Klagen na seksueel misbruik
2003-11-21
De Landelijke Vergadering buigt zich volgend jaar over de manier waarop wij als kerken omgaan met seksueel misbruik in pastorale relaties. De voorbereidingscommissie stelt voor samen met de Christelijke Gereformeerden en Vrijgemaakten een meldpunt op te zetten. Nu lopen de meldingen nog via De Driehoek (GKV) in Zwolle.- Jaargang 47
- nummer 23
Na een melding komt de onafhankelijke klachtencommissie in beeld, die volgens de commissie ‘op afstand van de plaatselijke gemeente’ vooral moet beoordelen of de klacht gegrond is.
De uitspraak van de klachtencommissie gaat als advies naar de verantwoordelijke kerkenraad. Omdat dat advies voor een kerkenraad zwaar zal wegen en voor de betrokkene(n) grote gevolgen kan hebben, is ook een beroepscommissie nodig. Tevens wordt geadviseerd alle pastorale werkers de GKV-gedragscode ‘en andere vergelijkbare gedragscodes’ als morele richtlijn voor te houden.
Vooral bewustwording
Volgens de voorbereidingscommissie leren ‘ons eigen recente NGK-verleden en de ervaringen met het huidige telefonische meldpunt dat seksueel misbruik in pastorale relaties niet aan onze deur voorbijgaat.
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat seksueel misbruik zich in alle lagen van de bevolking in ongeveer gelijke mate voordoet. Dat we als commissie zulke situaties kunnen voorkomen, lijkt ons niet erg waarschijnlijk. Hier spelen mechanismen, die zich niet zomaar door regelgeving laten beïnvloeden. Ook schijnt het zo dat, hoe meer ontwikkeling de daders hebben, des te beter het hun lukt het misbruik geheim te houden en des te groter de schade die zij aanrichten.
Wij moeten in onze gemeenschappen op dit punt niet naïef zijn.’ Wel verwacht de commissie bewustwording en doorbreking van taboes.
‘Meer aandacht voor dit onderwerp zal slachtoffers van elk soort geweld stimuleren hulp te zoeken.’ Dus moet het telefoonnummer van het meldpunt in de gemeentegids staan, zal een kerkenraad er meer op gespitst zijn, kunnen predikanten beter reageren als zich een probleem voordoet in een genabuurde kerk en krijgt dit onderwerp ‘hopelijk’ in alle gemeentewerk meer aandacht.
De commissie wil gaan werken aan een protocol ‘hoe te handelen bij misbruik’ voor kerkenraden en pleit voor behandeling van het onderwerp in de predikantenopleiding, regelmatige scholing van kerkenraadsleden en een speciale ambtsdragersconferentie erover.
Eigen klachtencommissie
Over het gezamenlijke meldpunt bestaat verregaande overeenstemming tussen de drie kerken. De jaarlijkse kosten worden geraamd op 18.180 euro, waarvan de NGK op basis van ledenaantallen 2380 euro zouden moeten betalen.
Wat betreft de klachtencommissies trekken de drie kerken gescheiden op.
De commissie adviseert dan ook een eigen klachtencommissie in te stellen die, ter wille van de onpartijdigheid en privacy zo nodig met hulp van leden uit de GKV- en CGK-klachtencommissies meldingen kan behandelen.
De voorgestelde klachtenregeling lijkt veel op die van de GKV. Wel zegt de commissie erbij, dat de CGK-klachtenregeling geen verjaringstermijn kent.
‘Dat is gedaan omdat de regeling mede verzoening ten doel heeft en een verjaringstermijn daaraan in de weg kan staan. Naar ons oordeel wordt dat voldoende erkend in de voorgestelde (GKV) regeling, maar we willen de kerken hier toch graag extra op wijzen.’
Gedragscode
Eind januari peilde de commissie circa zestig NGK predikanten over de wenselijkheid van een gedragscode. Ze voegde de gedragscode van de GKV en een kort protocol uit Oegstgeest bij.
Er kwamen twintig reacties, waarvan achttien een gedragscode voor predikanten wenselijk achtten. Van die achttien vonden elf de GKV-code bruikbaar en twee kozen voor het Oegstgeest-protocol. ‘Sommigen hadden vragen over vaststelling van een definitieve gedragscode en de status ervan; in welke mate zou men gebonden zijn aan elk genoemd onderdeel?’
Wat is seksueel misbruik?
