Aardappels bij de thee in Harare
2003-11-07
Hebt u ooit wel eens gekookte aardappels bij de thee gehad? Het overkwam mij in Zimbabwe, waar ik met een vrijgemaakte collega, dr. A.J. de Visser, op bezoek was. Wij spraken op een predikantenconferentie van een gereformeerde kerk in de buurt van Harare. Eten is schaars in Zimbabwe – en dan zeg ik het nog netjes. Maar op de zwarte markt hadden de organisatoren toch voldoende eten bij elkaar geschraapt om ons eenvoudige maar voedzame maaltijden voor te kunnen zetten. Aardappels waren er niet bij, totdat op de laatste middag voor ons vertrek zij ineens bij onze rooibosthee geserveerd werden. Het was geen gewoonte, hoorden wij.- Jaargang 47
- nummer 22
Misschien waren de koekjes op. Of was het toch een extraatje die de gasten werd voorgezet? Ik houd het op het laatste. Iets wat in Zimbabwe maar zelden meer te krijgen is, aardappels, werd ons bij onze afscheidsthee aangeboden.
Het was een bijzonder voorrecht voor ons om deze conferentie mee te mogen maken. Deze kerk kent vrijwel uitsluitend leden van Malawische afkomst, die op de blanke boerderijen werkten als landarbeiders. Dat doen ze intussen niet meer, verjaagd als ze zijn samen met de blanke boeren door de zogenaamde 'war veterans', veteranen die de in 1980 gewonnen vrijheidsoorlog overleefd zouden hebben.
Het kan de Zimbabwaanse terreurbendes duidelijk niets schelen wat er met deze Malawische arbeiders gebeurt. Ze zijn niet ‘van ons’.
Duidelijk is wel dat deze kerk intussen zwaar getroffen is door wat er in Zimbabwe gaande is de laatste jaren.
Toch waren de aanwezige predikanten niet wanhopig, hoe hopeloos de situatie in Zimbabwe ook lijkt. Wij hadden gewoon een uitstekende conferentie – gesponsord door het vrijgemaakte zendingsinstituut, het IRTT in Zwolle.
Christus in Afrika?
Waar ging de conferentie over? Na overleg dachten wij dat het het beste was een onderwerp aan de orde te stellen dat de kern zou raken van de opdracht van de kerk in Afrika. Wij formuleerden die kern in de vorm van een vraag: Hoe preken we in onze eigen tijd over Christus in Afrika?
De eigen tijd is in Afrika, zoals op zoveel plaatsen in deze wereld, een tijd van grote spanningen en eindeloos durende conflicten. In Centraal-Afrika, waar Zimbabwe bijna deel van uitmaakt, stijgt de ellende torenhoog ten hemel. In Rwanda heeft een volkerenmoord plaats gevonden. In Kongo duurt de nu al jarenlang slepende burgeroorlog maar voort, waar buurlanden van profiteren door het land kaal te stelen. In Zimbabwe zelf duwt een president het land stap voor stap dieper de vernieling in. Om maar te zwijgen over de Aids-epidemie die in al deze landen onstuitbaar om zich heen grijpt! Met verder de armoede, de droogte en de honger!
En dan te bedenken dat in Centraal-Afrika de grote meerderheid van de bevolking zich christen noemt. Heeft het christelijke geloof dan zo weinig invloed in deze landen? Heeft het christelijke geloof niets positiefs bij te dragen aan de oplossing van al deze problemen?
Dr. P.M. Mpindi, de Kongolese theoloog die ik op een conferentie in Kongo hoorde spreken, zei ronduit dat het christelijke geloof helemaal geen wortel heeft geschoten in Centraal-Afrika - wat de statistieken ook beweren. We moeten niet op de statistieken afgaan, die jaarlijks gepubliceerd worden, was zijn conclusie.
Hoe nodig is het dus: preken over Christus in Afrika! Maar hoe doen we dat in deze tijd? In het Zimbabwe van Mugabe?
Christus in de bijbel
Wij staan in een gereformeerde preektraditie.
Dat wil zeggen: we preken vanuit de Bijbel. Over Christus preken wij vanuit het Oude en Nieuwe Testament.
De vraag hoe we dat precies moeten doen, is al zo oud als de kerk zelf.
Op de conferentie hebben wij de vraag praktisch proberen te beantwoorden door samen een preekoefening te houden. Onder leiding van dr. De Visser hebben we het hele proces van het maken van een preek weer eens doorgenomen. Dat heeft ook gewoon technische kanten. In werkgroepjes werd een tekst uit Colossenzen besproken en preekklaar gemaakt.
Niemand hoefde, thuis gekomen, een oude preek uit de kast te halen.
Samen hadden we de preek voor de komende zondag al helemaal voorbereid.
