Of de hemel ook open is
2002-05-03
Hij begon met een bundeltje kerstgedichten 1), dat van Pasen is inmiddels verschenen 2), en nu, keurig op tijd, heeft - Jaargang 46
- nummer 9
Rien van den Berg hemelvaartsen pinkstergedichten verzameld in ‘Of de hemel ook open is’. 3)
Bloemlezingen met gedichten voor de christelijke feesten zijn er in overvloed.
Deze serie onderscheidt zich van de andere doordat Rien van den Berg vooral gedichten heeft opgenomen die gebruikt kunnen worden in kerkdiensten en bij vieringen.
Daarmee heeft hij het zich niet gemakkelijk gemaakt: dit criterium beperkt zijn keuze aanzienlijk, want het betekent dat alleen die verzen geschikt zijn die op het eerste gehoor begrijpelijk zijn. Diepere lagen maken het gedicht ongeschikt: Zodra een gedicht uitgesproken is, is het ook al weer voorbij.
Overigens voorziet een bundel als deze in een grote behoefte! Ieder lid van een liturgiecommissie of gemeentelid dat voor een kerkelijk feest wel eens een gedicht moet zoeken weet hoe moeilijk het is geschikt materiaal te vinden.
Niet alleen voor Hemelvaart en Pinksteren, ook voor het tijdperk ertussen zijn verzen opgenomen. Die periode van negen dagen wordt de novene genoemd. In Handelingen 1 staat erover te lezen. Het is een tijd van eenzaamheid (God is niet meer tastbaar op aarde aanwezig) en gemeenschap (Zijn kinderen zochten elkaar op).
Een tijd van verwarring en twijfel, maar ook van hoop en verwachting.
En dan is er nog de afdeling Wederkomst met onder andere het bekende gedicht van Okke Jager ‘Kom Haastig’.
Het is een heel gevarieerde bundel geworden. Iedere bloemlezer laat zich natuurlijk leiden door zijn eigen voorkeuren en net als in andere verzamelbundels kom je er als lezer naast gedichten die je aan spreken, enkele verzen in tegen die je weinig zeggen.
Zijn ze allemaal geschikt voor diensten en vieringen? Een aantal zou ik er nooit voor uitkiezen. Omdat ze te moeilijk zijn, of zo poëtisch of beeldrijk dat de dichter zo snel niet te volgen is. Of, omdat ze, maar dat is alweer persoonlijk, in hun vrijblijvendheid te weinigzeggend zijn. De luisteraar moet zich aangesproken voelen.
Met name bij de hemelvaartsgedichten loop je daar tegenaan, Hemelvaart blijft een moeilijk feest. Uit deze bundel blijkt: ook voor dichters. Er zijn mooie gedichten bij, maar ze vragen meer aandacht en dus om herlezing.
Enkel luisterend pik je de inhoud niet op. Al kan een enkele zin als toelichting wel helpen. In deze groep vind ik slechts drie gedichten die in een dienst passen. 4)
Maar met Pinksteren en de Heilige Geest met zijn vele tekenen en symbolen kunnen alle dichters uit de voeten.
Schitterende, feestelijke verzen kom je tegen zoals:
‘Loof God om zijn uitbundigheid’ O Pinkstergeest taal van de wind vuur van de zon, woon bij ons in; breng Christus ons te binnen
Of het door Ad den Besten bewerkte 17de eeuwse ‘O Gij vreugde uit de hoge.’
Dat kan ook als lied dienst doen want je kunt het, zo te zien, zingen op de melodie van psalm 42.
En om niet veel meer te noemen ‘O God’ van Muus Jacobse die op heel originele manier de spot van de toeschouwers (Hand. 2:13) ombuigt.
Petrus zei: wij zijn niet dronken; Muus Jacobse maakt ervan:
stort nu in ons het goede woord dat wordt geloofd met het gehoor en indaalt als een zoete wijn waarvan wij dronken zijn.
Zo zou ik door kunnen gaan. Uit de afdeling Novene wil ik nog noemen ‘Van God nooit losgekomen’ van Ria Borkent
En dit geheim is groot: het kerkhof hier beneden bloeit als de hof van Eden, God wekt ons uit de dood.
en het laatste gedicht ‘Totdat Hij komt’ van J.W. Schulte Nordholt dat eindigt met
En eindelijk diep in de aarde Wachten en luisteren totdat Hij komt.
1) Zoals nog nooit een ster. Zie Opbouw, jaargang 45, nr 24; blz. 503
2) Enkel in zijn wonden, Gedichten voor de lijdenstijd en Pasen. Verzameld door Rien van den Berg.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer, 2001. ISBN 90 239 9044 7 52 blz. Euro 8,90
3) Rien van den Berg, Of de hemel ook open is.
Gedichten voor Hemelvaart en Pinksteren. Verzameld door Rien van den Berg.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer, 2002. 58 blz.
Euro 8,90 ISBN90 239 9060
4) Blz 16, 17, 18. De laatste kan ook gezongen woden op de wijs van psalm 150. Er staan meer zingbare liederen in (32 – melodie Lied 126; 49 – melodie Ps. 134 en het genoemde 42,3 op de melodie van ps 42)