Gods spreken in heden en verleden
2006-05-12
Met deze boekbespreking los ik eindelijk een belofte in aan mijn plaatselijke collega van de PKN, ds. M.D. Geuze om een publicatie van hem te bespreken, die al is verschenen in 2004. Het gaat om zijn boek Profetie, onmisbaar voor de christelijke gemeente.- Jaargang 50
- nummer 10
Leemte
Het boek bevat een serie thematische bijbelstudies waarin Geuze wil aantonen dat de gave van de profetie, waarover met name in de Nieuwtestamentische brieven geschreven wordt, niet beperkt is tot de periode van de vroege kerk, maar ook vandaag nog gevonden wordt. Geuze, zelf lid van de Gereformeerde Bond binnen de PKN, behoort tot de nog steeds groeiende groep van reformatorische voorgangers, die heeft afgerekend met de zogenaamde streep-theologie. Volgens de streeptheologie zijn de bijzondere gaven van de Geest, waaronder ook de gave van de profetie, opgehouden nadat de canon van de Schrift is afgesloten.
Met name in de tweede helft van de vorige eeuw is er in de breedte van heel de christelijke kerk terecht veel meer openheid gegroeid voor de gedachte, dat deze gaven nog steeds voorhanden en te verwachten zijn.
Toch is er volgens Geuze in het Nederlandse taalgebied nog maar weinig literatuur die ons helderheid geeft over wat bijvoorbeeld de gave van de profetie inhoudt en hoe we haar kunnen herkennen. Zijn boek is bedoeld om in die leemte te voorzien. Het wil een handreiking zijn aan gemeenteleden en voorgangers om inzicht te krijgen in wat profetie is. En het wil ons verlangen er naar oproepen. Het boek eindigt dan ook met een indringend gebed om deze gave, die, zoals de titel zegt, onmisbaar is voor de christelijke gemeente.
Openbaring
Profetie is volgens Geuze een boodschap waarvan de brenger meent, dat ze rechtstreeks ontvangen is van de Geest, bijvoorbeeld door middel van een woord of een visioen. Het gaat om een woord dat God, meestal onmiddellijk, ingeeft met het oog op een bepaalde situatie. Profetie is openbaring en verkondiging van Gods boodschap, waarbij de nadruk valt op Gods openbaring-in-het-heden. Natuurlijk roept dat onmiddellijk de vraag op hoe zo'n openbaring zich verhoudt tot de openbaring die ons in de bijbel gegeven is. Geuze wil bewust in de gereformeerde traditie staan. De bijbel blijft voor hem het eerste woord houden. Een treffende zin uit zijn boek is: ‘Ware profetie is een goede aanvulling op de Schrift, maar een slechte plaatsvervanger ervan’. Profetie heeft vergeleken bij de Schrift slechts een beperkte betekenis, voor speciale mensen in een speciale situatie. Ze is niet universeel en altijd geldend, zoals de Schrift dat wel is.
Profetie en prediking
In de gereformeerde traditie is profetie nog wel eens gelijk gesteld met de prediking. Geuze wil daar niet van weten. Prediking ziet hij als toepassing van gegeven openbaring, terwijl profetie vrucht is van het doorgeven van een nieuwe openbaring. Terwijl bij prediking een goede voorbereiding nodig is kan men zich bij profetie alleen voorbereiden door gebed en een stil wachten op God. Wèl kan prediking profetisch zijn. Ze is dat wanneer de uitleg en de toepassing van de Schrift richtinggevend en inzichtgevend is voor de tijd waarin we leven. Maar profetie is naar de opvatting van Geuze toch meer het bekend maken van Gods wil met het oog op een actuele situatie of de toekomst.
Onmiddellijk?
Wat mij bij het lezen van deze bijbelstudies het meest intrigeert is de vraag of het aan profetieën inherent is dat ze onmiddellijk of rechtstreeks van God ontvangen worden. In tegenstelling dus tot bijvoorbeeld een preek, die tot stand komt na veel en intensief studeren. Of tot een pastoraal advies, waarin ook menselijke wijsheid een grote rol speelt. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat die onmiddellijkheid profetie zo aantrekkelijk maakt voor Geuze en vele anderen die zich met het verschijnsel profetie bezig houden. Als ik me niet vergis maakt deze karaktertrek van de profetie haar in de ogen van de schrijver ook onmisbaar voor de kerk van vandaag.