‘Seksueel misbruik is één of meer uitingen, verbaal of non-verbaal, opzettelijk danwel onopzettelijk, gewenst danwel ongewenst, in de vorm van seksuele handelingen en/of seksueel getinte toespelingen of uitnodigingen tot seksueel contact, danwel het op één van voornoemde wijzen ingaan op uitnodigingen tot seksueel contact en/of bedoelde toespelingen, al dan niet onder druk van geheimhouding, gedaan door een kerkelijk werker ten opzichte van iemand binnen of buiten de gemeente, in een ambtelijke of anderszins op bevoegdheid en vertrouwen gebaseerde relatie, waardoor vertrouwen geschonden en de grens van persoonlijke integriteit overschreden wordt, en welke derhalve op gespannen voet staat met datgene wat ons in Gods Woord wordt voorgehouden ten aanzien van de omgang met de naaste.’
Gedragscode predikanten
Een greep uit de GKV gedragscode voor predikanten.
‘Een predikant moet aanvaarden dat zijn roeping hem in een voorbeeldpositie brengt. Hij moet de richtlijnen die de Bijbel geeft (bijvoorbeeld 1 Timotheüs 3) erkennen en zich in de navolging van Christus zo laten vormen tot Gods beeld, dat hij anderen kan voorgaan.’ ‘Als een predikant van zichzelf weet dat hij niet meer recht voor God staat, mag hij zijn ambtswerk niet zonder meer voortzetten. Dit kan het geval zijn bij ongeloof, grote twijfel of onbeleden en volgehouden zonden. Hij moet dan pastorale hulp zoeken en zich tegenover een derde uitspreken.’ ‘Wanneer de eer van Gods naam door het optreden van een predikant schade lijdt, moet hij ermee rekenen dat hij zijn ambt – voorgoed of voor onbepaalde tijd – niet meer kan uitoefenen.
Hij mag dan niet proberen zijn positie te beschermen of zijn handelen toe te dekken.’ ‘De predikant moet open staan voor gefundeerde kritiek op zijn ambtsuitoefening of stijl van handelen en hij moet zich er mee verantwoordelijk voor weten dat hij zelf regelmatig pastorale zorg ontvangt. Hij moet zijn werk en handelen regelmatig laten toetsen door de kerkenraad, hij moet zorgen voor regelmatige bij- en nascholing en deelnemen aan vormen van intervisie of supervisie.’ ‘Een predikant moet zich bewust zijn van de asymmetrie (ongelijkheid) in zijn relaties met gemeenteleden. Er is veelal sprake van macht en intimiteit.
Hij moet onderkennen dat dat het risico van grensoverschrijding verhoogt.
Hij moet grensoverschrijdend gedrag bij zichzelf voorkomen en bij een gemeentelid pareren. Zo moet hij terughoudend zijn in het alleen bezoeken van personen, als hij bij zichzelf of bij de ander stuit op affectieve aantrekking. Zo mogelijk draagt hij de zorg over aan een mede-ambtsdrager.
Hij moet de kerkenraad structureel en regelmatig opening van zaken geven over zijn pastorale bezoeken en het karakter daarvan.’
| Klager en aangeklaagde Een klager kan iemand zijn, die lid is (geweest) van de NGK en iemand die geen lid is of is geweest van de NGK, als diegene een functioneel contact heeft (gehad) met de aangeklaagde. Voor een minderjarige, een onder curatele of onder bewind gestelde, of gementoreerde kan de wettelijke vertegenwoordiger als klager optreden. De aangeklaagde kan iemand zijn, die kerkelijk werker is (geweest) in de NGK en, voor zover niet meer functionerend als kerkelijk werker, tevens lid is van de NGK. Mondeling klagen is niet mogelijk. Desnoods kan de vertrouwenspersoon helpen de klacht op papier te zetten. De klachtenregeling en de regeling hoe in beroep te gaan tegen een uitspraak van de klachtencommissie, is te verkrijgen bij de scriba en te downloaden vanaf de site www.ngk.nl. |
| Magere respons op code-enquête De enquête over de wenselijkheid van een gedragscode ging naar circa zestig predikanten. En er kwamen twintig reacties. Dat roept de vraag op, waarom de overige veertig (66%) niet reageerden. Uit de LV-stukken blijkt niet of de commissie nog navraag bij hen heeft gedaan. Maar uit het zwijgen van die meerderheid zou je ook kunnen afleiden, dat zij een gedragscode niet wenselijk of nodig vindt. |
| Drie jaar meldpunt AANTAL MELDINGEN NAAR HERKOMST EN ONDERWERP (1999-2002) GKV: 26 CGK: 5 NGK: 2 Geref. Synodaal: 1 Ned. Hervormd: 2 Leger des Heils: 1 Geref. Gemeente: 1 Evangelisch: 4 Onbekend: 19 Misbruik pastoraal/kerkelijk: 26 Incest: 11 Anders (w.o. pedoseksualiteit): 5 Anonieme beller: 1 Beklaagde/echtgenote beklaagde: 3 Overig: 15 Bron: Meldpunt seksuele intimidatie/misbruik in pastorale/kerkelijke relaties. |