Geloven in opvoeden
2009-10-23
Alwéér een boek over opvoeding? Inderdaad. Maar deze publicatie is oorspronkelijk al van oudere datum. De eerste versie van het boek verscheen in 1982 als werkboek voor de stichting kinderwerk Timotheüs. Ondertussen hebben de auteurs niet stil gezeten. Gaandeweg werd de inhoud breder en ook meer gefundeerd. De titel geeft eigenlijk al de bedoeling weer. Opvoeding kan niet zonder perspectief. Je moet (er in) geloven. - Jaargang 53
- nummer 21
Eigenlijk is het jammer dat dit boek niet eerder aandacht kreeg in Opbouw. Maar hopelijk wordt dat gemis nu goed gemaakt. Geloven in opvoeding is een praktisch, maar ook theoretisch gefundeerd boek over opvoeding.
Vijf delen
Het boek omvat vijf delen. Het eerste deel behandelt algemene onderwerpen, zoals het doel van de opvoeding, het gezin, het Bijbelse mensbeeld op het kind, de ouders en de opvoedingssituatie in de 21e eeuw. Het tweede deel gaat over opvoedingsvoorwaarden, zoals liefde, vertrouwen, gezag en gehoorzaamheid. In het derde deel wordt de ontwikkeling van het kind beschreven aan de hand van de lichamelijke, cognitieve, sociale, seksuele, emotionele en gewetensontwikkeling. Daarna worden nog eens een aantal kenmerken van kinderen in verschillende leeftijdsfasen op een rijtje gezet. Het vierde deel gaat over de geloofsopvoeding. Er wordt o.a. aandacht besteed aan geloofsbeleving en godsdienstige gewoonten binnen het gezin. Ook wordt de geloofsontwikkeling per leeftijdsfase bekeken. In dit gedeelte wordt ook kort aandacht besteed aan kinderbijbels. Het laatste hoofdstuk gaat over de vaardigheden van ouders. De auteurs noemen o.a. het inlevend luisteren, het effectief confronteren en het omgaan met conflicten.
Eén christelijk kindbeeld?
Er bestaat niet één manier van opvoeding. Dat maakt ouders in onze tijd onzeker. Want waar doe je als opvoeder nu goed aan? Moet je streng zijn, toegeeflijk, of moet het een mix zijn? Moet je meedoen met de samenleving of moet je als christen-ouders nu juist ‘het verschil maken’? Voor welk onderwijs kiezen we?
De auteurs maken een aantal keuzen. Belangrijk is dat ze in het hele boek duidelijk maken dat ze hun keuzen baseren op Bijbelse principes. Opgemerkt moet worden dat er ook in christelijke kring nogal wat verschillen in kindbeeld bestaan. Dat heeft consequenties voor de opvoeding en het onderwijs. Deze verschillen worden in het boek niet benoemd.
Vanuit hun achtergrond kijken de auteurs naar de samenleving. Soms zijn de constateringen te generaliserend (zij het wel herkenbaar), zoals: ‘Veel vaders zijn door hun drukke werk te moe en daardoor bemoeien ze zich niet met hun kinderen.’ Anderzijds zijn er aanvullingen mogelijk. Te denken valt aan internet, dat volgens mij bij de kinderen vanaf de bovenbouw van de basisschool zo langzamerhand belangrijker is dan de televisie.
Aanvullingen
De auteurs zijn ouder en pedagoog. Iedere pedagoog heeft ook weer zijn eigen specialismen. Zelf vind ik het hoofdstuk over de emotionele ontwikkeling te beknopt. Ook zou ik meer aandacht willen geven aan de veilige hechting tussen ouder en kind, de taalontwikkeling (communicatie) en aan individuele verschillen tussen kinderen. Soms is de leeftijdsindeling te groot. Speelgoed tussen 0 en 6 jaar vraagt om meer differentiatie. De individualiteit van ieder kind komt ook maar weinig aan bod. Ouders zullen per kind hun opvoedingsstijl aan het individuele kind aan moeten passen.
Tegelijkertijd realiseer ik me dat met al die extra thema´s het boek ook wel érg dik zou worden…
Theorie én praktijk
De bovenstaande opmerkingen nemen niet weg dat Geloven in opvoeding een behoorlijk compleet boek is geworden. De combinatie van theorie en praktijk is bijzonder plezierig. Het is geen receptenboek, ouders leren ook meer over de achtergronden waarom kinderen in een bepaalde fase bepaalde behoeften hebben. Een ‘eye-opener’ is het hoofdstuk over het inlevend luisteren en het effectief confronteren. Deze combinatie maakt dat ouders niet in de beide valkuilen van de hedendaagse opvoeding hoeven te stappen: (alleen) regels stellen of (alleen) toegeven. Communicatie met je kind begint met (actief) luisteren, pas daarna komen de grenzen, maar beide onderdelen zijn niet los verkrijgbaar.
Aanbevolen
De inhoud van Geloven in opvoeden heeft raakvlakken met een aantal andere christelijke boeken over opvoeding die in de afgelopen decennia zijn verschenen. Toch biedt dit boek ook weer andere invalshoeken.
Vanwege de doordachte christelijke achtergrond en de combinatie van theorie en praktijk kan ik het boek zeer aanbevelen. De auteurs laten zien dat ze zowel in theoretisch opzicht geschoold als in de praktijk gevormd zijn. Bij Geloven in opvoeden kan een werkboek aangeschaft worden dat ouders helpt bij de werkvormen om de hoofdstukken van het boek te bespreken.
Vrijmoeth-de Jong, M. I. Karssen-Engelsman en C. Lenstra-Vrijmoeth (2008), Geloven in opvoeding. 230 p., €15,- (het werkboek kost €3). Te bestellen bij: Christelijke Stichting Loek, www.loek.org.
Henk Algra is orthopedagoog en lid van de CGK/NGK Alkmaar.