Post van Paulus
2003-12-05
Paulus is maar weer eens in zijn pen geklommen. Het bleek hard nodig. Hij heeft gezien hoe veel jongeren in onze tijd met hun geloof in de kerk niet uit de voeten kunnen. Hij heeft gemerkt hoe anderen het zicht op het evangelie benomen wordt doordat in gemeenten allerlei regels en tradities de plaats zijn gaan innemen van de eenvoudige evangelieboodschap.- Jaargang 47
- nummer 24
Fel trekt hij van leer, zoals hij eeuwen geleden deed tegen de Galaten. Als je zijn brief – ‘Koehandel’ - leest merk je dat Paulus aardig met zijn tijd is meegegaan.
Hij weet van fax en e-mail (15), heeft een hotline naar God (17), kent Elvis (zelfs zonder achternaam) en noemt Hagar een draagmoeder. Hij is de Nederlanders een Nederlander geworden als hij het over het poldermodel heeft (33). De jongerentaal is hem vertrouwd: ‘Hallo, hé!’, zegt hij verontwaardigd.
Jongeren
Paulus richt zich in zijn brief dan ook tot een jongere, die hij met ‘jij’ aanspreekt; die hij door zijn grote betrokkenheid zelfs een keer ‘lieverd’ noemt.
Want vooral jongeren ziet hij lijden onder het verstarde kerksysteem, waartegen hij te keer gaat. De kerk anno 2003 blijkt hij door en door te kennen. Hij kon wel nederlands gereformeerd zijn, al merk je aan zijn brief dat hij ook wel eens bij de christelijke gereformeerden en vrijgemaakten is wezen shoppen.
Overigens, zelfs na 2000 jaar is er voor Paulus weinig nieuws onder de zon. Hij treft in de West-Europese kerken dezelfde misstanden aan als destijds in Galatië, toen de gelovigen wetten opgelegd kregen waar Christus hen nu juist van bevrijd had.
Als brief lezen
‘Net als destijds’….
Op het titelblad van ‘Koehandel’ staat dat Paulus het nòg maar een keer uitlegt, aan de hand van zijn eigen brief aan de Galaten.
Die mededeling èn de typografie zetten je eigenlijk op het verkeerde been.
Je denkt een bijbelcommentaar voor je te hebben zoals er al zo veel bestaan: boven aan elke bladzij zijn een paar verzen vet gedrukt die samen aaneengesloten de Galatenbrief vormen.1) Dat is wat verwarrend; want zo wordt de indruk gewekt dat je een vers-voor-versuitleg voor je hebt. Mijn ervaring met het boekje is dat je beter Paulus’ brief voor nu, achter elkaar door kunt lezen zonder je iets van de afgedrukte Galatenteksten aan te trekken.2)
Maar één weg
Paulus volgt anno 2003 dezelfde gedachtelijn als hij vroeger in zijn brief aan de Galaten deed. Nadrukkelijk stelt hij dat het God is die hem gestuurd heeft. Hij heeft Jezus wel niet persoonlijk gekend zoals de andere apostelen, maar de boodschap heeft hij wel rechtstreeks uit Jezus’ mond gehoord. Hij heeft die niet verzonnen.
Dat de Galaten handhaving van de joodse wetten en regels gingen eisen als voorwaarde voor het geloof, betekende een rechtstreekse aanval op het hart van het evangelie, namelijk dat er alleen door de dood en opstanding van Christus verlossing is.
In onze tijd ziet Paulus hetzelfde gebeuren met gereformeerde kerkelijke regels en tradities, zoals kledingvoorschriften voor jongeren, strenge liturgie-eisen, bepaalde muziekstijlen. Ze belemmeren veel jongeren het zicht op de enige verlossingsweg. ‘Door je aan regels te houden kom je er niet.
Of dat er nou vijf zijn, zoals bij de islam. Of acht, zoals bij het boeddhisme.
Of 1001, zoals bij gereformeerden en joden. Of zelfs geen een, zoals bij de meeste mensen vandaag, die maar leven zoals het hun goed lijkt. Het is een doodlopende weg, omdat je hart er niet door verandert.’ (25) Waar het om gaat is dat ‘Jezus stierf in jouw plaats, voor jou. Zoals Jezus opstond uit de dood, zo moet Hij als het ware opstaan in jouw hart. … Als je de liefde van God toelaat in je hart, dan kom je pas
echt tot leven, ongeacht hoe de buitenkant er uit ziet.’ (26)
Geen koehandel
Overigens blijft die jongere niet buiten schot. Aan de ene kant stelt Paulus: laat je niet van de wijs brengen door de regelstellers, het geloof is geen religieus systeem, het is je volledig overgeven aan Jezus. Aan de andere kant zegt hij: diep in ons hart zijn jij en ik eigenlijk net zo. Ook wij willen veel liever zelf de touwtjes in handen houden en een deel zelf doen. We willen van God wel een koe kopen, dat is: een paar dingen aannemen die we goed gebruiken kunnen. Maar, jammer hoor, God wìl geen koehandel, Hij onderhandelt niet: Hij wil dat we op zijn boerderij komen wónen en wérken. Hij wil ons zèlf. Helemaal!
Op die boerderij gelden ook regels, maar niet als opdrachten, wel als vruchten van de Geest. Het is niet: ‘Oh, ik moet dus liefhebben, blij zijn, geduldig zijn, enzovoort’, maar ‘Ik heb me op God gericht en na verloop van tijd zag ik dat deze dingen vanzelf in mij groeiden’. (58) Paulus schrijft gedreven, recht op de man, op de vrouw af. Hij doet een hartstochtelijk beroep op de lezer: ‘Alsjeblieft, vertrouw Jezus nou, vertrouw God nou en geef je aan Hem, helemaal’.
Niet canoniek
Ik ben wel blij dat Paulus anno 2003 niet canoniek verklaard is: met sommige dingen heb ik wat moeite. Niet alles uit de ‘Galatentijd’ is nu eenmaal actueel te maken. Je kunt, denk ik, niet op dezelfde manier over de doop spreken als Paulus over de besnijdenis deed in zijn vroegere brief. (51,52) En hij is wel heel erg scherp tegen een bepaalde groep theologen. (50) Aan de mildheid van de ouderdom is hij na al die eeuwen nog niet toegekomen.
Maar verder vind ik Koehandel een gaaf boekje waaruit blijkt dat de boodschap van de Galatenbrief ook in onze tijd nog akelig actueel is. Met veel beelden wordt dat duidelijk gemaakt; ze buitelen soms over elkaar heen, maar werken zeer verhelderend.
En wat een prachtige uitspraken kom je tegen, sommige zijn het inlijsten waard.
Het is een boekje om vaker dan één keer te lezen. Ook voor gespreksgroepen en bijbelkringen lijkt het me heel geschikt.
N.a.v. Peter Scheele, Koehandel, Amsterdam: Buijten en Schipperheijn, 2002. 72 blz. ISBN 90 5881 094 1. Prijs: 8,50 euro.
Noten
1) In de vertaling van Het Boek.
2) Vaak lopen de bijbelteksten en de brief niet parallel en waar je die teksten voor een goed begrip wèl nodig hebt zijn ze toch wel midden in Paulus’ brief afgedrukt.
(20,21)