Ook zijn we meer theoretisch op deze vraag in gegaan. Het kan wel waar zijn dat het op elke bladzij van het Oude Testament over Christus gaat, maar hoe komt zo’n preek over het Oude Testament er dan uit te zien?
Zelf ben ik met deze vraag bezig geweest vanuit het boek Leviticus.
Ik dacht dat de offerwetgeving wel aanknopingspunten zou bieden voor bijbels verantwoord preken over Christus. De reinheidswetten uit Leviticus 11-15 koos ik, omdat er in het Nieuwe Testament uitvoerig op terug gekomen wordt. Neem alleen al de voedselwetten, waar de vroege kerk bijna op stuk brak!
Verder leek Leviticus 25 mij in Zimbabwe een spannende uitdaging.
Het gaat daar over teruggave van onder meer land. Hoe preken wij daar christelijk over in een natie die al over de rand van de afgrond heen is juist vanwege de brandende vraag van teruggave en herverdeling van land? Of moeten we als christenen onze vingers niet branden aan zulke politieke hangijzers?
Met behulp van Leviticus hoopte ik duidelijk te kunnen maken hoe erover Christus gepreekt kan worden in Afrika.
Leviticus in het Westen
Binnen de westerse christenheid staat Leviticus niet boven aan de bestsellerslijst van bijbel-boeken.
Offers en priesters, rein voedsel en moeders die onrein worden door het krijgen van kinderen. En dan dat uitvoerige hoofdstuk 15 over bloedvloeiing en zaadlozing. Hoe zou ik daar in Nederland op een conferentie over moeten spreken, laat staan over preken in een kerkdienst!
Goed, dat Jubeljaar (Leviticus 25) is wel weer wat: herverdeling van de welvaart, teruggave van land en de uitwissing van schuld lijken politiek mooie idealen. Er zijn wel kerkelijke groepen die zich hier voor inzetten met beroep op Leviticus 25. Maar bij het grote publiek, ook het grote kerkpubliek, moeten zulke mooie idealen niet ten koste gaan van de eigen welvaart en de eigen rust en vrede. Het is ook wel begrijpelijk dat er geleerden zijn die dat Jubeljaar politiek neutraliseren.
Bijvoorbeeld door de vraag op te werpen of dat Jubeljaar ooit door Israël in praktijk is gebracht?
Precies, het Oude Testament weet daar niets van! In een moderne, gecompliceerde wereld hoef je dus ook niet zo veel met die oude idealen.
En de slavernij? Dat wordt in Leviticus 25 niet afgewezen. Het boek is moreel nogal aanvechtbaar in moderne ogen.
Trouwens, hoe wordt er in Leviticus over God gesproken? Dat kan toch niet meer vandaag! God is onze Vriend die ons nabij is, of misschien onze Bevrijder uit de nood. In Leviticus gaat het over de heiligheid van een verheven God. Dat is toch typisch oudtestamentisch en door het Nieuwe Testament achterhaald?
Zeker, Leviticus staat in de bijbel.
Hij helpt ons om de brief aan de Hebreeën beter te begrijpen en het werk van de Here Jezus. Verder slaan we het boek maar over, zeker aan tafel.
Leviticus in Afrika
In Afrika is het een hoogst actueel en relevant boek voor christenen. Offers en priesters: daar is men van huis uit vertrouwd mee. Ook reine en onreine zaken komen niet vreemd bij hen over. Natuurlijk is een moeder onrein, als ze net een kind heeft gekregen; dan gaat ze even niet naar de kerk.
En natuurlijk mag een vrouw die menstrueert, niet aan het Avondmaal. Dat is toch duidelijk?
En ook die andere thema’s uit Leviticus.
Wordt het niet eens tijd dat dat christelijke Westen de welvaart in de wereld eerlijker verdeelt? En herverdeling van land in Zimbabwe is echt broodnodig, gelet op de puinhoop die Mugabe er van gemaakt heeft uit politiek gewin.
Laat verder het Westen vooral niet huichelachtig doen over slavernij! Ze heeft er nog nooit spijt over betuigd. En is God niet verheven en heilig? Terwijl eerbied en ontzag voor God niet opvallen in de westerse spiritualiteit!
Wat ik al vermoedde, Leviticus komt in Afrika goed over. Op de conferentie waren de broeders echt geïnteresseerd in de thema’s die ik aan de orde stelde.
In het Westen zouden we Leviticus met een vreemdeling kunnen vergelijken, die ternauwernood een verblijfsvergunning gekregen heeft. In Afrika is hij een gewaardeerde gast, die op een van de ereplaatsen zit. Wel is het de vraag of men in Afrika Leviticus echt beter kent dan in het Westen, ondanks alle herkenning en waardering. Daarom wil ik in twee volgende artikelen nagaan hoe het Leviticus in Afrika vergaan is.
Hoe kan er daar vanuit Leviticus over Christus gepreekt worden?