Een totaal nieuwe benadering
2002-06-14
Eén van de onderwerpen die op de Generale Synode van de Gereformeerde kerken Vrijgemaakt aan de orde komt is het rapport van een deputaatschap ‘Echtscheiding’.- Jaargang 46
- nummer 12
Nu zijn kerkelijke rapporten in doorsnee niet de meest opwindende literatuur.
Maar dit rapport mag gerust opzienbarend worden genoemd; vooral vanwege de weg die gekozen is om te ontdekken wat de wil van God is voor de tijd waarin wij leven. ‘Een totaal nieuwe benadering’, zet ds. Gert Hutten uit Franeker boven zijn enthousiaste artikelen in de (Vrijgemaakt) Gereformeerde Kerkbode voor Groningen, Friesland en Drenthe (mei 2002). Ik neem er een paar passages uit over.
Eerst hoe het in het verleden vaak ging als er sprake was van huwelijksproblemen: Tot nu toe is er als we praten over echtscheiding vooral nagedacht in onze kerken vanuit de geboden en vanuit regels. Er is vanuit de kerken ook veel behoefte aan duidelijkheid en regels maar in de praktijk blijkt dat het onmogelijk is om een sluitend systeem te maken van regels die alle vragen afdekken. Tenzij we net als de Farizeeërs voor ieder denkbaar probleem een oplossing verzinnen. Dat zou ons al aan het denken moeten zetten, omdat de bijbel duidelijk waarschuwt tegen wetticisme.
Vervolgens citeert Hutten (een deel van) de opdracht van het deputaatschap: onderzoek doen naar de hermeneutische vragen rond scheiden en hertrouwen.
Hermeneutiek: dat is een lastig woord, dat bovendien in de loop van de tijd een forse betekenisverandering heeft ondergaan.
Hutten: De klassieke hermeneutiek (leer van uitleg) bezon zich vooral op de methode van uitleg van de bijbel. Het rapport richt zich op de vraag hoe je de bijbel moet verstaan en toepassen in onze cultuur en tijd. We zien een kloof tussen de normen van de bijbel, geformuleerd in de tijd van de bijbel, en de praktijk van vandaag. Waardoor ontstaat die kloof? Hoe moeten we ermee omgaan? Wat kunnen we leren van wat Paulus lang geleden zegt tegen mensen die in een hele andere tijd leefden?
Hoe speelt deze tijd een rol in de echtscheidingsproblematiek?
() Een andere hermeneutische vraag is hoe wij vandaag een christelijke ethiek moeten opzetten. Zet je een ethiek op vanuit regels of vanuit de Here Jezus?
() De kern van het rapport is de visie dat wij niet moeten denken vanuit regels, maar vanuit Jezus Christus en zijn koninkrijk. () Er is lange tijd gedacht en gewerkt vanuit regels. Als er een ethische vraag op ons bordje ligt, wat kan wel en wat mag niet, zoeken we naar een regel. Met alle gevolgen van dien. () De deputaten laten zeer overtuigend zien dat het belangrijker is om ruimte te laten om te groeien in de gemeenschap met Christus dan om falen te bestraffen. Dat vind ik al een geweldige winst. Dat we dat durven uit te spreken. Dat we bij alles wat we doen in ons handelen rondom echtscheiding ons afvragen: ‘Helpen wij nu deze mensen verder in hun relatie met Christus’.
Dat is wat anders dan streng een regel handhaven met als gevolg dat we mensen soms vervreemden van de kerk en van God. In deze gebroken wereld moeten wij vaak kiezen uit twee kwaden.
Of iemand verliest zijn geloof of iemand gaat scheiden. Echtscheiding kan in sommige gevallen het mindere kwaad zijn. Er moet ruimte blijven voor geloofsgroei. () Regels handhaven en denken vanuit regels kan ervoor zorgen dat we geen oog hebben voor wat er werkelijk gebeurt en de concrete personen en hun geloof uit het oog verliezen. Als je denkt vanuit Christus en zijn koninkrijk kan dat niet. Het gevolg van het wijzen op regels is ook dat je mensen wel zegt wat ze fout doen en mensen misschien het verlangen geeft naar heelheid, maar je vertelt ze niet waar ze heelheid, vrede en verzoening kunnen vinden. Je wijst ze niet op de krachtbron om te kunnen dragen. Je wijst ze ook niet op het feit dat een nieuwe start mogelijk is.
Alleen Christus kan mensen heiliger maken. () De Geest maakt ons aan het beeld van Christus gelijk. De wet mag geen heilsweg zijn en ook geen uitgangspunt.
De wet is eerder een doel.
Daar komt nog bij dat wij dan weten dat Jezus de wet heeft vervuld. Hij is de levende wet. Hij is ons voorbeeld en ons uitgangspunt en ons doel (in Hem, door Hem en tot Hem). Het denken en werken vanuit Christus moeten we allemaal leren. Het is een verandering, een vernieuwing van denken.
En dan de vertaling van deze hermeneutische overwegingen naar de concrete vragen rond echtscheiding. Hutten noemt de exegese van 1 Kor. 7:12v. ‘een zeer sterk punt van het rapport’.
In het verleden was het niet ongebruikelijk om in deze passage een ‘tweede bijbelse scheidingsgrond’ te vinden, naast overspel (Matteüs 19). Het rapport volgt die uitleg niet; de regel (niet scheiden) blijft staan, maar soms kan een scheiding het kleinere kwaad zijn.
Hutten is enthousiast: Paulus kan ontslaan van de binding aan de regel omdat deze niet bedoeld is om te knechten. Wij hebben de positie van mondige kinderen, die in staat zijn de wil van de Here te kennen.
Tegelijkertijd benadrukken de deputaten dat niet iedereen die positie van mondigheid heeft bereikt. De mate van geloof van degenen die beslissingen moeten nemen over echtscheidingsvragen, en de mate van geloof van degenen die gaan scheiden worden zeer uitgebreid besproken in het rapport.
Ook dat vind ik een zeer sterk en eerlijk punt van het rapport. Dat juiste beslissingen altijd te maken hebben met geloof. We moeten niet zoeken naar meer regels maar naar een sterker geloof. We moeten werken aan geloof om te komen tot gehoorzaamheid.
Niet regels moeten opgerekt worden door nog meer subregels te maken. Een leven buiten Christus vraagt om meer regels, een leven met Hem heeft genoeg aan Hem.
Inderdaad: dit is een totaal nieuwe benadering!