In een recent interview met CV-Koers 1stelt prof. dr. Kees van der Kooi, hoogleraar theologie van de charismatische vernieuwing aan de Vrije Universiteit, dat we ons niet moeten verkijken op directe manifestaties van de Geest. Hij stelt vast dat mensen zo'n manifestatie vaak ervaren als het hoogst bereikbare in het geloofsleven.
Van der Kooi acht het veel vruchtbaarder op zoek te gaan naar de wegen waarop God zich juist door het middellijke laat kennen. Hij is zelfs van mening dat God er de voorkeur aan geeft zich te laten kennen via de middellijke weg en niet allereerst op directe wijze. Daarvoor verwijst hij met name naar de menswording van de Zoon. Zo leren we God kennen via een 'omweg'. Het onmiddellijke, het 'kennen van aangezicht tot aangezicht', is iets wat we nog tegoed hebben.
Aldus Van der Kooi. En ik heb de neiging hem hierin bij te vallen.
Bovennatuurlijk
Daar komt nog bij, dat volgens mij er ook gemakkelijk een valse tegenstelling tussen natuurlijk en bovennatuurlijk gemaakt wordt. Alsof alles wat door eigen denkinspanning bereikt wordt van minder waarde zou zijn dan wat via bovennatuurlijke openbaring en ingeving ontvangen wordt.
Het gevaar is reëel dat een profetie dan al gauw van grotere betekenis wordt dan bijvoorbeeld een preek of een doorwrochte bijbelstudie. Maar ook ons verstand is door God gegeven en kan, in zijn dienst gesteld, ons leiden tot inzichten die opbouwend en zelfs ook profetisch zijn. Trouwens, elk profetisch woord dat iemand rechtstreeks van God ontvangt, moet de toets van Schriftuurlijkheid kunnen doorstaan. En ook daarvoor hebben we weer ons verstand nodig.
Onmisbaar?
Volgens de titel van zijn boek acht Geuze de gave van de profetie onmisbaar voor de kerk van nu. En hoe zou je durven zeggen dat deze gave niet onmisbaar is als God die aan zijn kerk wil schenken? Zoals gezegd vragen Geuze en anderen er terecht aandacht voor dat de gaven van de Geest ook vandaag nog kunnen voorkomen.
Dus ook de gave van de profetie. Ook kan ik er voor een groot deel in mee gaan als Geuze deze gave in toegespitste vorm ziet als de mededeling van een woord van God met het oog op een bijzondere situatie of met betrekking tot speciale personen. Maar in welke mate is deze gave nu onmisbaar in die zin, dat de kerk van vandaag wezenlijk tekort komt wanneer ze niet wordt gekend en gebruikt? Met Geuze zou ik niet willen of durven uitsluiten dat God ook vandaag op directe wijze tot mensen spreekt. Maar het blijft voor mij een vraag of hier consequent naar gezocht moet worden.
Geuze geeft in zijn boek verschillende voorbeelden van profetieën, die korter of langer geleden werden ontvangen en doorgegeven. Eerlijk gezegd ervaar ik ze over het algemeen niet als verrassende actualiseringen van het Woord van God. En ik vraag me af in hoeverre we met zulke profetieën beter af zijn dan met wat in vele preken aan toepassing en uitwerking van Gods Woord geboden wordt. Ontegenzeggelijk heeft Geuze ons in zijn boek veel materiaal geboden om studie te maken van wat de Schrift zegt over de gave van de profetie. En daarmee heeft hij een gedegen aandeel geleverd aan het gesprek hierover. Aan dat gesprek wil deze bespreking van zijn boek een bijdrage zijn.
M.D. Geuze, Profetie, onmisbaar voor de christelijke gemeente; Hoornaar, 2004; ISBN 90-6067-841-9; € 9,95.
1) Dit interview is gepubliceerd in CVKoers, maart 2006, blz. 48vv, onder de titel ‘Op zoek naar het volle leven’.