ouders daar in mee?
Conclusie
De inhoud van ‘Mijn ouders zijn gescheiden’ laat zien dat het verdriet over een scheiding bij kinderen altijd blijft: de scheiding als zodanig kun je verwerken, het verlies gaat nooit helemaal over.
Er zijn enkele kritische kanttekeningen bij de inhoud van het boekje gemaakt. De opzet nodigt de directe doelgroep (jongeren) mijns inziens niet direct uit om er in te gaan lezen. Dat is jammer. Het boekje heeft zeker meerwaarde. Christenjongeren kunnen zich zeker herkennen in de vele uitspraken uit interviews van andere kinderen jongeren die een scheiding van hun ouders hebben meegemaakt. Het onderwerp is daardoor gemakkelijker bespreekbaar, de drempel wordt lager. Dat helpt ook bij de verwerking. Dus zou ik tegen hen willen zeggen: duik er in, je hebt er iets aan! Ook volwassenen (en niet in de laatste plaats ambtsdragers) kunnen er hun voordeel mee doen. De schrijfstijl is eenvoudig en voor jongeren goed te volgen. De prijs van het boekje is naar verhouding laag gehouden.
Maria Stoorvogel en drs. Anne Westerduin-de Jong: Mijn ouders zijn gescheiden. Uitgave: Kok, Kampen (Verbo Reeks), 2003, bijna 100 bladzijden, € 9,90.