Kerk zonder mysterie en charisma
2009-10-09
Onder dat opschrift plaatste het Nederlands Dagblad op 9 juni een artikel van Gert-Jan Segers, tegenwoordig directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie, maar daarvoor een aantal jaren verbonden aan een christelijk studie- en toerustingscentrum in Cairo. Onlangs was hij terug in Egypte; z’n bezoek leverde hem gemengde gevoelens op:- Jaargang 53
- nummer 20
Een paar jaar geleden kondigde de Engelse theoloog Alistair McGrath het einde van het protestantisme aan. Hij zag slechts toekomst voor het roomskatholicisme, de oosters-orthodoxie en het evangelicalisme. Inmiddels is McGrath hoopvoller over de toekomst van het ‘mainstream’ protestantisme. Maar zover ben ik nog niet.
Zeker niet na mijn recente bezoek aan Egypte. We waren als gezin twee weken in Egypte en de zondagavond belandden we weer in de presbyteriaanse kerk waar we als gezin, naast de internationale kerk, jarenlang lid van waren geweest. Het koor waarin mijn vrouw Rianne twee jaar geleden nog meezong trad op, de kerk was verbouwd en mooier dan ooit. De voorganger, een exegeet van formaat, schudde ons de hand en heette ons weer welkom. Maar toch was het deze avond niet alleen maar een vreugdevol weerzien met oude bekenden. De kerk was lang niet vol en als we mensen vroegen hoe het er met de gemeente voorstond, dan gingen de schouders omhoog of het hoofd heen en weer. Ach, zeiden de mensen, alles draait nog, de commissies vergaderen, de jeugdbijeenkomsten worden gehouden, de inkomsten zijn goed. De kerk draait stationair, zo lijkt het, met een plichtmatigheid die zo weinig weg heeft van het pinksterfeest.
Ondertussen hoorden we tijdens ons bezoek genoeg waar we wel warm van werden.
Vrienden van ons, met een islamitische achtergrond, hebben hun plaats gevonden in een huisgroep waarin met tientallen andere ex-moslims wekelijks Bijbelstudie wordt gedaan. Wie we ook spraken, iedereen kende verhalen van moslims die Jezus Christus hebben leren kennen. De interesse in het evangelie groeit en ook de vrijmoedigheid van nieuwe christenen neemt toe. Er zijn rechtszaken waarin nieuwe christenen aanspraak maken op de godsdienstvrijheid waar ze volgens de wet recht op hebben, maar waar nooit sprake van is geweest. Toen de rechter een van hen vroeg om het doopcertificaat te laten zien als bewijs van zijn overgang naar het christendom, ging de rechter ervan uit dat de Koptisch-Orthodoxe kerk nog steeds haar plaats kent. Maar hij verkeek zich. De man kreeg wat hij vroeg en voor het eerst gaf de Koptisch-Orthodoxe kerk openlijk toe dat het bekeerde moslims doopt. Het gonst en het gist in Egypte, maar onze presbyteriaanse gemeente lijkt er geen deel van uit te maken. Luisterend naar het koor, om me heen kijkend in de niet zo volle kerk, vroeg ik me af hoe dat kwam.
Koptisch-Orthodoxe christenen kunnen zich vol overgave laten meenemen in de liturgie. Het nasale gemurmel van de aloude teksten lijkt te resoneren in de harten van de gelovigen. Als het op het sacrament aankomt, drommen de gelovigen richting het altaar, omdat ze geloven dat hun heil ervan afhangt. Na afloop strelen ze de icoon van Jezus en kussen ze de hand van de priester, de hoeder van het heilige. Hij is de bekleder van het ambt dat zijn oorsprong heeft in de eerste zegen die Christus aan zijn discipelen gaf. In de Orthodoxe kerk is Christus’ liefde een mysterie, een geheim dat de eeuwen doorstaat en steeds weer de gelovigen troost.
In hartje Caïro staat een grote protestantse kerk waarin de handen de lucht in mogen, het gebed intens is, de preken persoonlijk en emotioneel. De gemeente is een kloppend centrum van evangelisatie, ‘revivalbijeenkomsten’ en van genezingsdiensten. Uit heel Caïro komen hier mensen naar de kerk en ook christenen met een islamitische achtergrond voelen zich hier welkom. Deze kerk heeft een charisma dat mensen aantrekt en in beweging zet.
Veel protestantse kerken in Nederland weten niet zo goed raad met mysterie en charisma. Het ambt is vaak een vrijwilligersfunctie voor mensen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Het sacrament kan zomaar een gewoonte worden waarin we fysiek worden geraakt, maar het hart onberoerd blijft. Bevindelijk-gereformeerden hebben nog een mysterieuze roeping tot ambt en avondmaal. Maar als een protestantse kerk het zonder mysterie moet doen, mag het nog hopen op het charisma van de prediker of van de ‘worship’. Dan wordt het hart alsnog aangeraakt.
Maar de kerk waarin Christus’ heil geen mysterie meer is en het charisma geen plaats heeft, houdt weinig over. Misschien wordt het hoofd nog beroerd door een exegese die sluit als een bus, maar het hart wordt niet meer koud of warm en geen gelovige loopt er de kerk uit met het vaste voornemen dat alles anders wordt. Piekerend op die zondagavond gaf ik de Alistair McGrath van een paar jaar geleden meer gelijk dan de McGrath van tegenwoordig.
En zijn uitspraak van toen heeft veel kerken in Nederland veel te zeggen.
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK Enschede.